Jump to ratings and reviews
Rate this book

نیرنگستان

Rate this book
گردآورنده : جهانگير هدايت
كتابخانه ملي : 3513-78م

140 pages, Paperback

First published April 1, 1933

Loading...
Loading...

About the author

صادق هدایت

145 books52 followers

Ratings & Reviews

What do you think?
Rate this book

Friends & Following

Create a free account to discover what your friends think of this book!

Community Reviews

5 stars
109 (25%)
4 stars
145 (33%)
3 stars
118 (27%)
2 stars
49 (11%)
1 star
6 (1%)
Displaying 1 - 30 of 34 reviews
Profile Image for فؤاد.
1,158 reviews2,462 followers
September 16, 2016
کتابی در باب خرافات رایج میان عامه. بعضی از این خرافات تا امروز به قوت خودشون باقی هستن، که نقل شون برای دیگران مایه ی تفریح بود!
کلاً کتاب شیرینیه، هر چند میشد مختصرتر باشه.

بعضی از خرافه هایی که نقل شده، در حقیقت خرافه نیست. بعضی ها از "رسوم" هستش که با خرافات فرق دارن.

مثلاً این که اهالی بم، وقتی شخص بزرگی مهمون شون می شده، براش نخل قربانی می کردن، به این ترتیب که سر نخل رو می بریدن و پنیر شیرینی که در جوف تنه ی نخل هست رو به اون فرد پیشکش می کردن.
يا اين رسم كه موقع ديدن هلال شعرى مى خوندن و از خدا درخواست علم و ايمان و سلامت مى كردن.
یا این رسم در فارس که بر گور پهلوان ها شیرسنگی میذاشتن.
یا این که به کسی که مادرش سیده باشد، "شریف" می گویند.

این ها هیچ خرافاتی نداره، یعنی سعی نکردن که وقایع طبیعی رو با علل جادویی توجیه کنن، یا دست به دامان علل جادویی بشن برای روی دادن یا جلوگیری از روی دادن یک واقعه ی طبیعی.
به طور کل، هیچ عنصر ماورائی و جادویی توی این رسم وجود نداره. و به اشتباه جزء خرافات آورده شده.
Profile Image for Behzad.
684 reviews134 followers
June 28, 2018
کتاب نه به خرافات، که به باورهای رایج عامیانه می پردازه.
ارزش فرهنگی، انسان شناختی و جامعه شناختی ستایش برانگیزی داره و جالبه که هدایت، جدای از چهره ادبی شناخته شده ای که داره، در زمینه ی تحقیقات میدانی و انسان شناختی و فرهنگی هم اینقدر فعال و توانمند بوده.
ولی جنبه ای از کتاب که برای من از همه جالب تر بود این بود که باورهای عامیانه بسیاری از جنبه های سوال برانگیز و مرموز و مجهول داستان های هدایت رو پاسخ میگن؛ که مهم ترین و بارز ترین هاش برای من مربوط به بوف کور و سه قطره خون بود. اگه معنای باورها و عقاید و رسومات رایج میان عوام رو از این کتاب بدونیم و بخونیم، درک بوف کور هدایت خیلی راحت تر میشه.
به طور کلی تأثیر هدایت از فرهنگ عامه کم سابقه س در ادب ایران.
Profile Image for Hossein Sharifi.
162 reviews8 followers
February 7, 2017

نیرنگستان در اینجا به معنی فرهنگستان است. نیرنگستان هدایت یک فرهنگ نامه فلکلر است. در دیباچه نسک هدایت به نام یک متخصص فرهنگ توده و فلکلر، زمینه‌ها و ریشه‌های پیدایش این باورها را می‌کاود. منابع اصلی هدایت برای نگاشتن این هنگ بی نظیر به پیش از اسلام بر می‌گردد و از جمله نسکهایی چون: «اردا ویراژنامه»، «شایست نشایست»، «دینکرت»، «بند هشن» و «نیرنگستان» پهلوی.

هدایت باورمند است که بیشتر این باورها و آیین‌ها از آن جا وارد فرهنگ ایرانی شده که جادوگران در دوره نگارش اوستا نفوذ زیادی داشته‌اند و اوستا علیه آنها این احکام را صادر کرده که پسها بروی عادات و پندارها و باورها و آیین‌های رایج درآمده. چراکه کهن‌ترین بخش اوستا همان گاتها می‌باشد و بخشهای مورد بحث پسا به اوستا ملحق شده است.

