پکی از سیگار

by Oktay Rifat (شاعر), رسول یونان (مترجم), اوکتای رفعت

Genres: Poetry

88 pages

Published January 1, 2009

About the author

10 Haziran 1914'de Trabzon'da doğdu. Babası, o doğduğu sırada Trabzon valisi olan şair ve dilbilimci Samih Rıfat, annesi Hasan Enver Paşa’nın kızı Münevver Hanım’dır. Pek çok sanatçı ve yazar içeren bir ailede yetişti. Büyük dedesi Macar Hurşid Bey, hem Türk hem batı müziği konusunda donanımlı bestekardı; dedesi Albay Hasan Rıfat Bey şiir ilgilenirdi. Amcası Ali Rıfat Bey değerli bir udî ve besteci, annesinin teyzesinin oğlu Ali Fuat Bey cumhuriyet devrinin ünlü asker ve siyaset adamı, teyzesi Celile Hanım bir ressam, teyzesi Celile Hanım’ın oğlu Nazım Hikmet ünlü bir şairdir.

Ortaöğrenimini 1925-1932 yıllarında Ankara Erkek Lisesi'nde yaptı. Bu okulda ünlü şair Ahmet Hamdi Tanpınar’ın öğrencisi oldu, ilk şiirlerini kaleme aldı ve ileride birlikte Garip Akımını kuracağı arkadaşları Melih Cevdet ve Orhan Veli ile tanıştı. Üç arkadaş, okul bünyesinde “Sesimiz” adlı dergiyi çıkararak şiirlerini yayımladılar.

1932-1936 yılları arasında Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne yüksek öğrenim gördü. Edebiyata olan ilgisi ve yazma tutkusu yükseköğrenimi sırasında da devam etti. Mezun olduğu yıl, arkadaşları Melih Cevdet ve Orhan Veli ile birlikte geliştirdikleri yeni bir yazın tekniği ile kaleme aldığı şiirleri Varlık Dergisi’nde yayımlanmaya başladı.

1937 yılında Devlet sınavını kazanarak Maliye Bakanlığı hesabına Siyasal Bilgiler öğrenimi görmek üzere Paris'e gönderildi. Paris’te bulunduğu dönemde yalım bir söylemi ve bağımsız düşünceleri savunan Fransız şiirini kendisine yakın buldu ve ondan ilham aldı. Üç yıl sonra II. Dünya Savaşı nedeniyle, orada yaptığı doktora çalışmasını tamamlayamadan 1940 yılında Türkiye'ye döndü.

Paris’ten döndükten sonra bir süre Maliye Bakanlığı'nda , daha sonra Matbuat Umum Müdürlüğü (Basın Yayın Genel Müdürlüğü)'nde çalıştı. Ardından Ankara’da serbest avukatlık yaparak yaptı. Bu arada 1941 yılında Orhan Veli ve Oktay Rıfat ile edebiyat dünyasında büyük tartışmalara sebep veren “Garip” adlı şiir kitabını yayımladı. Şiirlerini "Yaşayıp Ölmek, Aşk ve Avarelik Üstüne Şiirler"(1945), "Güzelleme"(1945) ve "Aşağı Yukarı"(1952) adlı şiir kitaplarının yanısıra "Aile" (1947), Orhan Veli tarafından çıkarılan "Yaprak (1949-1950) ve "Yeditepe" (1951-1957) gibi dergilerde yayımlamayı sürdürdü. 1954 yılında yayımladığı “Karga ve Tilki" adlı şiir kitabıyla, Yeditepe Şiir Armağanı'nı kazandı.

1955 yılında İstanbul'a yerleşerek avukatlığını sürdürdü. Aynı yıl yayımladığı “Perçemli Sokak” adlı şiir kitabının önsözü tartışmalara neden oldu. Bu kitap ile İkinci Yeni adı verilen şiir anlayışına yöneldi. 1958 yılında “Aşk Merdiveni" adlı şiir kitabını yayımladı. 1961 yılından itibaren avukatlık mesleğini Devlet Demir Yolları'nda sürdürdü ve 1973 yılında emekli olana dek bu kurumda çalıştı.

