'In Afrika' is het verhaal van een reis door een verkwanseld land: Mozambique. Het is ook het verhaal over een chaotisch continent: Afrika. De burgeroorlog in Mozambique duurt (in 1991) al vijftien jaar en heeft onder de bevolking en in de steden en dorpen gruwelijke sporen nagelaten. Adriaan van Dis is bij toeval in de oorlog beland. Eenmaal geconfronteerd met de dood en met de misdaden van de bandieten stort hij zich in een aantal avonturen om zo het verhaal van deze vergeten oorlog te kunnen schrijven. Hij ontmoet revolutionairen en conservatieven en beschrijft de mentaliteiten die Afrika verscheuren. Adriaan van Dis toont zich een onverschrokken reiziger, onafhankelijk, wars van ideologieën die de verslaggeving over Afrika zo dikwijls geweld aandoen.
Adriaan van Dis is a Dutch writer, journalist and TV presenter, who debuted as writer in 1983 with the novel Nathan Sid. That same year he debuted as a TV presenter as host for the book talkshow Hier is... Adriaan van Dis. The show lasted until 1992 and was repeated once in 2013 in honor of the Dutch book week and every year since, once a year during the Dutch book week. In 2017 he said that it was the last show unless he would be able to get a very special writer in the programme. He succeeded and interviewed Stephen Fry in March 2018 in what will probably be the last Hier is... Adriaan van Dis
Reisverhaal over Mozambique tijdens de burgeroorlog in de jaren tachtig. De meest verschrikkelijke verhalen komen langs, vooral als van Dis een ziekenhuis bezoekt. Je gelooft niet wat je leest, ik moest het boek af en toe echt wegleggen. Neen vrolijk word je er niet van, maar het verslag is informatief en je blijft lezen door de prachtige taal, de zinnen van van Dis. Hij beschrijft onomwonden hoe het land eraan toe is. Je krijgt een indruk van de strijdende partijen, de rol van de buurlanden, de geestelijkheid en de cultuur in dat deel van Afrika. Ondanks alle afgestomptheid vanwege een uitzichtloze wrede burgeroorlog waarin het land zich bevindt ontmoet hij toch mensen die hartelijk en nieuwsgierig zijn en de maaltijd willen delen.
I feel obligated to rate a book like this higher than i did. A book that discribes horrors and sorrow. It is a compelling book and i liked the matter of fact tone of it. Maybe it just did not move me as much as i expected it would be.
If you are interested in Mozambique or interested in Adriaan van Dis this is still a pretty good read. As i've seen van Dis on tv a funny and very smart man he let me in a bit more on that. Last year me and my girlfriend wanted to get into Mozambique bit couldn't fix the visa. This was meant as a substitue i guess.
The civil war (or maybe childrens war) tore up this beautiful country. Gruesome stories inside.
Waarom 'In Afrika' niet 'In Mozambique' heet, is mij niet helemaal duidelijk, want het boek is het verslag van de reizen van Van Dis aldaar tijdens de nadagen van de burgeroorlog (deze zou in 1992 eindigen, maar dat wist Van Dis bij het schrijven duidelijk nog niet). De lichte toon van Van Dis contrasteert nogal met de beschreven verschrikkingen. Hij spreekt met zwaar verminkte burgers, ex-kindsoldaten, corrupte lokale politici, blanken op het randje van racisme en ziet vooral veel, heel veel ellende. Vooral een bezoek aan een hospitaal maakt indruk, zelfs meer dan een beschieting van de trein waar Van Dis in zit.
Het Mozambique van 'In Afrika' is verscheurd, vernield en verkracht, deels door machten van buitenaf (de burgeroorlog was een van de vele proxy-oorlogen van de koude oorlog, van kapitalisme tegen communisme). Toch levert dit niet per se een beter boek op dan de wat onschuldigere 'Een barbaar in China: Een reis door Centraal-Azië' of 'Het beloofde land'. Misschien vraagt de enorme complexiteit en ongekende ellende van deze burgeroorlog wel om een diepgravender boek dan het toch wat gewichtsloze en op afstand blijvende proza van Van Dis.
Wat achtergrond: Het beloofde land gaat over Zuid-Afrika en apartheid. In Afrika gaat over oorlog in Mozambique. (Ik heb deze recensie geschreven voor een dubbele uitgave voor deze beide boeken)
Heb je je ooit echt gezegend gevoeld dat je iemand nooit hoeft te ontmoeten? Zo voelde ik me over Adriaan van Dis na het lezen van dit boek. Even op een rijtje:
1) Is dit een goed moment om interessant te doen?