در مورد نیرنگستان به خطا نرویم و بپنداریم که نسک تماماً اوهام و خرافات و افکار سخیفه را در بر می‌گیرد. چرا که هدایت در دیباچه آن برخی از این آیین‌ها را می‌ستاید و از آنها به نام یادگارهای نیک ایرانی یاد می‌کند. این باورها و پندارها را نشانه سالگذشت مردمی می‌داند که زیاد پیر شده، زیاد فکر کرده و زیاد افکار شاعرانه داشته است. از جمله جشن نوروز، آداب عقد و عروسی و تمامی افکار بی زیان خنده آور و افسانه‌های قشنگ ادبی و... .

این کتاب چون فرهنگی کامل در چندین فصل طبقه‌بندی شده است: آداب و تشریفات زناشویی- تاریخچه- زن آبستن- اعتقادات و تشریفات گوناگون- آداب ناخوشیها- برای برآمدن حاجت ها- خواب- مرگ- تفأل ناشی از اعضای بدن- تفأل، نفوس، مروا، مرغوا- ساعات، وقت، روز- احکام عمومی- دستورها و احکام عملی- چند اصطلاح و مثل- چیزها و خاصیت آن- گیاه‌ها و دانه ها- خزندگان و گزندگان- پرندگان و ماکیان- داو ودد- بعضی از جشن‌های باستان- جاها و چیزهای معروف- افسانه‌های عامیانه- گوناگون

منبع : ویکی پدیا
Profile Image for Somayeh Farhadi.
71 reviews73 followers
September 10, 2016
نیرنگ واژه ایست پهلوی، به معنای آیین و نیایش. ظاهرن در کتابی به نام «هیربدستان و نیرنگستان» بخشی از همین «نیرنگ»ها، یا قوانین و آیین های دینی آمده است. نویسنده، نام کتابش را از این مفهوم وام گرفته و مجموعه ای از باورهای عامیانه ی ایرانیان را در این نوشته گرد آورده است. دو مشکل اساسی با این کتاب دارم!:
اول، قضاوت اخلاقی نویسنده است درباره آیین های گذشتگان (در مقدمه ی کتاب)، و بدتر از آن ارزش دادن به باورها و آیین های ایرانی در برابر همسایگانش! دنیای اسطوره، که لاجرم مبنای بیش تر این آیین هاست، اصولن ساختار اخلاقی ندارد. و اخلاقی کردن و ارزش گذاری آیین ها تنها ما را از بررسی روند تکاملی «فکر» در جامعه های بدوی باز می دارد. دوم این که به جز موارد معدود، اطلاعات دقیق تری از مکان و همین طور زمانی که این آیین ها انجام می شده اند یا می شوند، داده نشده.
در هر صورت مجموعه ی ارزش مندی ست که خواندنش را توصیه می کنم.
Profile Image for Kiarash.
55 reviews30 followers
July 14, 2016
نیرنگ واژه پهلوی است به معنی آیین دینی و نیایش و این که چه طور بعدها به معنی فریب کاری استفاده شده نکته ظریفی دارد. صادق هدایت در این کار سعی کرده پاره ای از عقاید و خرافات و رسوم مردم ایران را گرد هم آورد و کم وبیش ریشه های آن ها را در منابع فرهنگ های همسایه، زرتشتی و اسلامی- شیعی جست و جو کند.
امتیاز سه ستاره برای خود کتاب که به نظر من خسته کننده بود و طور یکنواختی این عقاید خرافی در آن پشت سر هم آورده شده بود و پنج ستاره برای صادق هدایت که به قول خودش بعد از کتاب کلثوم ننه اولین تلاش جدی برای گردآوری چنین مجموعه ای را شروع کرده بود و همین تلاش در نسل های بعدی جسته و گریخته ادامه پیدا کرد مثل کتاب اهل هوای غلامحسین ساعدی.

وسعت مطالعه و تعهد او رو که در حین خواندن این کتاب حس میکردم برایم بسیار دوست داشتنی بود.
Profile Image for Narges Shegeft.
297 reviews4 followers
July 26, 2024
در خلال خوندن کتاب متوجه شدم چقدر خیلی از خرافات شبیه قوانین من‌درآوردی‌ای بود که فرد مبتلا به اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) برای خودش خلق میکنه که در صورت عمل نکردن بهشون هم اتفاق بدی در راه خواهد بود؛ که در نتیجه فرد در انتظار افتادن اتفاق بد میتونه با باور کردن قوانین من در‌آوردی ناخودآگاه به افتادن اون اتفاقات هم کمک کنه و هربار بیش از پیش این قوانین نا‌نوشته رو باور کنه و به بقیه انتقال بده و شکل گیری خرافات رو پِی ریزی کنه!


