What do you think?
Rate this book
The Devadasi and the Saint: The life and times of Bangalore Nagarathnamma
The term 'Devadasi' evokes a mystical past, replete with devotion, and dedication of girls to deities, refrains of soaring music and sensuous dances that attracted the patronage of kings and commoners. The preservation and transmission of the arts largely rested with the Devadasis and they had a strong presence in South India, in the late nineteenth and early twentieth centuries. Though the intellectual elite, the wealthy and the famous, encouraged and supported the Devadasi system, it fell into disrepute, causing public outcry and government reforms, which led to its gradual decline. Bangalore Nagarathnamma was an icon of that age, highly skilled in the arts and well regarded by connoisseurs of music. She was an exceptional woman, much ahead of her times, a champion of the rights of the Devadasis and of women in general. Her devotion to the poet-composer, Tyagaraja, is legendary and she is best known as the architect and benefactor of the shrine over his Samadhi in Tiruvayyaru. In this book, the rise and fall of the Devadasi tradition is intertwined with the life and times of Bangalore Nagarathnamma. From small beginnings, Nagarathnamma rose to become a stellar figure in the cultural firmament of Madras of the 1920s and 30s. This work is a tribute to her indomitable spirit and her unrelenting efforts to perpetuate the memory of her patron saint, Tyagaraja.
- GenresBiographyNonfiction
First published December 1, 2007
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 21 of 21 reviews
January 30, 2018
Fascinating read on Bangalore Nagarathnamma's life. The book has more than a basic introduction to the Devadasi system. And, an entire chapter is dedicated to how the Thyagaraja Aradhana happened before Nagarathnamma stepped into the scene. Lots of names to remember, so the book might appeal more to folks who are already reasonably acquainted with some of these names in other contexts.
January 19, 2016
This book was a treasure cove of information. Of the Devadasi system, the carnatic music scene during the turn of the century,the history of the Thyagaraja aaradhana festival, the backlash against the Devadasi system and eventually the gradual decline of the tradition and tying all this together to the life of a legend, Nagarathnamma. A gripping read with fascinating facts and tidbits.
June 2, 2016
I had this book with me for a very long time. But I never started reading it. One day, I picked this up and I just could not put it down. Nagarathnamma is one of the greatest musical geniuses of the previous generation. She is a trendsetter of sorts. The story narrates her devotion towards Saint Tyagaraja, the challenges she faced and the sacrifices she made in constructing the temple of Tiruvaiyyaru and a general picture of the then Carnatic Music fraternity. Above all, this book diminishes the definitions of "Devadasis" by the standards of the society and creates a clear picture of who they are, what they did and why they did it. After reading the book, each time I read something online with the label "devadasi" system, my heart aches a little bit. V. Sriram is a marvelous writer. I cannot even begin to think of the amount of research he A must read for all those who love Carnatic Music.
May 4, 2019
A befitting tribute to the Queen bee of Thiruvaiyaru
"Kings worshipped him
Musicians sold his songs and survived
Was it not a courtesan who built him a temple?"
The story of Bangalore Nagaratnammal, the proud devar adiyal who devoted her entire life to the service of the Saint composer, shri Thyagaraja, is an inspiration for everyone. Even for a person, who might not have the cultural context or the knowledge of music/dance, her life will be full of lessons, for her story, like T Balasaraswati's, is not just meant for musicians and historians, but for everyone who wishes to overcome obstacles in one's life victoriously.
V Sriram's writing, as always, is just superficial in standards. The amount of effort, he has put in bringing out this phenomenal biography is very much evident and I, as a fan of V Sriram, wish that he continues writing many more of such works in future.
"Kings worshipped him
Musicians sold his songs and survived
Was it not a courtesan who built him a temple?"
The story of Bangalore Nagaratnammal, the proud devar adiyal who devoted her entire life to the service of the Saint composer, shri Thyagaraja, is an inspiration for everyone. Even for a person, who might not have the cultural context or the knowledge of music/dance, her life will be full of lessons, for her story, like T Balasaraswati's, is not just meant for musicians and historians, but for everyone who wishes to overcome obstacles in one's life victoriously.
V Sriram's writing, as always, is just superficial in standards. The amount of effort, he has put in bringing out this phenomenal biography is very much evident and I, as a fan of V Sriram, wish that he continues writing many more of such works in future.
October 24, 2018
A must read biography on Bangalore Nagaratnamma if you are keen on knowing about the devadasi tradition in India. It was this beautiful javali- Matada Baradeno which first introduced me to Nagaratnamma. Having read and liked Carnatic Summer by the same author, I started reading this book.
He has given a pretty elaborate account of her entire life, the then system and also her fight to have women sing at the annual aradhana at Tiruvayaru.
Respects to this lady. 🙏
He has given a pretty elaborate account of her entire life, the then system and also her fight to have women sing at the annual aradhana at Tiruvayaru.
Respects to this lady. 🙏
February 23, 2015
Devdasi was the practice of devoting young girls/women to the deities in temples, who were supposed to be at the service of the God. Their services were songs and dance performances in temples and in places of their patrons. Eroticism was the mainstay of the songs sung by Devdasi girls and the dance performances were also used to be at tandem with the song, sensuous in nature. This distinct trade practiced by them almost hereditary with mother teaching her daughter. In pre-colonial India, ruled by princely states, Devdasis were a very specific community, often associated with significant social mobility and wealth. However, the dogma of immorality was also a part, and they were often stigmatized as prostitutes. However, in poverty inflicted parts of the country - specially in South India - young girls coming from humble background, were often bestowed to the Devdasi community by the parents. The reason for the parents was simple - being a Devdasi meant attaining a certain amount of material wealth and living a relatively comfortable life of temple. Ironically, the young girl had no say in the choice of her life.
Devdasis were also purveyors of art. Since the knowledge was inherited by the women themselves, it was under considerable wraps. And a large chunk of classical Carnatic music was part and parcel of the Devdasi community, practiced and kept alive only by them. It is no wonder that some very significant artists were present in the community along with a lot of other fine artists.
The protagonist of this book, Bangalore Nagarathnamma, was born in the later half of nineteenth century to a Devdasi. Early in her childhood, her mother fell out with her patron, and they were forced into a life of penury. The destitute mother traveled to Bangalore and found a shelter for both of them. There she put all of her effort and whatever little residual money into the upbringing of the child. The young girl showed a knack of learning music, dance and languages. In course of time, before reaching adulthood, she started to make a name for herself in music performances.
As she grew up, Nagarathnamma preferred to earn her living through the knowledge of music, rather than the trade practiced by the Devdasis. She was also never dedicated to any temple, contrary to the custom of the community. This was due to her mother's resolve of bringing her daughter in as dignified way as possible and also due to young Nagarathnamma's growing up period which coincided with a time when the Devdasi tradition was starting to draw flak from the reformist society, mainly by the colonial rulers and Christian missionaries and in part, due to the slow abolition of princely states, thereby reducing patronage of art and the Devdasis.
This book traces the history of the great artist of Devdasi community - Bangalore Nagarathnamma - who was an exemplary figure in the fight for equal opportunities and appreciation of women in the sphere of art. Nagarathnamma, despite of being a woman of a frowned upon community in colonial India, was headstrong and astute in her qualities. Her unmatched credentials in the sphere of classical Carnatic music, lent her persona a touch of arrogance and authority. She was fluent in Tamil, Telegu, Sanskrit along with her native language, Kannada. In a completely patriarchal society, she fought for equal right and justice for women in arts and performance. This particular section is worth reproducing.
Muddu Palani, the court poetess and concubine of Pratapasimha, the 18th century Maratha ruler, was a scholar who translated highly acclaimed Tamil literature into Telegu. In addition to that, she also wrote 'Radhika Santwanamu' (The appeasement of Radha), which looked at the love affair of Krishna and Radha from Radha's angle. She described it as a relationship of a woman in her prime, consumed with passion and enjoying a great relationship with her nephew, Krishna. However, the twist in the story came with Ila, niece of Radha, who upon attaining puberty, was given away to Krishna. Radha hid her pangs and advised Ila on how to conduct herself and rather unusually, also advised Krishna on how to make love with a girl as tender as Ila. The marriage of Krishna and Ila happened but Radha was unable to bear the separation. And then Krishna returned to her and appeased her. This work holds the distinction of being one of the few surviving examples of an erotic classic written by a woman.
This book, was however a matter of strong derision in the time of Nagarathnamma by male scholars. So much so, that a certain writer compared Muddu Palani to a prostitute and proclaimed that a book written by such a woman should be removed from publication. Nagarathnamma took a great interest in the work of Muddu Palani and found that the circle, who were vehement protesters of the work, were themselves writer/editor/patron of much more graphic works of sex. She took the onerous job of fighting them. This was in a time when patriarchy towered over women, repressing them everywhere and anywhere. She prepared a new revision of the book, quoting from the original and adding her own prologue. She spelled that the author was a woman and that too from her own community and that was a matter of pride. She countered the arguments of the anti-women critics and challenged the contention that Muddu Palani was a prostitute. In her opinion, an adulteress was a woman, who having married a man with fire as witness, eloped with another. While a Devdasi, the divine handmaiden, could not be termed so. Terms like chastity, didn't belong to her community as was clear to anyone who had read Vatsyayana's Kamasutra. Devdasis were ordained to perform this task as a duty, as per divine command. Nagarathnamma also noted that the critics, while denouncing Muddu Palani's work as obscene, had worked on much more graphic works written by men. She also wondered if a sense of shame was a virtue only for women.
Despite her immense protest and ensuing lawsuits, the work of Muddu Palani was finally outlawed, until around 1950, when it was resuscitated. However, her strong support and fight for the work written by a woman, was perhaps the first example of feminism in the world of Carnatic music.
This same resolve was seen again when she fought tooth and nail over the right of women to worship the music composer Tyagaraja; the most prolific and legendary Carnatic musician. Two separate factions of men had the right to worship the composer, while women were not even allowed to perform. Nagarathnamma tried to reason with the heads of the different entities and when her logic fell on deaf ears, she embarked on the massive project of making a faction, exclusive to women. She used her unmatched skills in music and performed relentlessly in concerts, raised money to buy the area where the grave of the great composer lay. She then approached the local police and municipal authorities, requesting permission to hold a function and upon obtaining their consent, assembled an enormous troupe of women artists and Devdasis who descended on the concert. Since she was the lawful owner of the land by that time, she forced the men factions to enter only after the women performed their function. However, she didn't stop the men because she wanted every disciple of Tyagaraja, to offer homage to their common master. This tradition continued for several years thereafter. It was again on her behest that all the musical factions united and a grand, unified program started taking place. She also made a temple around the grave, in the banks of Kaveri river, where the great composer lived. Again, among countless followers, it was a woman from an outcast society, who built temple of Tyagaraja.
To me, an upper middle class urban guy, these two instances were revolutionary. It shows that even, in pre-historic India, in antediluvian time, misogny was just as rampant as it is today, if not more brutal and barbaric. And also, casteist society was another chasm. None of the social stigmas and barriers would never break if women like Nagarathnamma didn't stand up and fight. This book is a treasure trove for anyone who is interested in Carnatic music, rich in each historical background and annotations. It is an exquisite piece to trace the lineage of the Devdasi tradition and the art they carried with them. Each incidence, significant or trivial, is corroborated with evidence. Sadly, I was not interested in the musical history. I picked up this book after coming to know of the work of Muddu Palani which was banned and I ordered this book precisely to know reasons and background of that. What I learnt is much more than reasons of censoring an work of art. I learnt of an India and woman which I would never have known otherwise.