In Het beloofde land is hij natuurlijk de enige die inziet dat racisme = slecht. Whatever. Op een gegeven moment word hem een mooi verhaaltje verteld over een stel mensen die een bavianenbaby niet doodschoten omdat hij een Bijbel vasthield en je kunt geen beesten doodschieten die door God beschermd worden! In ieder geval, het is een leuk verhaal, maar dan denkt meneer van Dis te moeten zeggen: “Ik vraag me af wat ze hadden gedaan als de baviaan zwart was geweest.” Afgezien van het feit dat dit een volstrekt irrelevant punt is… zijn bavianen ook zwart. Ik heb ze in het echt gezien, en je kan ook foto’s van ze opzoeken. Ze hebben een zwarte of heel donkerbruine vacht, een rode kont en een rood en blauw gezicht. Ze zijn eerder zwart dan wit dus. (Als ik online kijk zie ik trouwens ook veel witte bavianen, maar dan is het vel daaronder nog steeds zwart dus lekker puh. Overigens maakt het ook volstrekt niet uit, de opmerking is gewoon dom.)
In In Afrika heeft hij een gesprek met een non die ontvoerd is, maar eerder dan de andere gevangenen werd vrijgelaten. Dus wat doe je dan? Dan vraag je d’r of ze denkt dat ze als religieus iemand dus toch voorrechtjes had. Ja, dat is echt precies hetgeen wat je moet doen als je praat met iemand DIE ONTVOERD IS. Oh, en weet je wat nog erger is? Ze werd eerder vrijgelaten omdat ZE VERKRACHT IS. Laat meneer van Dis ook maar op enige manier spijt zien? Nee. Hij plakt het gewoon weer in z’n boek want oh hij is zo slim dat hij de vinger op de zere plek legt. Alleen had-ie geen gelijk. En gedroeg-ie zich vet ongepast.
Punt van dit deel: het gaat meneer van Dis meer over zichzelf dan over de mensen met wie hij praat, en hij doet alles om slim over te komen, ook als de gelegenheid zich er volstrekt niet toe leent.
2) Hoe komt het toch dat iedereen die het niet met mij eens is dom overkomt? Oh ja, zo heb ik ze geschreven.
Het is erg opvallend dat mensen die het met meneer van Dis eens zijn veel intelligenter overkomen dan die genen die het met hem oneens zijn. Een voorbeeld: twee paters bij wie hij logeert die de mensen willen bekeren zijn achterlijk en bijgelovig, een pater die de mensen “in hun waarde wil laten” (lees: niet wil bekeren) komt juist weer heel intelligent, medelevend en wijs over.
Punt van dit deel: nodig meneer van Dis niet uit, want als je een beetje pech hebt beeldt hij je slecht af en eerlijk gezegd leek het ook niet alsof hij hun argumenten echt goed heeft weergegeven, want de argumenten waren slechter als men het niet met hem eens was dan als ze het wel waren en dat is verdacht.
3) Het is alleen hypocriet als een ander zich niet aan zijn eigen principes houdt.
Op het vliegveld ontmoet meneer van Dis een reizende predikant die een koffer met Bijbels vervoert. Natuurlijk vraagt van Dis zich af of de man ook hulp verleent aan de bevolking buiten spirituele voeding om. De man reageert dat hij zich niet bemoeit met politiek, waarop van Dis hem vraagt hoe het voeden van de bevolking te maken heeft met politiek. In zichzelf wenst hij de man een hernia. Het rare is dat meneer van Dis zelf ook geen voedsel mee heeft. Hij komt als journalist. Ja, hij koopt es een keertje schoenen voor iemand (en als iemand die in een derde wereld land leeft kan ik je verzekeren dat we daar dus heel weinig aan hebben) maar hij is daar vooral om zijn eigen nieuwsgierigheid te bevredigen. Hoe durft hij dan iemand anders, die daar wel dagenlang wacht en heel ongemakkelijk reist, te beschuldigen dat ze niets doen? Of je nou gelooft dat Bijbels nuttig zijn of niet, de man zelf gelooft dat wel en handelt er naar. Ik moet nog zien hoe een boekje over Mozambique de mensen daar ook maar van enig nut is.