بخشی از خرافات که تا حدی درست بودن به دلیل آگاهی نداشتن از علت علمی چیزی شکل گرفتن،

بخشی از خرافات دیگه که غالباً غلط و مزخرف بودن به خاطر اهداف مذهبی و دینی شکل گرفته بودن و پایه و اساس غالب اونها زن ستیزانه بود،

بخشی دیگه از خرافات هم از حکایات و داستان‌های عوامانه (Folklore) بودن که با یا بدون هدف خاصی شکل گرفتن.


کم و بیش انتظار داشتم هدایت علاوه بر جمع‌آوری خرافات، درمورد ریشه و دلیل شکل گیری اونها هم صحبت کنه که متاسفانه انتظارم برآورده نشد.
Profile Image for Farhad.
379 reviews93 followers
July 5, 2008
جمع آوري فرهنگ عامه از دغدغه هاي هميشگي هدايت بود.دانش فراوان او در اين زمينه به همراه آشنايي با روش تحقيق او را در جمع اوري گوشه اي از اين تاريخ شفاهي ياوري ها بنموده است.
بررسي فرهنگ و باورهاي عوام نه تنها ما را در روشن نمودن بخشي از تاريخ ميهن كمك مي كند بل كه با بررسي رفتارها و دلايل آن از نظر جامعه شناسي و روان شناسي خصوصيات گذشتگان را روشن مي كند و اين گنجي گران بها تواند بود.
دلبستگي هدايت به فرهنگ ايران باستان بوده شايد كه نام ادعيه پدران و مادران را بر آداب و رسوم آن ها گذارده و اين رمزي شگفت آور است.
كساني كه دلبسته آگاهي يا پژوهش درباره فرهنگ عوام هستند از اين كتاب غفلت نورزند
Profile Image for Aidin.
22 reviews6 followers
August 20, 2007
مجموعه ی کامل عقاید خرافی و باور های توده ی مردم در این کتاب گرد آمده ! بسیار جذاب ، در صورت داشتن کتاب مطالعه کنید !!
Profile Image for Amin.
22 reviews14 followers
September 4, 2020
وقتی که شاهکار های هدایت رو از بوف کور تا حاجی آقا رو میخونی با هجومی از مخالفت با خرافات مواجه میشی و دور از انتظار نیس که کتابی به همین نام از او بعداً بخوانی و بفهمی که هدایت بیراه هم نمی گفته و خرافات دوره رضا خانی بیش از حد بوده.
این کتاب از فصولی تشکیل شده و در مورد خرافاتی که در آن حوزه هست مثال هایی آورده.
ولی این کتاب انتظارات من رو براورده نکرد و هدایت بیش از حد به خرافات نفرت داشته تا جایی که کتابی مستقل در این مورد نوشته است که از نظر بنده در حوزه ادبی یه جور ضعف در آثار ایشون محسوب میشه.ضعفی که با خواندنش باور آن برای طرفداران هدایت بسیار دشوار است.
Profile Image for Amir Sahbaee.
424 reviews22 followers
November 8, 2022
کلا این جنبه از صادق هدایت برای من خیلی جذابه.همینکه یک داستان نویس فوق العاده یهو تبدیل میشه به مترجم-حالا چه از پهلوی چه از فرانسه یا هر زبان دیگه-.اینکه یهو تبدیل میشه به کارشناس داستان های کوتاه اروپا.اینکه یهو تبدیل میشه به تحلیل کننده ی خیام.نمیخوام همه ی وجوه هدایت رو نام ببرم.ولی میخوام بگم تو این عمر نه چندان بلندش این همه وجه واقعا جذابه به نظرم.و گردآوری کردن در اون زمان بدون دسترسی به اینترنت و کامپیوتر و سرچ کردن،واقعا کار آسونی نبوده.
حتی نوشتن پاورقی و آوردن مثال و غیره نیاز به دانش و مطالعه و بررسی زیاد داشته.
و این کتاب رو در ۳۰سالگی نوشته.عجیب و قابل تحسینه.
--
کتاب یه سری از خرافات و اعتقادات مردم ایران رو نوشته.در مقدمه هدایت هم دسته بندی کرده خرافات رو هم یه سری از منابعش رو معرفی کرده.البته در کل کتاب دیگه خیلی به ریشه ی هر اعتقاد و خرافه نپرداخته اما بازم دسته بندیش خوب و دقیقه.
بعد هم خرافات رو سعی کرده دسته بندی کنه و فصل بندی مرتبی ارائه بده.مثلا خرافات مربوط به ازدواج،مربوط به بچه،خواب،مرگ و...
در انتها هم یه سری داستان و اعتقاد کلی تر رو معرفی کرده
--
خیلی از این خرافات و اعتقادات منسوخ شدن.بعضیاشون رو حتی نمیتونستم بخونم.اما درکل خوندنش جالب و جذابه.بعضیاشو میشه درک کرد حتی.بعضیاش هنوزم وجود داره.درکل شاید تحقیقی پژوهشی بشه به کتاب نگاه کرد اما یه بار خوندنش میتونه جذاب هم باشه
--
کتاب من ۱۶۲ صفحه بود
Profile Image for Ehsan Movahed.
Author 1 book158 followers
July 12, 2025
مقدمه ی کتاب رو که بخونیم، بیش از حد جانبدارانه به نظر میاد، چرا که هدایت خیلی جدی معتقده که بین خرافات و عقاید اسطوره ای ایرانیان، اون هایی که زشت و قبیحه همه از نژادهای بیگانه ی عرب و یهودی و حتی یونانی و رومی وارد ایران شده و سنت های زیباست که به جا مانده ی ایران باستانه. خب من وقتی عقاید خرافی مردم ایران رو که در طول 100 صفحه هدایت جمع آوری کرده مرور میکنم، به نظرم میاد که تقریبا تمامی عقایدی از ایرانیان که همبستگی با نور و آتش و آینه و مظاهر مثبت طبیعت مثل سبزه و آب دارن، واقعا کهن تر هستند و از جهان بینی یه تمدن کشاورزی با ذهن و فرهنگ پویاتر میان. بله میشه درباره ی قوم ها و نژادها و مرزبندی هایی که درباره تعلقات تاریخی هرکدام هست از لحاظ واقعیت تاریخی شک کنیم ولی از لحاظ یک قوم شناس که قرار نیست داوری ای هم داشته باشه عید نوروز و عید قربان از دو جهان بینی و شکل زندگی کاملا متفاوت از هم سرچشمه میگیرن. یک جایی یادمه بهرام بیضایی که همیشه سعی کرده یک تنه بت شکن تاریخ فرهنگ ایرانی باشه، درباره اینکه پس چرا داستان هاش پر از خیلی از این اسطوره های ایرانیه اشاره ای کرد که نقل به مضمون این می شد که خب چرا آن هایی که زیبا هستند و شکل عمیقی از نگریستن به زندگی هستند استفاده نکنم. بگیر مثلا اسطوره ی آینه در فیلم مسافران