Devdasis were also purveyors of art. Since the knowledge was inherited by the women themselves, it was under considerable wraps. And a large chunk of classical Carnatic music was part and parcel of the Devdasi community, practiced and kept alive only by them. It is no wonder that some very significant artists were present in the community along with a lot of other fine artists.
The protagonist of this book, Bangalore Nagarathnamma, was born in the later half of nineteenth century to a Devdasi. Early in her childhood, her mother fell out with her patron, and they were forced into a life of penury. The destitute mother traveled to Bangalore and found a shelter for both of them. There she put all of her effort and whatever little residual money into the upbringing of the child. The young girl showed a knack of learning music, dance and languages. In course of time, before reaching adulthood, she started to make a name for herself in music performances.
As she grew up, Nagarathnamma preferred to earn her living through the knowledge of music, rather than the trade practiced by the Devdasis. She was also never dedicated to any temple, contrary to the custom of the community. This was due to her mother's resolve of bringing her daughter in as dignified way as possible and also due to young Nagarathnamma's growing up period which coincided with a time when the Devdasi tradition was starting to draw flak from the reformist society, mainly by the colonial rulers and Christian missionaries and in part, due to the slow abolition of princely states, thereby reducing patronage of art and the Devdasis.
This book traces the history of the great artist of Devdasi community - Bangalore Nagarathnamma - who was an exemplary figure in the fight for equal opportunities and appreciation of women in the sphere of art. Nagarathnamma, despite of being a woman of a frowned upon community in colonial India, was headstrong and astute in her qualities. Her unmatched credentials in the sphere of classical Carnatic music, lent her persona a touch of arrogance and authority. She was fluent in Tamil, Telegu, Sanskrit along with her native language, Kannada. In a completely patriarchal society, she fought for equal right and justice for women in arts and performance. This particular section is worth reproducing.
Muddu Palani, the court poetess and concubine of Pratapasimha, the 18th century Maratha ruler, was a scholar who translated highly acclaimed Tamil literature into Telegu. In addition to that, she also wrote 'Radhika Santwanamu' (The appeasement of Radha), which looked at the love affair of Krishna and Radha from Radha's angle. She described it as a relationship of a woman in her prime, consumed with passion and enjoying a great relationship with her nephew, Krishna. However, the twist in the story came with Ila, niece of Radha, who upon attaining puberty, was given away to Krishna. Radha hid her pangs and advised Ila on how to conduct herself and rather unusually, also advised Krishna on how to make love with a girl as tender as Ila. The marriage of Krishna and Ila happened but Radha was unable to bear the separation. And then Krishna returned to her and appeased her. This work holds the distinction of being one of the few surviving examples of an erotic classic written by a woman.
This book, was however a matter of strong derision in the time of Nagarathnamma by male scholars. So much so, that a certain writer compared Muddu Palani to a prostitute and proclaimed that a book written by such a woman should be removed from publication. Nagarathnamma took a great interest in the work of Muddu Palani and found that the circle, who were vehement protesters of the work, were themselves writer/editor/patron of much more graphic works of sex. She took the onerous job of fighting them. This was in a time when patriarchy towered over women, repressing them everywhere and anywhere. She prepared a new revision of the book, quoting from the original and adding her own prologue. She spelled that the author was a woman and that too from her own community and that was a matter of pride. She countered the arguments of the anti-women critics and challenged the contention that Muddu Palani was a prostitute. In her opinion, an adulteress was a woman, who having married a man with fire as witness, eloped with another. While a Devdasi, the divine handmaiden, could not be termed so. Terms like chastity, didn't belong to her community as was clear to anyone who had read Vatsyayana's Kamasutra. Devdasis were ordained to perform this task as a duty, as per divine command. Nagarathnamma also noted that the critics, while denouncing Muddu Palani's work as obscene, had worked on much more graphic works written by men. She also wondered if a sense of shame was a virtue only for women.
Despite her immense protest and ensuing lawsuits, the work of Muddu Palani was finally outlawed, until around 1950, when it was resuscitated. However, her strong support and fight for the work written by a woman, was perhaps the first example of feminism in the world of Carnatic music.
This same resolve was seen again when she fought tooth and nail over the right of women to worship the music composer Tyagaraja; the most prolific and legendary Carnatic musician. Two separate factions of men had the right to worship the composer, while women were not even allowed to perform. Nagarathnamma tried to reason with the heads of the different entities and when her logic fell on deaf ears, she embarked on the massive project of making a faction, exclusive to women. She used her unmatched skills in music and performed relentlessly in concerts, raised money to buy the area where the grave of the great composer lay. She then approached the local police and municipal authorities, requesting permission to hold a function and upon obtaining their consent, assembled an enormous troupe of women artists and Devdasis who descended on the concert. Since she was the lawful owner of the land by that time, she forced the men factions to enter only after the women performed their function. However, she didn't stop the men because she wanted every disciple of Tyagaraja, to offer homage to their common master. This tradition continued for several years thereafter. It was again on her behest that all the musical factions united and a grand, unified program started taking place. She also made a temple around the grave, in the banks of Kaveri river, where the great composer lived. Again, among countless followers, it was a woman from an outcast society, who built temple of Tyagaraja.
To me, an upper middle class urban guy, these two instances were revolutionary. It shows that even, in pre-historic India, in antediluvian time, misogny was just as rampant as it is today, if not more brutal and barbaric. And also, casteist society was another chasm. None of the social stigmas and barriers would never break if women like Nagarathnamma didn't stand up and fight. This book is a treasure trove for anyone who is interested in Carnatic music, rich in each historical background and annotations. It is an exquisite piece to trace the lineage of the Devdasi tradition and the art they carried with them. Each incidence, significant or trivial, is corroborated with evidence. Sadly, I was not interested in the musical history. I picked up this book after coming to know of the work of Muddu Palani which was banned and I ordered this book precisely to know reasons and background of that. What I learnt is much more than reasons of censoring an work of art. I learnt of an India and woman which I would never have known otherwise.
May 3, 2018
A must-read for every student and fan of Indian classical music.
July 27, 2019
The Devadasi and the Saint
The life and times of Bangalore Nagarathnamma
By:Sriram. V
ISBN:978-93-86036-01-8
First Edition: 2016
Copyright @ 2007 Sriram V
First published: December 2007
Cover Design:Art Works, Chennai
Copy Editor: Rukmini Amirapu
Publishers: EastWest, Madras & New Delhi
Kindle Edition: https://www.amazon.in/gp/product/B01E...
(വായന: സുനിൽ ഏലംകുളം മുതുകുറുശ്ശി)
ബാംഗള��ർ നാഗരത്നമ്മ
3 November 1878 – 19 May 1952
ആരായിരുന്നു നാഗരത്നമ്മ എന്ന് എനിക്ക് അറിയുമായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ ആ പേർ അവിടേയും ഇവിടേയും വായിച്ചു കേട���ടിട്ടുമുണ്ട്. ത്യാഗരാജ ആരാധന എന്ന തിരുവയ്യാർ ആഘോഷത്തെ പറ്റി ധാരാളം കേട്ടിട്ടുണ്ട്. പാട്ട് ഇഷ്ടമാണെന്നതിനാൽ ഒരിക്കലെങ്കിലും തഞ്ചാവൂരും തിരുവയ്യാറും എല്ലാം സന്ദർശിക്കണം എന്നൊരു മോഹം മനസ്സിൽ കിടക്കുന്നുമുണ്ട്. എം. എസ് സുബ്ബലക്ഷ്മി ഒരു ദേവദാസിയുടെ മകൾ ആണെന്ന് വായിച്ചറിയാം. കൂടാതെ ടി. ജെ.എസ് ജോർജ്ജ് എഴുതിയ എം. എസ്സിന്റെ ജീവചരിത്രം വായിച്ചിട്ടുമുണ്ട്. ഇതൊക്കെ ആണ് ഈ പുസ്തകം വാങ്ങാനും വായിക്കാനുമുള്ള പശ്ചാത്തലം.
ശ്രീരാം. വിയുടെ ഇംഗ്ലീഷ് എളുപ്പത്തിൽ വായിക്കാവുന്ന അധികം ആഴമില്ലാത്ത ശൈലിയാണ്. അതിനാൽ തന്നെ ഒറ്റയിരിപ്പിനിരുന്നു വായിച്ചു തീർത്തു. വായിച്ച് കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ദക്ഷിണ കേരളത്തിൽ നിലവിലിരുന്ന ദേവദാസി സമ്പ്രദായത്തെ പറ്റി ഒരു ധാരണ കിട്ടി.
ആ സമ്പ്രദായം നിരോധിക്കാൻ പാർലമെന്റിലും മറ്റും നടന്ന ചർച്ചകളടേയും അവതരിപ്പിച്ച ബില്ലുകളുടേയും ഒരു ഏകദേശ രൂപവും രാഷ്ട്രീയ പശ്ചാത്തലവും മനസ്സിലായി. അന്ന് നമുക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം കിട്ടിയിരുന്നില്ല എന്ന് ഓർക്കുക. അക്കാലം മഡ്രാസ് ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ ആയിരുന്നു. അതിൽ ആദ്യത്തെ വനിതാ പ്രതിനിധി ഡോ. മുത്തുലക്ഷ്മി റെഡ്ഡി (1927) എന്ന വനിത ദേവദാസി സമ്പ്രദായത്തെ നിരോധിക്കാൻ പരിശ്രമിച്ച ഒരാളായിരുന്നു. അവരാകട്ടെ ദേവദാസി സമ്പ്രദായത്തിൽ നിന്നും വന്നവരുമായിരുന്നു.
ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ ആരാധനാ ബിംബങ്ങൾക്ക് സ്ത്രീകളെ സമർപ്പിക്കുന്ന രീതി ഇന്ത്യയിൽ മാത്രമല്ലാ, ഗ്രീക്ക്, റോമൻ, ഈജിപ്ഷ്യൻ സംകാരങ്ങളിലെല്ലാം തന്നെ പുരാതനകാലം മുതൽ നിലനിന്നിരുന്നു. അത്തരം സ്ത്രീകളെ ആണ് ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ ദേവദാസികൾ എന്ന് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ദേവദാസി സ്ത്രീകൾ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠയെയാണ് വിവാഹം ചെയ്തിരിക്കുന്നത് എന്നാണ് സങ്കല്പം. അതുകൊണ്ട് തന്നെ സമൂഹത്തിലെ എല്ലാതരത്തിൽ പെട്ട കുടുംബങ്ങളിൽ നിന്നും ദേവദാസികൾ ഉണ്ടാവുമായിരുന്നു. അതിനു ബ്രാഹ്മണകുടുംബം ശൂദ്രകുടുംബം എന്നൊന്നും ജാതിവ്യത്യാസം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല തന്നെ. പവിത്രത അല്ലെങ്കിൽ പാതിവ്രത്യം എന്നത് അവരുടെ കാര്യത്തിൽ ഒരു പ്രശ്നമേ അല്ലായിരുന്നു. എന്നാൽ ദേവദാസികൾ ഒരിക്കലും ഇന്ന് കാണുന്ന വേശ്യകളെ പോലെ ആയിരുന്നില്ല. പല നഗരങ്ങളിലേയും വേശ്യാത്തെരുവുകളിൽ ഇന്ന് കാണുന്ന പോലെ വസ്ത്രം മാറ്റി തെരുവോരത്ത് നിന്ന് ശരീരം പ്രദർശിപ്പിച്ച് അവർ അവരുടെ കസ്റ്റമേഴ്സിനെ വശീകരിച്ചിരുന്നില്ല, എന്തിന് ദേവദാസികൾ അവരുടെ ശരീരം പൊതുവായി പ്രദർശിപ്പിച്ചിരുന്നുപോലുമില്ല. സമൂഹത്തിലെ മറ്റാരേയും പോലെ അവരും വസ്ത്രം ധരിച്ച് മാന്യമായി ആളുകളോട് ഇടപെട്ട് വന്നിരുന്നവരായിരുന്നു. അവർ ഒരു മൂർത്തിയ്ക്ക് നിവേദ്യമായി അർപ്പിക്കപ്പെട്ടവൾ ആയിരുന്നു. അവരായി അത് തിരഞ്ഞെടുത്തതുമല്ല. ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ അവർക്ക് കുംഭാരതിയ്ക്ക് അധികാരമുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് മാത്രമല്ല അവരുടെ നിലനില്പിനായി ഭൂസ്വത്ത് അടക്കം പല സ്വത്തുക്കളും അവർക്കായി നൽകിയിരുന്നു. അത് കൂടാതെ സമൂഹത്തിലെ മാന്യന്മാർ അവരെ ഭോഗവസ്തുവായും കരുതിയിരുന്നു എന്നതിലാണ് സംഗതികളുടെ കിടപ്പുവശം മാറുന്നതും. അവരുടെ കുട്ടികളുടെ അച്ഛൻ ആരെന്ന് അവർ പറയും. കുട്ടികളേയും സഹോദരീസഹോദരന്മാരേയും നോക്കി രക്ഷിക്കൽ അവരുടെ കടമ തന്നെ ആയിരുന്നു. മിക്കവരും വലിയ കൂട്ടുകുടുംബരീതിയിൽ ആയിരുന്നു വസിച്ചിരുന്നത്. സാമ്പത്തികമായി നല്ല നിലയിലുണ്ടായിരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ ദേവദാസി കുടുംബങ്ങളും സാമ്പത്തികമായി നല്ല നിലയിലായിരുന്നു. അവർക്ക് സമൂഹത്തിലെ ബ്രാഹ്മണരടക്കം പല മാന്യന്മാരും കയ്യയച്ച് കൊടുക്കാറുണ്ടായിരുന്നു.
പാരമ്പര്യമായി ദേവദാസികൾ അഭിനയം, സംഗീതം, വാദ്യം (പുരുഷന്മാർ) എന്നീ വിഷയങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയവരായിരുന്നു. അവർക്ക് വായിക്കാനും പഠിക്കാനും അറിയാമായിരുന്നു എന്ന് മാത്രമല്ല സാഹിത്യ പഠനം അവരുടെ നിലനില്പിന്റെ ഒരു ആവശ്യവും ആയിരുന്നു. അതിനാലവർ പ്രാദേശിക ഭാഷകൾ കൂടാതെ സംസ്കൃതവും ഇംഗ്ലീഷും പഠിച്ചിരുന്നു. അവരുടെ സദിർകച്ചേരികൾ ഭൂപ്രഭുക്കൾക്കും നാട്ടുരാജാക്കന്മാർക്കും അവരവരുടെ പ്രൗഢികാണിക്കാനുള്ള വേദികൾ കൂടെ ആയിരുന്നു. ആഘോഷങ്ങൾക്കെല്ലാം ദേവദാസികളുടെ സദിർകച്ചേരികളും പാട്ട് കച്ചേരികളും ഒഴിച്ചുകൂടാനാവാത്തവയായിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും ഒരു പുരുഷന്റെ സംരക്ഷണം ദേവദാസി സ്ത്രീകൾക്ക് ആവശ്യമായിരുന്നു, അതിനായി അവർ അവരുടെ വിഷയങ്ങളായ അഭിനയം,സംഗീതം,സാഹിത്യം എന്നിവകളിൽ നിപുണകളാകാൻ ശ്രമിച്ചിരുന്നു. മാത്രമല്ല പലരും പണ്ഡിതകൾ ആയിരുന്നു താനും. ദൂഷ്യം എന്ന് പറയാവുന്നത്, കുടുംബം എന്ന വ്യവസ്ഥ അവർക്കില്ലായിരുന്നു എന്നത് മാത്രം ആണ്. ഇത് ദൂഷ്യമായത് വിക്റ്റോറിയൻ സദാചാരം നാട്ടിൽ വേരോടിയതിനു ശേഷം മാത്രമാണ് എന്നതാണ് വസ്തുത. ഇങ്ങനെ ദേവദാസി സമ്പ്രദായത്തെ കുറിച്ച് പലതും ഈ പുസ്തകം വായിച്ചപ്പോൾ മനസ്സിലായി.
ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ സംഗീത, നൃത്ത കലകളുടെ വികാസപരിണാമങ്ങൾ അവിടത്തെ ദേവദാസിപാരമ്പര്യവുമായി കൂട്ടുപിണഞ്ഞ് കിടക്കുന്നു. അവരായിരുന്നു ഇത്തരം കലകളുടെ മുഖ്യ പ്രയോക്താക്കൾ. കൃഷ്ണ, ഗോദാവരി, കാവേരീ നദീതടങ്ങളിലെ പുഷ്ടിപ്രദേശങ്ങൾ എല്ലാം തന്നെ സമ്പന്നമായിരുന്നു. അവിടങ്ങളിലായിരുന്നു ഈ സമ്പ്രദായം നിലനിന്നിരുന്നതും. കേരളത്തിൽ ഈ സമ്പ്രദായം വേരോടിയിട്ടുണ്ടായിരുന്നില്ല എന്ന് വേണം കരുതാൻ.
ദേവദാസി സമ്പ്രദായത്തെ പറ്റി കൂടുതൽ വിസ്തരിക്കുന്നില്ല. പുസ്തകം വായിക്കുക.
Foreward, Introduction, പിന്നെ പത്തദ്ധ്യായങ്ങൾ, അത് കഴിഞ്ഞ് Glossary of Terms and index എന്നിങ്ങനെ ആണ് ഈ പുസ്തകത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കം അടുക്കി വെച്ചിരിക്കുന്നത്. പത്തദ്ധ്യായങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും നാഗരത്നമ്മ തിരുവയ്യായൂരിലെ ത്യാഗരാജ ആരാധന ആഘോഷം എങ്ങിനെ നാം ഇന്ന് കാണുന്ന രീതിയിലേക്ക് കൊണ്ട് വരാൻ പ്രവർത്തിച്ചു എന്ന് കാണിക്കുന്നതാണ്. സത്യത്തിൽ ത്യാഗരാജന്റെ ജീവിത കാലം 1767-1847 ആണ്. നാഗരത്നമ്മയുടേത് 1878-1952 ആണ്. അതായത് ത്യാഗരാജ അന്തരിച്ച് അധികം കാലം കഴിയാതെ തന്നെ നാഗരത്നമ്മ ജനിയ്ക്കുകയും അവരുടെ മദ്ധ്യവയസ്സാകുമ്പോഴേക്കും തന്നെ, സാധുവായി സാധാരണ പോലെ ജീവിച്ച് വളർന്ന് അവസാന കാലത്ത് മാത്രം സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മരിച്ച ത്യാഗരാജൻ, ഒരു അമാനുഷിക കഥാപാത്രമായി വളർന്നിരുന്നു എന്നതാണ്.
നാഗരത്നമ്മയുടെ അമ്മയുടെ പേർ പുട്ട ലക്ഷ്മിഅമ്മാൾ വൈഷ്ണവി എന്നായിരുനു. നഞ്ചങ്കോട് ഉള്ള ഹെഗ്ഡെ ദേവണ്ണ കൊത്ത എന്ന ഗ്രാമത്തിലെ ശ്രീകണ്ഠേശ്വരം ക്ഷേത്രത്തിലെ ദേവദാസി ആയിരുന്നു അവർ. മൈസൂരുള്ള ഒരു പ്രമുഖ ബ്രാഹ്മണകുടുംബത്തിലെ സുബ്ബണ്ണ എന്ന പേരുള്ളയാളായിരുന്നു അച്ഛൻ. പുട്ടലക്ഷ്മി അമ്മാളുടെ സംരക്ഷകാനായിരുന്നത് മൈസൂരെ ഒരു പ്രമുഖ വക്കീൽ ആയിരുന്ന എം സുബ്ബറാവു ആയിരുന്നു. തുടർന്ന് മൈസൂരിലേക്ക് പുട്ടലക്ഷ്മിയും മകളും മാറിത്താമസം തുടങ്ങി. അവിടെ നിന്നും നാഗരത്നത്തിനു സംസ്കൃതത്തിൽ അഭ്യസനം ലഭിച്ചു. തുടർന്നവർ കാഞ്ചീപുരത്തേക്ക് വന്നു. പിന്നീട് മഡ്രാസിലേക്കും. കൂടുതൽ വിശദീകരിക്കുന്നില്ല. പുസ്തകം വായിക്കൂ.
അക്കാലത്ത് ഭാഷാപരമായി സംസ്ഥാനങ്ങൾ നിലവില്ലെന്ന് ഓർക്കുക. ഈ സ്ഥലങ്ങൾ എല്ലാം തന്നെ ചോളരാജാക്കന്മാരും വിജയനഗര സാമ്രാജ്യക്കാരും പാണ്ഡ്യരും ഭരിച്ചിരിന്നതായിരുന്നു.
നാഗരത്നമ്മയുടെ ജീവിത കഥ വായിച്ചാൽ അവർ ഒരു ഫെമിനിസ്റ്റ് ആണെന്ന് നമുക്ക് തോന്നും. അത്രയുണ്ട് പുരുഷമേധാവിത്വത്തിനോട് അവരുടെ എതിർപ്രവൃത്തികൾ. എന്നാലവർക്ക് കുടുംബത്തിൽ പുരുഷമേധാവിത്വത്തിനോട് എതിർപ്പുണ്ടായിരുന്നില്ല എന്നും ഗ്രന്ഥകാരൻ കാണിച്ച് തരുന്നു. വാസ്തവത്തിൽ അവർക്ക് അവരുടെ ���ീവിതപശ്ചാത്തലം കൊണ്ട് ഉണ്ടായതും കൂടാതെ സ്വന്തം കഴിവുകളിലും പാണ്ഡിത്യത്തിലും ഉള്ള തീവ്ര ആത്മ്വവിശ്വാസവും കാരണം അവനവനു ശരി എന്ന് തോന്നുന്നതിൽ ഉറച്ച് നിൽക്കാൻ അവർക്കുള്ള കരുത്ത് അതിഭയങ്കരമായി എനിക്ക് തോന്നി. തീയ്യിൽ കൊരുത്തത് വെയിലത്ത് വാടില്ല.
ചെറുപ്പത്തിലേ അവർ മാതൃഭാഷയായ കന്നഡയും കൂടാതെ തെലുങ്ക് തമിഴ് സംസ്കൃതം എന്നിവയും പിന്നീട് ഇംഗ്ലീഷും പഠിച്ചിരുന്നു. നാഗരത്നമ്മ ത്യാഗരാജശിഷ്യപരമ്പരകളിലെ ഒരു കണ്ണികൂടെ ആണ്. രാധികാ സ്വാന്തനമു എന്ന കൃതിയുടെ വിശ്വാസയോഗ്യമായ പതിപ്പ് കണ്ടെത്തി സംശോധനം ചെയ്ത് അവതാരികയോടെ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിൽ അവർക്കുള്ള പങ്ക് സ്തുത്യർഹമായിരുന്നു. അതിന്റെ പ്രസിദ്ധീകരണശേഷം ഒരു കൊല്ലം കഴിഞ്ഞ് അതിനുമുകളിലുണ്ടായ പ്രശ്നങ്ങൾ എല്ലാം ഗ്രന്ഥകാരൻ വിസ്തരിച്ച് എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. അവിടെ എല്ലാം വിക്ടോറിയൻ സദാചാര ബോധം ആണ് മൂലകാരണം എന്ന് തോന്നും നമുക്കും.