1960’lı yılların başında Latin ve Yunan ozanların mitoloji kitaplarının Türkçe çevirilerini yaptı. 1969 yılında yayımladığı “Şiirler” adlı kitabıyla Türk Dil Kurumu Şiir Ödülü’nü aldı. Bu tarihten sonra tiyatro ve roman çalışmalarına ağırlık verdi. "Oyun İçinde Oyun", "Zabit Fatma'nın Kuzusu", "Atlar ve Filler", "Yağmur Sıkıntısı","Kadınlar Arasında", "Birtakım İnsanlar" ve "Çil Horoz” adlı oyunları kaleme aldı ve her biri sahnelendi . Arkadaşı Melih Cevdet ile “Kıskançlar” adlı oyunu kaleme aldı. 1976’da ilk romanın “Bir Kadının Penceresi’nden” yayımlandı. 1980’de “Danaburnu” kitabıyla Madaralı Roman Ödülü’nü kazandı. Aynı yıl “Bir Cigara İçimi” adlı şiiri Sedat Simavi Vakfı Ödülü’nü, 1984 yılında "Dilsiz ve Çıplak” kitabıyla Behçet Necatigil Şiir Ödülü’nü aldı.

Reviews

[Maryam · Rating 2 out of 5]

نیستم

بیگانه نیستم
من انگشتری هستم در انگشت شهر
مثل سنگی در زمین
ابری در هوا
جاری هستم بر زبان عصر
در باراندازی قدیمی
آینه ای می گذارم
برابر کشتی های مرده
و روی دست ها و چهره ام
به رقص در می آید
نور ستارگانی که
از کندوی آسمانی بیرون می جهند

[Amir · Rating 2 out of 5]

کتاب پر از تابلوهای نقاشی‌‌ه. تصویر دهکده‌های توی دره، خونه‌های تک افتاده‌ی روستایی، گندم‌زارها، آسمون پر ستاره، دریا، اسکله... توی این‌همه زیبایی اما آدم‌های تنها تصویر می‌شن. تنها و منتظر، ولی خسته و ناامید. شبیه این تیکه از شعری: «بیگانه‌ای در دشتی زیبا/ بیچاره/ بی‌معنی و بیهوده/ و دور از همه چیز.»

چند شعر از این کتاب؛
خانه کوچک: تنهاست/ تنهای تنهاست/ در برابر دریای متلاطم گندمزار./ انگار/ از بلندای دهکده پرت شده/ خانه‌ی کوچک و سرپوشیده دور دست/ با دو ردیف کاج

اسکله: اگر به دریا بنگرم/ خاطره‌ی قایق با من است/ اگر به درخت بنگرم/ خاطره‌ی ابر/ بله، هی اسکله!/ قضیه از این قرار است

پستچی: پستچی مرد خوبی‌ست/ آن‌چه می‌آورد/ سلام است/ نه نامه


* یونان می‌گه اسم کتاب از اسم یه شعری از رفعته که توی کتاب نیست. و می‌گه به نظرش «پکی از سیگار» معادل کمیک، و یا غم‌انگیزِ «جرعه‌ای از دریا»ئه.

* زندگی در آینه
توی شناسنانه‌ی کتاب کنار اسم شاعر نوشته: -1914م. که فکر کردم شاعر زنده باشه هنوز و به خودم گفتم چرا خبری ازش نبوده در طی این سال‌ها. صفحه‌ی بعد توی مقدمه یونان توضیح می‌ده: «اوکتای رفعت 64 ساله در سال 1988 در استامبول خودش را به مردن زد و تصمیم گرفت در آینه‌ی شعر زندگی کند.»