پ.ن: اگه نسخه ی الکترونیکی میخونین، حتما نسخه ی تایپ شده رو بخونین که هم تمیزتر و هم بدون سانسور است
Profile Image for Armin.
160 reviews
March 14, 2014
خب نمی‌تونم ایرادی بگیرم ازش، خیلی خوب، خیلی اینفورماتیو. بخونید ضرر نمی‌کنید. مخصوصا سر یه سری چیزا که الان حدودا ور افتاده، جالب می‌شه.
Profile Image for Peymanjafari.
218 reviews8 followers
September 19, 2021
كتابي ك بخشي از عقايد و خرافات گذشته رو و خرافاتي ك هنوز باقي هست رو به چالش ميكشه
كتاب خوبي بود
Profile Image for Elmeera H.
82 reviews4 followers
January 7, 2021
اگه همه ی ایرانیا زحمت خوندنشو به خودشون میدادن، توی قرن بیست و یک هنوز اینقدر درگیر جادو جنبل و دعانویسی نمیبودیم.
Profile Image for احمد کولی.
26 reviews
August 4, 2024
تیغ صادق همیشه بران و تیز است. از بیخ می‌زند. اما شاید در هیچ یک از آثارش تا این اندازه صریح به جان سنت و آیین ما ایرانیان نیافتاده باشد. مستقیم رفته در دل خاله شلخته‌ها و خانم خانباجی‌ها، و تا توانسته آنها را به لجن کشیده. هیچ چیز را از قلم نیانداخته و هیچ مرزی میان آئین، مذهب، سنت و خرافه قائل نشده. به شخصه، به عنوان ریزه‌خوار قلم "صادق" می‌گویم، هیچگاه هدایت را فردی سلیم العقل نپنداشته‌ام و همیشه اعتقاد داشته‌ام که او در افکارش از دایره انصاف خارج می‌شود. همیشه تند می‌رود، اما قلمش آنقدر خواندنی است که پیش خودت می‌گویی که حالا عیب ندارد بذار حرف‌های حسابش را بغل چهارتا اراجیف بگوید و ما حالش را ببریم. اما یکی در این کتاب، یکی در "علویه خانم" و سوم در "توپ مرواری" گاهی آنقدر مواضعش تندروانه و بندتنبانی می‌شود که دیگر تحملش سخت می‌شود. در مجموع از خواندنش لذت نبردم و همیشه می‌گویم که حیف نام صادق روی جلد این کتاب.