സദിർ, പദങ്ങൾ, ജാവലികൾ എല്ലാം ദേവദാസിസമ്പ്രദായത്തിൽ ഉള്ളവയാണ്. ലാസ്യം ശൃംഗാരം അവകളിൽ പ്രധാനമാണ്. അഭിനയത്തിനു വകയുള്ളവകൾ ആണവയെല്ലാം. ഇവകളെ സംരക്ഷിക്കാൻ നാഗരത്നമ്മയും കൂട്ടരും പോരാടിയ ചരിത്രവും ഗ്രന്ഥകാരൻ വിസ്തരിക്കുന്നുണ്ട്.
ഇതൊന്നും കൂടാതെ ഉള്ള ഒരു കാര്യമാണ് ത്യാഗരാജ സമാധിയെ സംബന്ധിച്ചുള്ളത്. തിരുവയ്യാറിൽ ഇന്ന് കാണുന്ന ത്യാഗരാജ സമാധിക്കടുത്ത് നാഗരത്നമ്മയുടെ ഒരു പ്രതിമയുണ്ട്. അക്കാണുന്ന സ്ഥലമെല്ലാം അവർ സ്വന്തം ചെലവിൽ അവിടത്തെ ജമീന്ദാറിൽ നിന്ന് വാങ്ങി പരിഷ്കരിച്ച് വിപുലപ്പെടുത്തിയതാണ്. ധനികയായിരുന്നു അവർ എന്നതിനു സംശയമില്ല. രത്നങ്ങളോട് പ്രിയം ഏറെ ആയിരുന്നു അവർക്ക്. കാതിലും കഴുത്തിലും മെയ്യിലും കാലിലുമൊക്കെ രത്നഭൂഷണങ്ങൾ അണിഞ്ഞേ അവർ അരങ്ങത്ത് വരാറുള്ളൂ. എന്ത് കാര്യം ദേവദാസി അല്ലേ? നാഗരത്നമ്മയുടെ ഒപ്പമുള്ളവർക്ക് സ്വർണ്ണഗ്ലാസ്സിലും നാഗരത്നമ്മയ്ക്ക് ചെമ്പുഗ്ലാസ്സിലും കുടിക്കാൻ കൊടുക്കുന്നതിന്റെ വിവരണമുണ്ട്. അതിലൊന്നും അവർ പരസ്യമായി എതിർത്ത് പറയാതെ, തുടർന്ന് വരുന്ന തന്റെ അരങ്ങിൽ സംഗീതത്തിൽ കൂടിയോ അഭിനയിത്തിൽ കൂടിയോ എതിർപ്പ് പ്രകടിപ്പിച്ചിരുന്നു. അവരൊരു കലാകാരിയാണല്ലൊ. അവരുടെ ആയുധവും അതാണല്ലൊ എന്ന് തോന്നി. പിന്നീടൊരിക്കൽ പ്രസിദ്ധ നാഗസ്വരവിദ്വാൻ രാജരത്നം പിള്ളക്ക് (പേരുകൃത്യമായി ഓർമ്മവരുന്നില്ല, ക്ഷമ) സംഭവിച്ച ഇത് പോലെ ഒരു അവഗണനയും ഗ്രന്ഥകാരൻ സൂചിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.
നാഗരത്നമ്മ കുട്ടികളെ സംഗീതവും മറ്റും പഠിപ്പിക്കുന്നതിൽ പ്രത്യേക ഇഷ്ടം പ്രകടിപ്പിച്ചിരുന്നു. ധനികയെങ്കിലും അവശ്യക്കാരെ സഹായിക്കാൻ അവർക്കൊരു മടിയും ഇല്ലായിരുന്നു. അവർ സ്വന്തമായി ത്യാഗരാജരുടെ അഷ്ടോത്തര സഹസ്രനാമം എന്ന പേരിൽ ഒരു കൃതിയും രചിച്ച് അത് പാടി ആയിരുന്നു ത്യാഗരാജ ആരാധന നടത്തിയിരുന്നത്.
നാഗരത്നമ്മ ത്യാഗരാജ സമാധിയിൽ സ്ത്രീകൾ പൂജ ചെയ്യുന്നത് ആചാരലംഘനമാണെന്ന് പറഞ്ഞ് പല യഥാസ്ഥിതികരും എതിർത്തിരുന്നു എന്നത് വായിച്ചപ്പോൾ എനിക്ക് ഇക്കാലത്തുണ്ടായ ശബരിമല ആചാരലംഘനവിഷയം വീണ്ടും ഓർമ്മ വന്നു. ത്യാഗരാജസമാധി ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലവും ഇപ്പൊഴുള്ള പലകെട്ടിടങ്ങളും പ്രദക്ഷിണവഴിയും എല്ലാം അവർ സ്വന്തം ചെലവിൽ വാങ്ങി നിർമ്മിച്ചവയാണ് എന്നതോർക്കണം. എല്ലാം അവർ സ്വന്തം പേരിലേക്ക് തീറെഴുതി റവന്യൂപരമായി കടലാസുകളും ശരിയാക്കിയിരുന്നു എന്നത് അവരുടെ ദീർഘവീക്ഷണത്തേയും പ്രാക്റ്റിക്കൽ ആയി ചിന്തിക്കാനുള്ള കഴിവിനേയും കാണിക്കുന്നു. നാഗരത്നമ്മയ്ക്ക് മക്കളില്ലായിരുന്നു.
നാഗരത്നമ്മ സ്ത്രീകൾക്ക് പൂജയ്ക്ക് അനുമതി വേണം എന്ന് വാദിക്കുന്ന സമയത്ത് തന്നെ നാഗസ്വരക്കാർ അവർക്കും അരങ്ങിൽ പങ്ക് ചേരാനുള്ള അവകാശത്തിനു വേണ്ടി വാദിക്കുന്നുണ്ട്. ഓർക്കുക നാഗസ്വരക്കാർ പതിതരായിരുന്നു അക്കാലത്ത്. ദേവദാസികളെ പോലെ തന്നെ. എന്നാൽ പല പ്രമുഖ ഗായകരും അവരുടെ വിദ്യ സ്വായത്തമാക്കിയത് വിദ്വാന്മാരായ നാഗസ്വരക്കാരിൽ നിന്നും ആയിരുന്നു താനും. ഇവിടെയൊക്കെ കർണ്ണാടകസംഗീതത്തിൽ വന്ന മദ്രാസ് പ്രാമുഖ്യവും ബ്രാഹ്മണാധിപത്യവും നമുക്ക് വായിച്ചെടുക്കാൻ കഴിയുന്നതാണ്.
നാഗരത്നമ്മയുടെ ജീവിതത്തിൽ അവർ കടന്ന് പോയ പലസംഭവങ്ങളും പ്രതിസന്ധിഘട്ടങ്ങളും ഗ്രന്ഥകാരൻ വിസ്തരിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിൽ നിന്നെല്ലാം നമുക്ക് നാഗരത്നമ്മയുടെ വ്യക്തിത്വം എന്താണെന്ന് മനസ്സിലാകും. ത്യാഗരാജ ആരാധനയിലെ അന്നുണ്ടായരുന്ന വിവിധഗ്രൂപ്പുകളിൽ പ്രധാനഗ്രൂപ്പുകളായ പെരിയകച്ചി, ചിന്നകച്ചിഗ്രൂപ്പുകളിലെ അംഗങ്ങളുടെ ഇന്നുള്ള പിൻതലമുറക്കാരിലെ ചിലർക്ക് എങ്കിലും ആരാധനാഘോഷത്തിൽ നാഗരത്നമ്മയുടെ പങ്കിനെ പറ്റി ഗ്രന്ഥകർത്താവിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ നിന്നും ഭിന്നമായ അഭിപ്രായമാണെന്ന് ഗ്രന്ഥകാരൻ ഒരിടത്ത് സൂചിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.
ഒരു സംഭവം മാത്രം പറയാം. ഡി വി ഗുണ്ടപ്പ എന്ന പ്രശസ്ത എഴുത്തുകാരൻ, നാഗരത്നമ്മയുടെ അവരുടെ അവസാന കാലത്തെ സ്ഥിരം സന്ദർശകരിൽ ഒരാൾ ആയിരുന്നു. ഗുണ്ടപ്പ ദേവദാസിസമ്പ്രദായത്തിനെതിരായിരുന്നു. പക്ഷെ നാഗരത്നമ്മ ദേവദാസി സമ്പ്രദായം നിർത്തലാക്കുന്നതിനെതിരായിരുന്നു, ഞങ്ങൾ വേശ്യകൾ അല്ല എന്ന് ഉറപ്പിച്ച് പറഞ്ഞിരുന്നു. ഒരിക്കൽ ഗുണ്ടപ്പ നാഗരത്നമ്മയെ സന്ദർശിക്കുന്ന സമയത്ത് അവർ തീവ്രമായ തലവേദനയോടെ ഇരിക്കുകയായിരുന്നു. നാഗരത്നമ്മയെ ഒന്ന് ഉത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഗുണ്ടപ്പ അവരുടെ പഴയ വീരകഥകൾ പറയാൻ തുടങ്ങിയത്രെ. അപ്പോൾ നാഗരത്നമ്മ, എന്തിനു കഴിഞ്ഞതിനെ പറ്റി ചിന്തിതപ്പെടണം? എനിക്ക് പേരിട്ടിരിക്കുന്നത് “നാഗരത്നം” എന്നാണ്. പിന്നീട് ഞാൻ “ഭോഗരത്നം” ആയി, ഇപ്പോൾ ഞാൻ വെറും “രോഗരത്നം” മാത്രം എന്ന് പറഞ്ഞു. ഗുണ്ടപ്പ ആ സമയം, അതല്ല താങ്കൾ “രാഗരത്നം” ആണെന്നും ഇപ്പോൾ “ത്യാഗരത്നം” കൂടെ ആണെന്നും പറഞ്ഞു. തുടർന്ന് ഗുണ്ടപ്പ അവരുടെ അഭിനയ പാടവത്തെ കാണിച്ച് തരാൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ജയദേവരുടെ ഗീതാഗോവിന്ദത്തിലെ “യാഹി മാധവ” എന്ന് തുടങ്ങുന്നത് ഇരുന്ന് കൊണ്ട് കാണിച്ചുകൊടുത്തതായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട് ഗ്രന്ഥകാരൻ.