4) Ik ben heel objectief en dat zie je als ik dingen beschrijf door duidelijk te laten merken wat ik van ze vind.
Meneer van Dis heeft een erg duidelijke mening over van alles en nog wat. En dat is okee, maar hij laat in zijn boek geen ruimte over voor andere meningen. Hij stelt alles wat hij vindt als een feit, waardoor je, als je niet goed oplet, alles maar voor zoete koek aanneemt. Niet alleen bij de feitjes is hij erg subjectief. Ook bij beschrijvingen doet hij het: mensen worden beschreven als ‘pukkelig’ en de neusring van een vrouw ‘blubbert’. Van een journalist vind ik dit uiterst onprofessioneel en onbeleefd.
Samenvatting: niet profi, onbeleefd, irritant, arrogant, bevooroordeeld en oneerlijk.
ENGLISH
Some background: Het beloofde land (The Promised Land) is about South Africa and apartheid. In Afrika (In Africa) is about war in Mozambique. (I wrote this review for a joint book with both of them in it)
Have you ever felt actually blessed that you never had to meet someone? That’s how I felt about Adriaan van Dis after I read this book. A list of reasons:
1) Is this a good moment to say something smart?
In The Promised Land the author is obviously the only who realises that racism = bad. Whatever. At a certain point, somebody tells him a fun story about a bunch of people who didn’t shoot a baby baboon because it was holding a Bible and you can’t shoot animals that have been protected by God! Anyway, it’s a fun story, but then mister van Dis feels the need to say: “I wonder what they would have done if the baboon had been black.” Aside from the fact that is is completely irrelevant… baboons are black. I saw them in real life, and you can look up pictures. They have black or very dark brown fur, a red butt and a ret and blue face. They’re closer to black than to white. (If you look up pictures I will concede that there are white-looking baboons too, but underneath the fur their skin still looks black so my point stands. Also who cares, it’s a dumb comment.) What is the author even talking about here?
In In Africa he has a conversation with a nun who was kidnapped, but was released earlier than the other prisoners. If someone tells you that, what do you do? Obviously you ask her whether she thinks she had more privileges as a religious person. Yes, this is the perfect thing to say when you’re talking to someone WHO WAS KIDNAPPED. Oh, and you know what’s worse? Turns out she was let out earlier because SHE WAS RAPED. Does mister van Dis show any remorse whatsoever? No. He just puts it in his book to show how smart he is to put his finger where it hurts. Except he was wrong. And he acted completely inaproppriately.
My point: mister van Dis cares more about himself than the people with whom he speaks and he tries his utter best to look smart, even when the situation is not suitable for it all.
2) How come everyone who disagrees with me looks dumb? Oh yes, that’s how I wrote them.
It’s very striking that people who agree with mister van Dis looks a lot more intelligent than those who disagree with him. An example: two priests who lodge him want to convert the people → they’re backwards and superstitious. A priest who wants to let the people believe what they want → very intelligent, sympathetic and wise.
My point: don’t invite mister van Dis. If you’re unlucky he’ll make you look stupid by only writing down your bad arguments and portraying you as a rambling weirdo.
3) It’s only hypocritical when somebody else is doing it
At the airport mister van Dis meets a travelling preacher with a suitcase full of Bibles. Of course van Dis wonder whether the man also gives help to the people outside of spiritual nourishment. The man responds that he doesn’t involve himself in politics, whereupon van Dis asks him how feeding people has anything to do with politics. In his book he says he wished the man got a hernia. The strange thing is that mister van Dis also doesn’t bring any food. He came as a journalist. Yes, one time he bought someone shoes (and as someone who lives in a third world country I can tell you that’s helping very little), but he’s mostly there to satisfy his own curiosity. How dare he then accuse someone else of doing nothing, someone who is waiting days on end for a plane and is travelling in very uncomfortable ways? Whether you believe Bibles are useful or not, the man himself believes it and he acts accordingly. I have yet to see how mister van Dis’ books have helped anybody in Mozambique.
My point: Virtue signalling. Yuck.
4) I’m very objective and you can see that when I describe thingsa and let my opinion shine clearly through.
Mister van Dis has a very clear opinion about anything and everything. And that’s fine, but he doesn’t leave much space for other opinions. He says everything he thinks as if it’s a fact. If you don’t look out, you’ll end up believing quite a few things that may not be as set in stone as he acts like they are. Not only with facts is he very subjective. When he describes people, words like ‘pukkelig’ (covered in acne) and ‘blubberig’ (blubbery) are usual. I’d expect something more professional and polite from a journalist.
