Waanzin in de middeleeuwen: Beeld van de gestoorde en bemoeienis met de ziekte

by Henri Hubert Beek

Een van de meest boeiende facetten van eeen cultuur is de houding die een samenleving heeft ten opzichte van de zieke mens. Merkwaardig is, dat er een verschil blijkt te bestaan tussen de houding tegenover de lichamelijk zieke en die tegenover de geestelijk zieke mens. In dit boek wordt de middeleeuwse samenleving ten aanzien hiervan doorgelicht. Begrip voor de middeleeuwen heeft lange tijd ontbroken. Vaak worden deze eeuwen nog te veel gezien als een lastige onderbreking van de ontwikkeling van de klassieke tijd naar de renaissance. Ook de meeste schrijvers over de geschiedenis van de medische wetenschap huldigen deze opvatting. De laatste jaren brengt men enig begrip op voor de zorg en de behandeling die de middeleeuwer zijn lichamelijk zieken gaf. Wat de geestesgestoorde mens betreft, blijft men de middeleeuwen zien als een tijd die zijn geesteszieken als bezetenen verstootte en als heksen verbrandde.
Veel vragen omtrent hondsdolheid, vallende ziekte, waanzin, duiveluitdrijving, echte en onechte narren, dolhuizen en gezinsverpleging. bedevaarten en relieken voor geestesgestoorden worden in dit boek beantwoord; begrippen als magie, ascese, danswoede en springprocessies, toerekeningsvatbaarheid van de geesteszieke, die ons ook nu nog intrigeren, krijgen een nieuwe dimensie.
De schrijver, die dit onderwerp ook voor zijn proefschrift koos, geeft blijk van een diepgaande interessen in de historie, speciaal in de geschiedenis van de geneeskunde, zoals deze zich in het dagelijks leven van de middeleeuwer afspeelde. Jarenlang heeft hij zich intensief met deze materie beziggehouden. Al speurend in archieven bibliotheken vond hij veel dat bijdroeg tot dit beeld van de middeleeuwse mens. Uniek zijn in dit opzicht de 'lettres de rémission' of middeleeuwse brieven van pardon, waarvan er vele hier voor de eerste maal worden gepubliceerd. Deze geven een dusdanig gedetailleerde beschrijving van het doen en laten van de middeleeuwer, dat wij zijn dagelijks leven als een film aan ons voorbij zien trekken. Ook de vele gereproduceerde afbeeldingen stellen ons hiertoe in staat. Frappant is het met de schrijver te ontdekken hoe vele middeleeuwse opvattingen in onze tijd herkenbaar zijn en invoelbaar zijn of nog bestaan.
Deze studie doet eindelijk recht aan de zorg voor de geestesgestoorde mens in de zo vaak als 'donker' beschreven middeleeuwen. Het boek zal velen verrassen door zijn nieuwe opvattingen; sommigen misschien schokken doordat het schijnbaar vaststaande zekerheden minder zeker doet blijken. Stellig zal het voor andere onderzoekers een stimulans kunnen zijn nog andere facetten van de middeleeuwse leefwereld aan een hernieuwd onbevooroordeeld onderzoek te onderwerpen.

327 pages, Hardcover

Published January 1, 1974