ദേവദാസികൾക്ക് ഒരു സംരക്ഷകൻ വേണം എന്നാണ് തത്വം. അത് ജീവിതത്തിന്റെ ഉത്തരാർദ്ധത്തിൽ നാഗരത്നമ്മ ത്യാഗരാജരിലാണ് കണ്ടെത്തിയത് എന്ന് ഗ്രന്ഥകാരൻ പറയുന്നു. അതുവരെ അവർക്ക് അങ്ങനെ ഒരു സംരക്ഷകൻ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. അവർ സ്വന്തം വ്യക്തിത്വം കീഴ്പ്പെടുത്തി ആരുടെ കീഴിലും ജീവിച്ചിരുന്നില്ല. ത്യാഗരാജർക്ക് അവർ സ്വന്തം ജീവിതവും സ്വത്തും എല്ലാം എല്ലാം സമർപ്പിച്ചു മരിച്ചു. ത്യാഗരാജ ആരാധന നടത്താനും സ്വന്തം ഗ്രാമത്തിലും മറ്റ് ചില ഇഷ്ടപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ ദൈനദിനചെലവുകൾക്കുമെല്ലാം അവർ സ്വന്തം ഒസ്യത്തിൽ പ്രത്യേകം പ്രത്യേകം സ്വത്ത് നീക്കിവെച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. അവരുടെ സ്വത്തെല്ലാം ഒരു ട്രസ്റ്റുണ്ടാക്കി ആ ട്രസ്റ്റിനാണ് നൽകിയത്. എന്നാൽ പിന്നീട് ട്രസ്റ്റികൾ അവർക്കിഷ്ടം പോലെ സ്വത്ത് കൈകാര്യം ചെയ്ത് നശിപ്പിച്ചു എന്നതും വാസ്തവം. ഇന്നവരുടെ ഒരു പ്രതിമ ത്യാഗരാജസമാധിക്ക് എതിരായി കാണാം എന്നതല്ലാതെ മറ്റൊന്നും ഇല്ല എന്ന് ഗ്രന്ഥകാരൻ പറഞ്ഞവസാനിപ്പിക്കുന്നു. അനവധി റഫറൻസുകളും ഗ്രന്ഥകരാൻ ഓരോ അദ്ധ്യായങ്ങൾക്ക് ശേഷവും നൽകിയിട്ടുമുണ്ട്. ചില ചിത്രങ്ങളും ലേഖകൻ പുസ്തകത്തിൽ ചേർത്തിട്ടുണ്ട്.
ചുരുക്കത്തിൽ, ഇത്തരം ജീവചരിത്രരേഖകൾ നമ്മുടെ സംഗീതം നൃത്തം അഭിനയം തുടങ്ങിയ കലകളുടെ പരിണാമഘട്ടങ്ങളുടെ, അവകളുടെ സൗന്ദര്യാത്മകരൂപഭാവങ്ങളുടെ നിർമ്മിതിയുടെ ചരിത്രരേഖകൾ കൂടെ ആകുന്നു. നമ്മുടെ കലകളുടെ സൗന്ദര്യാത്മകരൂപഭാവങ്ങൾ ഒന്നും ���ന്നെ ഒരു പ്രത്യേകവംശത്തിന്റെ ദൈവീകമായ കഴിവുകളിൽ നിന്നും ഉരുത്തിരിഞ്ഞതൊന്നും അല്ലതന്നെ. അവകൾ നാഗരത്നമ്മ പോലെ ഉള്ള അനവധി പേരുടെ സാമൂഹികജീവിതത്തിൽ നിന്നും ഉരുത്തിരിഞ്ഞവയാണ്. അവകളിൽ നമ്മുടെ കൊളോണിയൽ, പോസ്റ്റ് കൊളോണിയൽ സാമൂഹിക ജീവിതത്തിന്റെ എല്ലാ സ്വാധീനവും കാണുകയും ചെയ്യാം.
The life and times of Bangalore Nagarathnamma
By:Sriram. V
ISBN:978-93-86036-01-8
First Edition: 2016
Copyright @ 2007 Sriram V
First published: December 2007
Cover Design:Art Works, Chennai
Copy Editor: Rukmini Amirapu
Publishers: EastWest, Madras & New Delhi
Kindle Edition: https://www.amazon.in/gp/product/B01E...
(വായന: സുനിൽ ഏലംകുളം മുതുകുറുശ്ശി)
ബാംഗള��ർ നാഗരത്നമ്മ
3 November 1878 – 19 May 1952
ആരായിരുന്നു നാഗരത്നമ്മ എന്ന് എനിക്ക് അറിയുമായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ ആ പേർ അവിടേയും ഇവിടേയും വായിച്ചു കേട���ടിട്ടുമുണ്ട്. ത്യാഗരാജ ആരാധന എന്ന തിരുവയ്യാർ ആഘോഷത്തെ പറ്റി ധാരാളം കേട്ടിട്ടുണ്ട്. പാട്ട് ഇഷ്ടമാണെന്നതിനാൽ ഒരിക്കലെങ്കിലും തഞ്ചാവൂരും തിരുവയ്യാറും എല്ലാം സന്ദർശിക്കണം എന്നൊരു മോഹം മനസ്സിൽ കിടക്കുന്നുമുണ്ട്. എം. എസ് സുബ്ബലക്ഷ്മി ഒരു ദേവദാസിയുടെ മകൾ ആണെന്ന് വായിച്ചറിയാം. കൂടാതെ ടി. ജെ.എസ് ജോർജ്ജ് എഴുതിയ എം. എസ്സിന്റെ ജീവചരിത്രം വായിച്ചിട്ടുമുണ്ട്. ഇതൊക്കെ ആണ് ഈ പുസ്തകം വാങ്ങാനും വായിക്കാനുമുള്ള പശ്ചാത്തലം.
ശ്രീരാം. വിയുടെ ഇംഗ്ലീഷ് എളുപ്പത്തിൽ വായിക്കാവുന്ന അധികം ആഴമില്ലാത്ത ശൈലിയാണ്. അതിനാൽ തന്നെ ഒറ്റയിരിപ്പിനിരുന്നു വായിച്ചു തീർത്തു. വായിച്ച് കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ദക്ഷിണ കേരളത്തിൽ നിലവിലിരുന്ന ദേവദാസി സമ്പ്രദായത്തെ പറ്റി ഒരു ധാരണ കിട്ടി.
ആ സമ്പ്രദായം നിരോധിക്കാൻ പാർലമെന്റിലും മറ്റും നടന്ന ചർച്ചകളടേയും അവതരിപ്പിച്ച ബില്ലുകളുടേയും ഒരു ഏകദേശ രൂപവും രാഷ്ട്രീയ പശ്ചാത്തലവും മനസ്സിലായി. അന്ന് നമുക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം കിട്ടിയിരുന്നില്ല എന്ന് ഓർക്കുക. അക്കാലം മഡ്രാസ് ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിൽ ആയിരുന്നു. അതിൽ ആദ്യത്തെ വനിതാ പ്രതിനിധി ഡോ. മുത്തുലക്ഷ്മി റെഡ്ഡി (1927) എന്ന വനിത ദേവദാസി സമ്പ്രദായത്തെ നിരോധിക്കാൻ പരിശ്രമിച്ച ഒരാളായിരുന്നു. അവരാകട്ടെ ദേവദാസി സമ്പ്രദായത്തിൽ നിന്നും വന്നവരുമായിരുന്നു.
ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ ആരാധനാ ബിംബങ്ങൾക്ക് സ്ത്രീകളെ സമർപ്പിക്കുന്ന രീതി ഇന്ത്യയിൽ മാത്രമല്ലാ, ഗ്രീക്ക്, റോമൻ, ഈജിപ്ഷ്യൻ സംകാരങ്ങളിലെല്ലാം തന്നെ പുരാതനകാലം മുതൽ നിലനിന്നിരുന്നു. അത്തരം സ്ത്രീകളെ ആണ് ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ ദേവദാസികൾ എന്ന് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ദേവദാസി സ്ത്രീകൾ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠയെയാണ് വിവാഹം ചെയ്തിരിക്കുന്നത് എന്നാണ് സങ്കല്പം. അതുകൊണ്ട് തന്നെ സമൂഹത്തിലെ എല്ലാതരത്തിൽ പെട്ട കുടുംബങ്ങളിൽ നിന്നും ദേവദാസികൾ ഉണ്ടാവുമായിരുന്നു. അതിനു ബ്രാഹ്മണകുടുംബം ശൂദ്രകുടുംബം എന്നൊന്നും ജാതിവ്യത്യാസം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല തന്നെ. പവിത്രത അല്ലെങ്കിൽ പാതിവ്രത്യം എന്നത് അവരുടെ കാര്യത്തിൽ ഒരു പ്രശ്നമേ അല്ലായിരുന്നു. എന്നാൽ ദേവദാസികൾ ഒരിക്കലും ഇന്ന് കാണുന്ന വേശ്യകളെ പോലെ ആയിരുന്നില്ല. പല നഗരങ്ങളിലേയും വേശ്യാത്തെരുവുകളിൽ ഇന്ന് കാണുന്ന പോലെ വസ്ത്രം മാറ്റി തെരുവോരത്ത് നിന്ന് ശരീരം പ്രദർശിപ്പിച്ച് അവർ അവരുടെ കസ്റ്റമേഴ്സിനെ വശീകരിച്ചിരുന്നില്ല, എന്തിന് ദേവദാസികൾ അവരുടെ ശരീരം പൊതുവായി പ്രദർശിപ്പിച്ചിരുന്നുപോലുമില്ല. സമൂഹത്തിലെ മറ്റാരേയും പോലെ അവരും വസ്ത്രം ധരിച്ച് മാന്യമായി ആളുകളോട് ഇടപെട്ട് വന്നിരുന്നവരായിരുന്നു. അവർ ഒരു മൂർത്തിയ്ക്ക് നിവേദ്യമായി അർപ്പിക്കപ്പെട്ടവൾ ആയിരുന്നു. അവരായി അത് തിരഞ്ഞെടുത്തതുമല്ല. ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ അവർക്ക് കുംഭാരതിയ്ക്ക് അധികാരമുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് മാത്രമല്ല അവരുടെ നിലനില്പിനായി ഭൂസ്വത്ത് അടക്കം പല സ്വത്തുക്കളും അവർക്കായി നൽകിയിരുന്നു. അത് കൂടാതെ സമൂഹത്തിലെ മാന്യന്മാർ അവരെ ഭോഗവസ്തുവായും കരുതിയിരുന്നു എന്നതിലാണ് സംഗതികളുടെ കിടപ്പുവശം മാറുന്നതും. അവരുടെ കുട്ടികളുടെ അച്ഛൻ ആരെന്ന് അവർ പറയും. കുട്ടികളേയും സഹോദരീസഹോദരന്മാരേയും നോക്കി രക്ഷിക്കൽ അവരുടെ കടമ തന്നെ ആയിരുന്നു. മിക്കവരും വലിയ കൂട്ടുകുടുംബരീതിയിൽ ആയിരുന്നു വസിച്ചിരുന്നത്. സാമ്പത്തികമായി നല്ല നിലയിലുണ്ടായിരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ ദേവദാസി കുടുംബങ്ങളും സാമ്പത്തികമായി നല്ല നിലയിലായിരുന്നു. അവർക്ക് സമൂഹത്തിലെ ബ്രാഹ്മണരടക്കം പല മാന്യന്മാരും കയ്യയച്ച് കൊടുക്കാറുണ്ടായിരുന്നു.