Summary: unproffessional, impolite, irritating, arrogant, prejudiced and unfair.
The booklet (for it's rather thin) should have been called 'In Mozambique', for that's where van Dis spends most of his time. As an established Dutch writer who's able to include a lot of information while ramaining entertaining, the biggest problem with this book is it's length. Way too short, it almost wouldn't qualify as a book. van Dis traveled from Harare to Beira and inside Mozambique around 1990 and it's not a pretty picture. In the dying days of a civil war, the country is more dangerous than a bucket full of scorpions.
Sommige delen erg indrukwekkend en interessant. Andere delen waren voor mij te moeilijk om te begrijpen en kwam ik niet doorheen. Al met al was het een prima boek om voor school te moeten lezen, in mijn vrije tijd zou ik dit niet lezen
Van Dis schrijft mooi en meeslepend. Zijn verslag van de oorlog in Mozambique is gruwelijk, maar blijft te oppervlakkig. Hij had hier zo veel meer van kunnen maken.
**** Great read. This book kept me turning pages. I wholeheartedly recommend it if you enjoy the genre.
Having forgotten the text on the back and picking up this book for some light reading during the day I was confronted with the gruesome reality of a bloody war in Mozambique. Deciding I wanted to read something else, I put it away after some 30 pages, but with something of a mix between fascination and terror kept on reading anyway.
Van Dis is, as was to be expected from his other works, great with the Dutch language, describing what he experiences in a war-torn country in a simple, yet rich way. He paints the picture of a country, torn by a bloody civil war for the last 15 years, where the people in power are powerless, where humanitarian aid organisations supply food, but disregard all that is needed to actually rebuild the country in a lasting way, and where people laugh about war stories and turn their back on morals.
Altogether the book makes me reflect on the great life I (we) have, humanitarian aid and the after-effects of colonisation.
As a last note: the book was written in 1991, a year before the civil war ended. The country in its current state is a growing economy, although there still is a lot of poverty (50% living on less than $1 a day). The old party, from before the civil war, is still in power, with the former rebel party working within the system.
Adriaan van Dis in Mozambique rond 1990 tijdens de burgeroorlog tussen Frelimo en Renamo. Wat een wanhopige situatie, wat een onvoorstelbaar lijden. Maar:wat prachtig beschreven. Het zet je tot nadenken over de westerse mens 'is er sinds de kolonisatie van Afrika wel wat veranderd in de houding van de blanke westerling? 'Ik vrees van niet. Gaat de mensheid (ooit) vooruit? Denkend aan de Gazastrook, de Oekraïne en Isis: ik vrees van niet. Schrijvers als van Dis zorgen er wel voor dat er een sprankje hoop is.
Na de onafhankelijkheid van Mozambique breekt er een gruwelijke guerilla-oorlog uit. Ondanks het negatieve reisadvies komt Van Dis in dit verscheurde land terecht. Hij stort zich in allerlei avonturen en laat in zijn reisroman verschillende mensen aan het woord. Allemaal hebben ze hun eigen aangrijpende verhaal over Mozambique. Het boek is leerzaam, soms spannend en bevat prachtige beschrijvingen van afschuwelijke situaties.
Minder interessant dan Een barbaar in China, van Dis is voornamelijk bezig met de houding van de blanke Afrikaan ten opzichte van de "bruine" of "zwarte" Afrikaan en windt zich nogal op. Ik vond zijn observaties in China objectiever en had het idee dat hij daar meer verwondering verwoordde. Afrika raakt hem wellicht persoonlijk?
Anekdotisch, journalistiek verhaal, dat niet nalaat regelmatig grote indruk te maken. In het door burgeroorlog verscheurde Mozambique mengt van Dis zich letterlijk in het strijdgewoel. Daarbij stuit hij op een vergeten tragedie, die vergeleken kan worden met de Rode Khmer in Cambodja. De verhalen over de kindsoldaten zijn huiveringwekkend.
Prachtig reisverslag, natuurlijk alweer een tijd geleden geschreven maar het verhaal geeft een goed beeld van de nadagen van de afschuwelijke burgeroorlog in Mozambique. Vooral de ontmoetingen met Nederlandse geestelijken in onmogelijke uithoeken zijn onvergetelijk en aandoenlijk.