** ضمیمه‌. آن‌ها سه نفر بودند؛ مقاله‌طوری به قلم رسول یونان در اول کتاب
در سال 1941م کتابی در ترکیه چاپ و منتشر شد به نام «غریب» که حاوی شعرهای اورهان ولی، اوکتای رفعت و ملیح جودت بود. این کتاب شعر که می‌شود آن را مانیفست حرکت شعری شاعران آن دانست، سرآغاز فصل نوینی شد در شعر ترکیه. شاعران این مجموعه که سه جوان شورشی و دیوانه بودند ملزومات شعری ترکیه را نادیده گرفته، قالب، تصویر، صدا و آهنگ رایج را پشت سر گذاشتند و تا آن‌جا پیش رفتند که حتی از طرف نورپردازان هم مورد انتقاد قرار گرفتند.

اورهان ولی
وی سردسته‌ی این جمع بود. افراطی‌ترین‌شان. معتقد بود که شعر را باید از صنایع لفظی و قالب‌های محدودکننده نجات داد چرا که شعر صرفن هنری برای یک قشر خاص نیست. او زبان روزمره عمده مردم را برای گفتن شعر مناسب می‌دانست. محافظه‌کاران ادبی او را دشمن شماره یک شعر می‌دانستند. تنها شاعر معروف که از او دفاع می‌کرد ناظم حکمت بود. وی در سال 1950 در سی و شش سالگی بر اثر ضربه مغزی از دنیا رفت.

شعر هواهای زیبا: مرا همین هواهای زیبا نابود کرد./ کارمند اوقاف بودم/ در چنین هوایی استعفا دادم/ در چنین هوایی/ سیگاری شدم/ در چنین هوایی عاشق شدم/ بردن نان و نمک به خانه را/ در چنین هوایی فراموش کردم/ همیشه در چنین هواهایی عود کرد/ مرض شعر نوشتن من./ مرا همین هواهای زیبا نابود کرد.

شعر تنهایی: آن‌ها که تنها زندگی نکرده‌اند/ نمی‌فهمند/ که سکوت/ چگونه آدم را می‌ترساند/ چگونه آدم با خودش حرف می‌زند/ نمی‌فهمند که آدم/ چگونه به سمت آینه‌ها می‌دود/ در آرزوی دیدن یک همدم.

اوکتای رفعت
دومین شاعر شورشی جریان غریب پسر سامیح رفعت شاعر و زبان‌شناس نام‌آشناست. شاعری با چهره‌ای کشیده و سرد که به راحتی می‌شود او را با یک ملوان اشتباه گرفت، ملوانی که سفرنامه‌ای بازتابی از گوشه‌های دیگر و خلوت زندگی است.او شعرهای ساده و روان در عین حال پیچیده دارد. شعر او گاه آن‌چنان با ادبیات بومی آمیخته که به راحتی نمی‌شود آن‌ها را ترجمه کرد. اوکتای در ابتدا شعرهای موزون می‌گفت اما خیای زود به شعر نو و دنیاهای تازه گرایش پیدا کرد. محیط شعر او بیشتر دهکده و طبیعت است، و شهر در شعرهایش نمود کمتری دارد. او دنیا را به شکل دهکده‌ای مه‌آلود و سحرانگیز می‌بیند.

شعر گاوها: گاوها خاکستری/ با چشم‌های غمناک/ در رؤیاهای خود گم شده‌اند/ آن‌چنان که/ حتی بر نمی‌گردند/ به آدم نگاه کنند.