പാരമ്പര്യമായി ദേവദാസികൾ അഭിനയം, സംഗീതം, വാദ്യം (പുരുഷന്മാർ) എന്നീ വിഷയങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയവരായിരുന്നു. അവർക്ക് വായിക്കാനും പഠിക്കാനും അറിയാമായിരുന്നു എന്ന് മാത്രമല്ല സാഹിത്യ പഠനം അവരുടെ നിലനില്പിന്റെ ഒരു ആവശ്യവും ആയിരുന്നു. അതിനാലവർ പ്രാദേശിക ഭാഷകൾ കൂടാതെ സംസ്കൃതവും ഇംഗ്ലീഷും പഠിച്ചിരുന്നു. അവരുടെ സദിർകച്ചേരികൾ ഭൂപ്രഭുക്കൾക്കും നാട്ടുരാജാക്കന്മാർക്കും അവരവരുടെ പ്രൗഢികാണിക്കാനുള്ള വേദികൾ കൂടെ ആയിരുന്നു. ആഘോഷങ്ങൾക്കെല്ലാം ദേവദാസികളുടെ സദിർകച്ചേരികളും പാട്ട് കച്ചേരികളും ഒഴിച്ചുകൂടാനാവാത്തവയായിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും ഒരു പുരുഷന്റെ സംരക്ഷണം ദേവദാസി സ്ത്രീകൾക്ക് ആവശ്യമായിരുന്നു, അതിനായി അവർ അവരുടെ വിഷയങ്ങളായ അഭിനയം,സംഗീതം,സാഹിത്യം എന്നിവകളിൽ നിപുണകളാകാൻ ശ്രമിച്ചിരുന്നു. മാത്രമല്ല പലരും പണ്ഡിതകൾ ആയിരുന്നു താനും. ദൂഷ്യം എന്ന് പറയാവുന്നത്, കുടുംബം എന്ന വ്യവസ്ഥ അവർക്കില്ലായിരുന്നു എന്നത് മാത്രം ആണ്. ഇത് ദൂഷ്യമായത് വിക്റ്റോറിയൻ സദാചാരം നാട്ടിൽ വേരോടിയതിനു ശേഷം മാത്രമാണ് എന്നതാണ് വസ്തുത. ഇങ്ങനെ ദേവദാസി സമ്പ്രദായത്തെ കുറിച്ച് പലതും ഈ പുസ്തകം വായിച്ചപ്പോൾ മനസ്സിലായി.
ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ സംഗീത, നൃത്ത കലകളുടെ വികാസപരിണാമങ്ങൾ അവിടത്തെ ദേവദാസിപാരമ്പര്യവുമായി കൂട്ടുപിണഞ്ഞ് കിടക്കുന്നു. അവരായിരുന്നു ഇത്തരം കലകളുടെ മുഖ്യ പ്രയോക്താക്കൾ. കൃഷ്ണ, ഗോദാവരി, കാവേരീ നദീതടങ്ങളിലെ പുഷ്ടിപ്രദേശങ്ങൾ എല്ലാം തന്നെ സമ്പന്നമായിരുന്നു. അവിടങ്ങളിലായിരുന്നു ഈ സമ്പ്രദായം നിലനിന്നിരുന്നതും. കേരളത്തിൽ ഈ സമ്പ്രദായം വേരോടിയിട്ടുണ്ടായിരുന്നില്ല എന്ന് വേണം കരുതാൻ.
ദേവദാസി സമ്പ്രദായത്തെ പറ്റി കൂടുതൽ വിസ്തരിക്കുന്നില്ല. പുസ്തകം വായിക്കുക.
Foreward, Introduction, പിന്നെ പത്തദ്ധ്യായങ്ങൾ, അത് കഴിഞ്ഞ് Glossary of Terms and index എന്നിങ്ങനെ ആണ് ഈ പുസ്തകത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കം അടുക്കി വെച്ചിരിക്കുന്നത്. പത്തദ്ധ്യായങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും നാഗരത്നമ്മ തിരുവയ്യായൂരിലെ ത്യാഗരാജ ആരാധന ആഘോഷം എങ്ങിനെ നാം ഇന്ന് കാണുന്ന രീതിയിലേക്ക് കൊണ്ട് വരാൻ പ്രവർത്തിച്ചു എന്ന് കാണിക്കുന്നതാണ്. സത്യത്തിൽ ത്യാഗരാജന്റെ ജീവിത കാലം 1767-1847 ആണ്. നാഗരത്നമ്മയുടേത് 1878-1952 ആണ്. അതായത് ത്യാഗരാജ അന്തരിച്ച് അധികം കാലം കഴിയാതെ തന്നെ നാഗരത്നമ്മ ജനിയ്ക്കുകയും അവരുടെ മദ്ധ്യവയസ്സാകുമ്പോഴേക്കും തന്നെ, സാധുവായി സാധാരണ പോലെ ജീവിച്ച് വളർന്ന് അവസാന കാലത്ത് മാത്രം സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് മരിച്ച ത്യാഗരാജൻ, ഒരു അമാനുഷിക കഥാപാത്രമായി വളർന്നിരുന്നു എന്നതാണ്.
നാഗരത്നമ്മയുടെ അമ്മയുടെ പേർ പുട്ട ലക്ഷ്മിഅമ്മാൾ വൈഷ്ണവി എന്നായിരുനു. നഞ്ചങ്കോട് ഉള്ള ഹെഗ്ഡെ ദേവണ്ണ കൊത്ത എന്ന ഗ്രാമത്തിലെ ശ്രീകണ്ഠേശ്വരം ക്ഷേത്രത്തിലെ ദേവദാസി ആയിരുന്നു അവർ. മൈസൂരുള്ള ഒരു പ്രമുഖ ബ്രാഹ്മണകുടുംബത്തിലെ സുബ്ബണ്ണ എന്ന പേരുള്ളയാളായിരുന്നു അച്ഛൻ. പുട്ടലക്ഷ്മി അമ്മാളുടെ സംരക്ഷകാനായിരുന്നത് മൈസൂരെ ഒരു പ്രമുഖ വക്കീൽ ആയിരുന്ന എം സുബ്ബറാവു ആയിരുന്നു. തുടർന്ന് മൈസൂരിലേക്ക് പുട്ടലക്ഷ്മിയും മകളും മാറിത്താമസം തുടങ്ങി. അവിടെ നിന്നും നാഗരത്നത്തിനു സംസ്കൃതത്തിൽ അഭ്യസനം ലഭിച്ചു. തുടർന്നവർ കാഞ്ചീപുരത്തേക്ക് വന്നു. പിന്നീട് മഡ്രാസിലേക്കും. കൂടുതൽ വിശദീകരിക്കുന്നില്ല. പുസ്തകം വായിക്കൂ.
അക്കാലത്ത് ഭാഷാപരമായി സംസ്ഥാനങ്ങൾ നിലവില്ലെന്ന് ഓർക്കുക. ഈ സ്ഥലങ്ങൾ എല്ലാം തന്നെ ചോളരാജാക്കന്മാരും വിജയനഗര സാമ്രാജ്യക്കാരും പാണ്ഡ്യരും ഭരിച്ചിരിന്നതായിരുന്നു.
നാഗരത്നമ്മയുടെ ജീവിത കഥ വായിച്ചാൽ അവർ ഒരു ഫെമിനിസ്റ്റ് ആണെന്ന് നമുക്ക് തോന്നും. അത്രയുണ്ട് പുരുഷമേധാവിത്വത്തിനോട് അവരുടെ എതിർപ്രവൃത്തികൾ. എന്നാലവർക്ക് കുടുംബത്തിൽ പുരുഷമേധാവിത്വത്തിനോട് എതിർപ്പുണ്ടായിരുന്നില്ല എന്നും ഗ്രന്ഥകാരൻ കാണിച്ച് തരുന്നു. വാസ്തവത്തിൽ അവർക്ക് അവരുടെ ���ീവിതപശ്ചാത്തലം കൊണ്ട് ഉണ്ടായതും കൂടാതെ സ്വന്തം കഴിവുകളിലും പാണ്ഡിത്യത്തിലും ഉള്ള തീവ്ര ആത്മ്വവിശ്വാസവും കാരണം അവനവനു ശരി എന്ന് തോന്നുന്നതിൽ ഉറച്ച് നിൽക്കാൻ അവർക്കുള്ള കരുത്ത് അതിഭയങ്കരമായി എനിക്ക് തോന്നി. തീയ്യിൽ കൊരുത്തത് വെയിലത്ത് വാടില്ല.
ചെറുപ്പത്തിലേ അവർ മാതൃഭാഷയായ കന്നഡയും കൂടാതെ തെലുങ്ക് തമിഴ് സംസ്കൃതം എന്നിവയും പിന്നീട് ഇംഗ്ലീഷും പഠിച്ചിരുന്നു. നാഗരത്നമ്മ ത്യാഗരാജശിഷ്യപരമ്പരകളിലെ ഒരു കണ്ണികൂടെ ആണ്. രാധികാ സ്വാന്തനമു എന്ന കൃതിയുടെ വിശ്വാസയോഗ്യമായ പതിപ്പ് കണ്ടെത്തി സംശോധനം ചെയ്ത് അവതാരികയോടെ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിൽ അവർക്കുള്ള പങ്ക് സ്തുത്യർഹമായിരുന്നു. അതിന്റെ പ്രസിദ്ധീകരണശേഷം ഒരു കൊല്ലം കഴിഞ്ഞ് അതിനുമുകളിലുണ്ടായ പ്രശ്നങ്ങൾ എല്ലാം ഗ്രന്ഥകാരൻ വിസ്തരിച്ച് എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. അവിടെ എല്ലാം വിക്ടോറിയൻ സദാചാര ബോധം ആണ് മൂലകാരണം എന്ന് തോന്നും നമുക്കും.
സദിർ, പദങ്ങൾ, ജാവലികൾ എല്ലാം ദേവദാസിസമ്പ്രദായത്തിൽ ഉള്ളവയാണ്. ലാസ്യം ശൃംഗാരം അവകളിൽ പ്രധാനമാണ്. അഭിനയത്തിനു വകയുള്ളവകൾ ആണവയെല്ലാം. ഇവകളെ സംരക്ഷിക്കാൻ നാഗരത്നമ്മയും കൂട്ടരും പോരാടിയ ചരിത്രവും ഗ്രന്ഥകാരൻ വിസ്തരിക്കുന്നുണ്ട്.
ഇതൊന്നും കൂടാതെ ഉള്ള ഒരു കാര്യമാണ് ത്യാഗരാജ സമാധിയെ സംബന്ധിച്ചുള്ളത്. തിരുവയ്യാറിൽ ഇന്ന് കാണുന്ന ത്യാഗരാജ സമാധിക്കടുത്ത് നാഗരത്നമ്മയുടെ ഒരു പ്രതിമയുണ്ട്. അക്കാണുന്ന സ്ഥലമെല്ലാം അവർ സ്വന്തം ചെലവിൽ അവിടത്തെ ജമീന്ദാറിൽ നിന്ന് വാങ്ങി പരിഷ്കരിച്ച് വിപുലപ്പെടുത്തിയതാണ്. ധനികയായിരുന്നു അവർ എന്നതിനു സംശയമില്ല. രത്നങ്ങളോട് പ്രിയം ഏറെ ആയിരുന്നു അവർക്ക്. കാതിലും കഴുത്തിലും മെയ്യിലും കാലിലുമൊക്കെ രത്നഭൂഷണങ്ങൾ അണിഞ്ഞേ അവർ അരങ്ങത്ത് വരാറുള്ളൂ. എന്ത് കാര്യം ദേവദാസി അല്ലേ? നാഗരത്നമ്മയുടെ ഒപ്പമുള്ളവർക്ക് സ്വർണ്ണഗ്ലാസ്സിലും നാഗരത്നമ്മയ്ക്ക് ചെമ്പുഗ്ലാസ്സിലും കുടിക്കാൻ കൊടുക്കുന്നതിന്റെ വിവരണമുണ്ട്. അതിലൊന്നും അവർ പരസ്യമായി എതിർത്ത് പറയാതെ, തുടർന്ന് വരുന്ന തന്റെ അരങ്ങിൽ സംഗീതത്തിൽ കൂടിയോ അഭിനയിത്തിൽ കൂടിയോ എതിർപ്പ് പ്രകടിപ്പിച്ചിരുന്നു. അവരൊരു കലാകാരിയാണല്ലൊ. അവരുടെ ആയുധവും അതാണല്ലൊ എന്ന് തോന്നി. പിന്നീടൊരിക്കൽ പ്രസിദ്ധ നാഗസ്വരവിദ്വാൻ രാജരത്നം പിള്ളക്ക് (പേരുകൃത്യമായി ഓർമ്മവരുന്നില്ല, ക്ഷമ) സംഭവിച്ച ഇത് പോലെ ഒരു അവഗണനയും ഗ്രന്ഥകാരൻ സൂചിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.