ستاره‌هایم یکی برای نکات جسته و گریخته جالب اثر بود و دومی برای خود صادق.
Profile Image for Reza.
79 reviews
December 12, 2024
مثل بقیه آثار تحقیقی هدایت یک منبع بسیار عالی برای تحقیق در خصوص فرهنگ عامه مردم ایران، اسطوره‌شناسی و امثال و حکم محسوب می‌شه. این اثر رو می‌شه با نمونه‌های خارجی مثل حکایات برادران گریم و حکایات کانتربری مقایسه کرد. این کتاب همچنین برای تحقیقات روان‌شناسی و ریشه‌یابی کهن‌الگوهای ایرانی می‌تونه مفید باشه. نسخه تکمیل شده این اثر "فرهنگ عامیانه مردم ایران" هست که به کوشش وراث هدایت در سال ۱۳۷۷ به چاپ رسید
Profile Image for Ali Nourbakhsh.
234 reviews
January 26, 2025
واقعا هدایت از زمان خودش خیلی جلوتر بود، یک فرد بسیار با سواد، آگاه، مردم شناس و دلسوز که کاملا هدفمند می‌نوشت. در این کتاب هدایت دست روی خرافات عوام مردم می‌ذاره و تا حدی هم ریشه‌ی این خرافات رو بررسی می‌کنه، در بخش‌هاییش هم از آئین‌های باستانی ایرانیان که هنوز پابرجا هستن مثل نوروز و سده و... صحبت می‌کنه، بسیار کتاب مفیدی بود این کتاب.
Profile Image for Amin369.
274 reviews
February 3, 2025
دایرةالمعارف افسانه، خرافات و اعتقادات بود. چیزایی که اکثرشون وارداتی و تحمیلی هستن الان تو جامعه نابود شدن و اون چند تایی که موندن کمرنگ و گوشه افتاده و در مسیر تجزیه. از لامچه تا دوال پا.
چی بگم خوب بود.
مراقب هم باشیم.
Profile Image for Mostafa  Bayat.
11 reviews
July 11, 2018
بشر از همه چیز می‌تواند چشم بپوشد، مگر از خرافات و اعتقادات خویش
Profile Image for Masoud Rouhi.
4 reviews
October 23, 2020
خیلی حقایق خوب و خرافات جالبی روایت می کنه که هنوزم در بین مردم رواج دارد . م
3 reviews
July 24, 2022
اثری تحقیقی در باب فرهنگ عامه برای شناخت فرهنگ سنتی ایران خواندن این اثر ضروریه
22 reviews
September 9, 2022
برام جالب بود که بدون حصار توی ذهنش و توی اون بازه زمانی، شجاعت نوشتن چنین چیزی رو داشته.
Profile Image for Ehsan Mousavi.
74 reviews1 follower
December 16, 2025
پژوهشی درباره فرهنگ عامه، خرافه و آیین‌ها.
کتاب ارزش سندی بالایی دارد و ذهنیت جمعی ایران را آشکار می‌کند.
Profile Image for Ali.
Author 17 books686 followers
April 14, 2008
مجموعه ی یادداشت های پژوهشی در مورد فرهنگ عامیانه، آداب زناشویی، اعتقادات در مورد خواب، مرگ، ساعات و روزها و...

در مورد هدایت و آثارش جداگانه در وبلاگ گودریدز نوشته ام؛
http://www.goodreads.com/author_blog_...
8 reviews1 follower
October 28, 2009
نِیرَنگستان یکی از کتاب‌های دینی زرتشتیان است که به خط و زبان پارسی میانه نوشته شده است.

در این اثر قوانین آیینی دین زرتشت و دیدگاه تفسیرگران گوناگون در مورد این قوانین آمده است.
Profile Image for Mostafa.
35 reviews4 followers
Read
July 31, 2008
كتاب خيلي خوبي است براي همه ي ما كه روزگاري را با خرافات گذرانديم
Profile Image for Diba Adibi.
8 reviews1 follower
August 29, 2010
این کتاب اطلاعات ارزشمندی در زمینۀ فرهنگ عامه داره، مخصوصاً اینکه به روایت صادق هدایت هست
Displaying 1 - 30 of 34 reviews