ملیح جودت
او نیز مانند دوستانش از شگفتی‌های شعر معاصر ترکیه محسوب می‌شود. در 1915 در استامبول به دنیا آمد. چون پدرش وکیل دادگستری بود وارد رشته‌ی حقوق شد اما مدتی بعد تغییر رشته داد و ادبیات خواند. از ادبیات هم منصرف شد و در 1938 به بلژیک رفت و در رشته‌ی جامعه‌شناسی ادامه تحصیل داد. در هنگامه‌ی جنگ جهانی دوم به ترکیه بازگشت و کارمند وزارت تربیت ملی شد. مدی در کتابخانه کار کرد، به روزنامه‌نگاری پرداخت. زمانی که متصدی صفحات ادب و هنر روزنامه‌های بزرگ ترکیه بود شهرتی به هم زد. مدتی هم به‌عنوان رایزن فرهنگی به پاریس رفت.
ملیح جودت زبانی ساده و زیبا دارد. و مانند اورهان ولی همان زبان روزمره و محاوره را استفاده می‌کند. جودت در نگاه اول یک شاعر رمانتیک است، یک ستایشگر محض عشق که هر از گاهی از کوره نیز در می‌رود اما اگر در شعرهایش خوب دقیق شویم شخصیت واثعی او را که یک شاعر اجتماعی است درمی‌یابیم.

دروغ: از خوشبختی الهام می‌گیرم/ من شاعر روزهای زیبا هستم/ برای دختران/ از جهیزیه حرف می‌زنم/ برای زندانیان/ از عفو عمومی/ و برای بچه‌هایی که/ پدرانشان در جبهه‌ها هستند/ مژده می‌دهم که.../ اما این کارها، سخت است/ سخت است/ دروغ گفتن.

مرگ: وقتی مردی/ معنی آبی را می‌فهمی/ می‌فهمی دریا را/ معنی آبی دریا را بیش‌تر می‌فهمی...

این‌ها سه دیوانه بودند؛ سه شورشی که معتقد بودند وقتی مردند آدم‌های خوبی می‌شوند. آن‌ها یک آتش حسابی به راه انداختند و در این کار آن‌قدر سماجت کردند که مورد همه و اعتراض اکثر شاغران و منتقدان قرار گرفتند. آن‌ها سه یار دبستانی بودند سه یار دبستانی بی‌انضباط. آن‌ها با بی‌نظمی خود نظم بی‌بدیل بی‌نظمی را به یادگار گذاشتند.

[Mohammad Ali Shamekhi · Rating 3 out of 5]

نمره ی واقعی: دو و نیم

اوایل جذابیت کمتری داشت اما هر چه به پایان نزدیک تر شدم حس کردن اندیشه و احساس دلپذیرتری دارد


آنهایی که بیشتر پسندیدم: خانه کوچک، کودک و سگ، تا وقتی چراغ ها روشن بودند، آن بالا، در یک خواب، گاوها، باغچه ای در دور، سوار، پنجره، شکاف، بالش ساحل، مثل همیشه، منظره، هواپیماها، وقتی در آینه می نگرم، روبروی درخت، چرخش، بهار، باد در محله ی ما، گاری، متناقض، پستچی، تماشا، آخر آوریل در کافه ای سر راهی و در نهایت جدایی در پاییز

[Mehmet B · Rating 5 out of 5]

Basamakta
-Yarın bir kıyamet kopabilir, diyordu
deniz dağlara çıkabilir, savurarak salaş iskeleyi ve sandalı,
ama madem şimdi süt liman, duy ırıp dizilerinin geçişini
üstümüzden, sürüyerek yıldız karanlığında sarkan ağlarını.
Bir balık üç kez atlıyor suda. Çıt yok.

[Zohreh Samiei · Rating 2 out of 5]

شش سال پيش بود يا اندكي بيشتر؛ كتاب را از مترجمش، رسول يونان، در كافه اي هديه گرفتم، امروز خوانش اش را تمام كردم، خواندني داشت اما اندك.

[ZaRi]

بر دیوار آهکی
اسم تو را با ذغال نوشتم
و بعد
یک کشتی کشیدم
ماهیان را ردیف کردم
اما کشتی تو را بر داشت و برد
تف انداختم روی آبی ها
دریاها را پاک کردم
خراب کردم.