നാഗരത്നമ്മ കുട്ടികളെ സംഗീതവും മറ്റും പഠിപ്പിക്കുന്നതിൽ പ്രത്യേക ഇഷ്ടം പ്രകടിപ്പിച്ചിരുന്നു. ധനികയെങ്കിലും അവശ്യക്കാരെ സഹായിക്കാൻ അവർക്കൊരു മടിയും ഇല്ലായിരുന്നു. അവർ സ്വന്തമായി ത്യാഗരാജരുടെ അഷ്ടോത്തര സഹസ്രനാമം എന്ന പേരിൽ ഒരു കൃതിയും രചിച്ച് അത് പാടി ആയിരുന്നു ത്യാഗരാജ ആരാധന നടത്തിയിരുന്നത്.
നാഗരത്നമ്മ ത്യാഗരാജ സമാധിയിൽ സ്ത്രീകൾ പൂജ ചെയ്യുന്നത് ആചാരലംഘനമാണെന്ന് പറഞ്ഞ് പല യഥാസ്ഥിതികരും എതിർത്തിരുന്നു എന്നത് വായിച്ചപ്പോൾ എനിക്ക് ഇക്കാലത്തുണ്ടായ ശബരിമല ആചാരലംഘനവിഷയം വീണ്ടും ഓർമ്മ വന്നു. ത്യാഗരാജസമാധി ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലവും ഇപ്പൊഴുള്ള പലകെട്ടിടങ്ങളും പ്രദക്ഷിണവഴിയും എല്ലാം അവർ സ്വന്തം ചെലവിൽ വാങ്ങി നിർമ്മിച്ചവയാണ് എന്നതോർക്കണം. എല്ലാം അവർ സ്വന്തം പേരിലേക്ക് തീറെഴുതി റവന്യൂപരമായി കടലാസുകളും ശരിയാക്കിയിരുന്നു എന്നത് അവരുടെ ദീർഘവീക്ഷണത്തേയും പ്രാക്റ്റിക്കൽ ആയി ചിന്തിക്കാനുള്ള കഴിവിനേയും കാണിക്കുന്നു. നാഗരത്നമ്മയ്ക്ക് മക്കളില്ലായിരുന്നു.
നാഗരത്നമ്മ സ്ത്രീകൾക്ക് പൂജയ്ക്ക് അനുമതി വേണം എന്ന് വാദിക്കുന്ന സമയത്ത് തന്നെ നാഗസ്വരക്കാർ അവർക്കും അരങ്ങിൽ പങ്ക് ചേരാനുള്ള അവകാശത്തിനു വേണ്ടി വാദിക്കുന്നുണ്ട്. ഓർക്കുക നാഗസ്വരക്കാർ പതിതരായിരുന്നു അക്കാലത്ത്. ദേവദാസികളെ പോലെ തന്നെ. എന്നാൽ പല പ്രമുഖ ഗായകരും അവരുടെ വിദ്യ സ്വായത്തമാക്കിയത് വിദ്വാന്മാരായ നാഗസ്വരക്കാരിൽ നിന്നും ആയിരുന്നു താനും. ഇവിടെയൊക്കെ കർണ്ണാടകസംഗീതത്തിൽ വന്ന മദ്രാസ് പ്രാമുഖ്യവും ബ്രാഹ്മണാധിപത്യവും നമുക്ക് വായിച്ചെടുക്കാൻ കഴിയുന്നതാണ്.
നാഗരത്നമ്മയുടെ ജീവിതത്തിൽ അവർ കടന്ന് പോയ പലസംഭവങ്ങളും പ്രതിസന്ധിഘട്ടങ്ങളും ഗ്രന്ഥകാരൻ വിസ്തരിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിൽ നിന്നെല്ലാം നമുക്ക് നാഗരത്നമ്മയുടെ വ്യക്തിത്വം എന്താണെന്ന് മനസ്സിലാകും. ത്യാഗരാജ ആരാധനയിലെ അന്നുണ്ടായരുന്ന വിവിധഗ്രൂപ്പുകളിൽ പ്രധാനഗ്രൂപ്പുകളായ പെരിയകച്ചി, ചിന്നകച്ചിഗ്രൂപ്പുകളിലെ അംഗങ്ങളുടെ ഇന്നുള്ള പിൻതലമുറക്കാരിലെ ചിലർക്ക് എങ്കിലും ആരാധനാഘോഷത്തിൽ നാഗരത്നമ്മയുടെ പങ്കിനെ പറ്റി ഗ്രന്ഥകർത്താവിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ നിന്നും ഭിന്നമായ അഭിപ്രായമാണെന്ന് ഗ്രന്ഥകാരൻ ഒരിടത്ത് സൂചിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.
ഒരു സംഭവം മാത്രം പറയാം. ഡി വി ഗുണ്ടപ്പ എന്ന പ്രശസ്ത എഴുത്തുകാരൻ, നാഗരത്നമ്മയുടെ അവരുടെ അവസാന കാലത്തെ സ്ഥിരം സന്ദർശകരിൽ ഒരാൾ ആയിരുന്നു. ഗുണ്ടപ്പ ദേവദാസിസമ്പ്രദായത്തിനെതിരായിരുന്നു. പക്ഷെ നാഗരത്നമ്മ ദേവദാസി സമ്പ്രദായം നിർത്തലാക്കുന്നതിനെതിരായിരുന്നു, ഞങ്ങൾ വേശ്യകൾ അല്ല എന്ന് ഉറപ്പിച്ച് പറഞ്ഞിരുന്നു. ഒരിക്കൽ ഗുണ്ടപ്പ നാഗരത്നമ്മയെ സന്ദർശിക്കുന്ന സമയത്ത് അവർ തീവ്രമായ തലവേദനയോടെ ഇരിക്കുകയായിരുന്നു. നാഗരത്നമ്മയെ ഒന്ന് ഉത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഗുണ്ടപ്പ അവരുടെ പഴയ വീരകഥകൾ പറയാൻ തുടങ്ങിയത്രെ. അപ്പോൾ നാഗരത്നമ്മ, എന്തിനു കഴിഞ്ഞതിനെ പറ്റി ചിന്തിതപ്പെടണം? എനിക്ക് പേരിട്ടിരിക്കുന്നത് “നാഗരത്നം” എന്നാണ്. പിന്നീട് ഞാൻ “ഭോഗരത്നം” ആയി, ഇപ്പോൾ ഞാൻ വെറും “രോഗരത്നം” മാത്രം എന്ന് പറഞ്ഞു. ഗുണ്ടപ്പ ആ സമയം, അതല്ല താങ്കൾ “രാഗരത്നം” ആണെന്നും ഇപ്പോൾ “ത്യാഗരത്നം” കൂടെ ആണെന്നും പറഞ്ഞു. തുടർന്ന് ഗുണ്ടപ്പ അവരുടെ അഭിനയ പാടവത്തെ കാണിച്ച് തരാൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ജയദേവരുടെ ഗീതാഗോവിന്ദത്തിലെ “യാഹി മാധവ” എന്ന് തുടങ്ങുന്നത് ഇരുന്ന് കൊണ്ട് കാണിച്ചുകൊടുത്തതായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട് ഗ്രന്ഥകാരൻ.
ദേവദാസികൾക്ക് ഒരു സംരക്ഷകൻ വേണം എന്നാണ് തത്വം. അത് ജീവിതത്തിന്റെ ഉത്തരാർദ്ധത്തിൽ നാഗരത്നമ്മ ത്യാഗരാജരിലാണ് കണ്ടെത്തിയത് എന്ന് ഗ്രന്ഥകാരൻ പറയുന്നു. അതുവരെ അവർക്ക് അങ്ങനെ ഒരു സംരക്ഷകൻ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. അവർ സ്വന്തം വ്യക്തിത്വം കീഴ്പ്പെടുത്തി ആരുടെ കീഴിലും ജീവിച്ചിരുന്നില്ല. ത്യാഗരാജർക്ക് അവർ സ്വന്തം ജീവിതവും സ്വത്തും എല്ലാം എല്ലാം സമർപ്പിച്ചു മരിച്ചു. ത്യാഗരാജ ആരാധന നടത്താനും സ്വന്തം ഗ്രാമത്തിലും മറ്റ് ചില ഇഷ്ടപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ ദൈനദിനചെലവുകൾക്കുമെല്ലാം അവർ സ്വന്തം ഒസ്യത്തിൽ പ്രത്യേകം പ്രത്യേകം സ്വത്ത് നീക്കിവെച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. അവരുടെ സ്വത്തെല്ലാം ഒരു ട്രസ്റ്റുണ്ടാക്കി ആ ട്രസ്റ്റിനാണ് നൽകിയത്. എന്നാൽ പിന്നീട് ട്രസ്റ്റികൾ അവർക്കിഷ്ടം പോലെ സ്വത്ത് കൈകാര്യം ചെയ്ത് നശിപ്പിച്ചു എന്നതും വാസ്തവം. ഇന്നവരുടെ ഒരു പ്രതിമ ത്യാഗരാജസമാധിക്ക് എതിരായി കാണാം എന്നതല്ലാതെ മറ്റൊന്നും ഇല്ല എന്ന് ഗ്രന്ഥകാരൻ പറഞ്ഞവസാനിപ്പിക്കുന്നു. അനവധി റഫറൻസുകളും ഗ്രന്ഥകരാൻ ഓരോ അദ്ധ്യായങ്ങൾക്ക് ശേഷവും നൽകിയിട്ടുമുണ്ട്. ചില ചിത്രങ്ങളും ലേഖകൻ പുസ്തകത്തിൽ ചേർത്തിട്ടുണ്ട്.
ചുരുക്കത്തിൽ, ഇത്തരം ജീവചരിത്രരേഖകൾ നമ്മുടെ സംഗീതം നൃത്തം അഭിനയം തുടങ്ങിയ കലകളുടെ പരിണാമഘട്ടങ്ങളുടെ, അവകളുടെ സൗന്ദര്യാത്മകരൂപഭാവങ്ങളുടെ നിർമ്മിതിയുടെ ചരിത്രരേഖകൾ കൂടെ ആകുന്നു. നമ്മുടെ കലകളുടെ സൗന്ദര്യാത്മകരൂപഭാവങ്ങൾ ഒന്നും ���ന്നെ ഒരു പ്രത്യേകവംശത്തിന്റെ ദൈവീകമായ കഴിവുകളിൽ നിന്നും ഉരുത്തിരിഞ്ഞതൊന്നും അല്ലതന്നെ. അവകൾ നാഗരത്നമ്മ പോലെ ഉള്ള അനവധി പേരുടെ സാമൂഹികജീവിതത്തിൽ നിന്നും ഉരുത്തിരിഞ്ഞവയാണ്. അവകളിൽ നമ്മുടെ കൊളോണിയൽ, പോസ്റ്റ് കൊളോണിയൽ സാമൂഹിക ജീവിതത്തിന്റെ എല്ലാ സ്വാധീനവും കാണുകയും ചെയ്യാം.
May 26, 2022
This was a much-needed biography and Sriram graciously fills the gap. It can be said that the two main theatres of the book are the Tyagaraja Theatre and the Devadasi Theatre; the former, the effort to get a fitting Aradhanotsavam for Tyagayya, the latter to bag respect for the work and role of the Devadasi. Nagarathnamma shines as no small torch in both. Only, as a student of history I may have enjoyed some more historicisation - the book could have benefitted from a more deeper humanisation of the character by fitting her into her social situation and the normals of her life.
Sriram is Shringara lay in the suggestiveness of her prose, something that suits the lifestory of a Devadasi. To many the most fantastic moment was Nagarathnamma singing Matada Baaradeno to Justice Narahari with much charm on Mount Joy in Bengaluru.
Sriram is Shringara lay in the suggestiveness of her prose, something that suits the lifestory of a Devadasi. To many the most fantastic moment was Nagarathnamma singing Matada Baaradeno to Justice Narahari with much charm on Mount Joy in Bengaluru.
January 17, 2021
A well rounded account of Shri Nagarathnamma's life. Her zeal for music and devotion for Shri Tyagaraja is depicted very well. It's a must read for anyone interested in Carnatic music history. The book however is name and place heavy for a casual read.
June 29, 2018
A very informative and inspirational read : Reading about the legend BNR was very inspirational. Her life is an inspiration , how BNR overcame as a pioneer, a maestro and true social reformer in every sense amidst male dominent society ...!! Thanks to author for compiling the life of BNR and enlightening the readers about her life and a peek into traditional Devadasi system. It truly celebrates the spirit of Indian woman and inspires all
January 23, 2017
The biography of an interesting and formidable woman, who won to a large extent against patriarchy.
June 22, 2019
A very thorough biography of a legendary Carnatic singer/dancer. But too many names/dates and my unfamiliarity with it all to make it a breezy read
November 19, 2025
The musical great Thyagaraja, who brought revolutionary changes to the world of Carnatic music, went beyond conventional limits in expressing his artistry. He experimented with creating new ragas and composed dance dramas in various rhythmic styles. These efforts reveal his keen interest in expanding the traditional framework of Carnatic music. Over time, his kirtanas became a staple of Carnatic music concerts, confirming the enduring importance of his artistic contribution.
However, it is a significant historical fact that his songs did not find the desired reception among the devadasis. The sociological reasons behind this are complex. Thyagaraja's students were mostly from the Brahmin community, which formed the social basis of his musical lineage. Furthermore, his kirtanas were designed not to cater to the artistic experiences of the devadasis, but rather to emphasize devotion over romance. This difference in artistic orientation created a gap between the devadasis' artistic expression and Thyagaraja's musical style. Amidst the turmoil of social change during a period when the devadasi system gradually weakened and was eventually abolished emerged an extraordinary personality: Bangalore Nagaratnamma.
A woman dismissed by society as shameless would not typically dare to challenge public norms, yet Nagaratnamma did precisely that, rebuking anyone who behaved indecently toward her. Seen from this perspective, Nagaratnamma's life is a story of resistance. At a time when the devadasi system faced severe social criticism and eventual abolition, she firmly established a place for herself in society. She accomplished something no one else dared—living her life as a symbol of pride, never hiding her identity. This was not merely personal courage, but an expression of deep love for her artistic heritage and identity.
With the advent of Western education, perspectives on the devadasi system began to change dramatically. Christian missionaries and converted moralists relentlessly preached that the devadasi system was a great evil. One of the main reasons behind this condemnation was their unfamiliarity with such a society and way of life, leaving them unable to understand its complex cultural connotations.
These foreign critics, without hesitation, condemned all devadasis as prostitutes and their art as sinful. This view aligned with the perspectives of orthodox Brahmins who were strict in their social codes. It is believed that Thyagaraja himself held similar views.
There are interesting contradictions in Thyagaraja's stance on the devadasi system. Although he generally opposed it, there is a story that he once witnessed a dance by Muthuswami Dikshitar's disciple Kamalam and blessed the dancer. While the historical veracity of this account is doubtful, it reveals the complexity of Thyagaraja's artistic attitude.
From this perspective, it may seem unimaginable that a devadasi's life could be intertwined with the history of Thyagaraja's samadhi. Yet history often creates complex relationships and connections that transcend our expectations. In the world of art, even social contradictions sometimes create a strange harmony.
The Devadasi And The Saint is not an ordinary history book, but an in-depth study of the intersections of art and society. Thyagaraja's artistic excellence, Nagaratnamma's social heroism, and the impact of colonial education combine to reveal the complex realities of the devadasi system. The author and translator have worked together to create a book that is both emotionally resonant and informative, prompting readers to think deeply. Social researchers, music lovers, and history enthusiasts can all read this book to understand the contradictions of the past and their continuing impact on society today.
However, it is a significant historical fact that his songs did not find the desired reception among the devadasis. The sociological reasons behind this are complex. Thyagaraja's students were mostly from the Brahmin community, which formed the social basis of his musical lineage. Furthermore, his kirtanas were designed not to cater to the artistic experiences of the devadasis, but rather to emphasize devotion over romance. This difference in artistic orientation created a gap between the devadasis' artistic expression and Thyagaraja's musical style. Amidst the turmoil of social change during a period when the devadasi system gradually weakened and was eventually abolished emerged an extraordinary personality: Bangalore Nagaratnamma.
A woman dismissed by society as shameless would not typically dare to challenge public norms, yet Nagaratnamma did precisely that, rebuking anyone who behaved indecently toward her. Seen from this perspective, Nagaratnamma's life is a story of resistance. At a time when the devadasi system faced severe social criticism and eventual abolition, she firmly established a place for herself in society. She accomplished something no one else dared—living her life as a symbol of pride, never hiding her identity. This was not merely personal courage, but an expression of deep love for her artistic heritage and identity.
With the advent of Western education, perspectives on the devadasi system began to change dramatically. Christian missionaries and converted moralists relentlessly preached that the devadasi system was a great evil. One of the main reasons behind this condemnation was their unfamiliarity with such a society and way of life, leaving them unable to understand its complex cultural connotations.
These foreign critics, without hesitation, condemned all devadasis as prostitutes and their art as sinful. This view aligned with the perspectives of orthodox Brahmins who were strict in their social codes. It is believed that Thyagaraja himself held similar views.
There are interesting contradictions in Thyagaraja's stance on the devadasi system. Although he generally opposed it, there is a story that he once witnessed a dance by Muthuswami Dikshitar's disciple Kamalam and blessed the dancer. While the historical veracity of this account is doubtful, it reveals the complexity of Thyagaraja's artistic attitude.
From this perspective, it may seem unimaginable that a devadasi's life could be intertwined with the history of Thyagaraja's samadhi. Yet history often creates complex relationships and connections that transcend our expectations. In the world of art, even social contradictions sometimes create a strange harmony.
The Devadasi And The Saint is not an ordinary history book, but an in-depth study of the intersections of art and society. Thyagaraja's artistic excellence, Nagaratnamma's social heroism, and the impact of colonial education combine to reveal the complex realities of the devadasi system. The author and translator have worked together to create a book that is both emotionally resonant and informative, prompting readers to think deeply. Social researchers, music lovers, and history enthusiasts can all read this book to understand the contradictions of the past and their continuing impact on society today.
November 15, 2019
The best part is preface which starts with explaining the system of Devadasi in South India convincingly, especially around the Delta. Problem is, It not only starts, but also ends there.
Sriram has taken immense effort in unraveling the towering personality of Bangalore Nagarathnammal, which he elaborates in a full chapter, at the end which gives glimpses into the documents and people who carried part of the legacy, which includes also living people, some of whom have had real association with protagonist and are interesting subjects themselves holding on to the last vestiges of those times they lived in.
Nagrathnam's rise from a daughter of a obscure Devadasi in Mysore to being THE Bangalore Nagarathnammal is a impressive story of grit, perseverance and excellence.
It is amazing how in spite of being such a learned and knowledgeable person, she had to undergo prejudices life long.
" Veeresalingam had gone on to write that “this woman was proficient in music, literature and dance as per her own claims. This woman’s poetry is undoubtedly sweet and simple and she evidently knows of Sanskrit and Telugu. There are occasional mistakes but these are found in the works of men also.” Reacting strongly in particular to the last sentence, Nagarathnamma wrote that when there were errors in works from the Bharatam onwards it was not necessary to look for mistakes in the work of a woman . In his comment, Veeresalingam had condemned the work as “having been written by a woman whose profession was prostitution. It is bereft of the modesty that one expects of a woman and she has filled the book with graphic descriptions of lovemaking in a very crude manner. Parts of the work are such that they should not be heard or read by women.” Nagarathnamma came down sharply on the assumptions that Muddu Palani was a prostitute and unchaste. She challenged Veeresalingam’s contention that Muddu Palani was an adulteress just because she was a Devadasi. According to Nagarathnamma, an adulteress was a woman, who having married a man with fire as witness, eloped with another, while a Devadasi, the divine handmaiden, could not be termed so. Such terms as chastity, according to her, did not apply to her community as was clear to anyone who had read Vatsyayana’s Kamasutra. Her community was ordained to perform this task as a duty, as per divine command. She noted that Veeresalingam, while denouncing Muddu Palani’s writing on sex, had edited works written by men with far more graphic descriptions, some of which he had recommended to the Madras University as text books. Nagarathnamma questioned if a sense of shame was a virtue only for women. "
What the book gives us is copious detail about the conduct of 'Aradhna' and its similarities with the later day reflection, music season in Chennai, even to the last detail like the importance given to food supplied.
"The ding-dong battle for supremacy continued in the area of catering as well. Plantain leaves, bags of rice, vegetables and spices would arrive by the cartloads and be stocked in the various guest houses of Tiruvayyaru. Kalyanapuram Viswanatha Sastrigal was in charge of the board for the Chinna Katchi and a cook from the Madhva community which was well known for its culinary skills, brought in by Palladam Sanjeeva Rao would take care of the preparations. The food would be served at the Seethabai Chattram and hundreds would flock to partake of the breakfast. comprising hot steaming idlis soaking in sambar. The Periya Katchi had Vikravandi ‘Mottai’, a master chef in charge of its kitchen. The food was conventional, with enormous quantities of rice, pickles, curds and sambar made with eggplant, pumpkin or French beans. But the taste was extraordinary. with vegetables coming from the fertile Kaveri delta and rice being plentiful in the area."
What it refuses to acknowledge is the reason behind the Nadaswara players being discriminated and their relation with Devadasis
"The concerts and Harikatha performances were great successes as was the catering. However, at the instance of certain diehard conservatives it was decided that nagaswaram artistes would not be allowed to perform from the dais during the Aradhana.This was not out of the ordinary for nagaswaram artistes were considered to belong to a very low stratum of society. They were expected to stand when playing their instruments and generally were to make their appearance without an upper garment. It was also an accepted tradition that they would perform only when deities were taken out in procession."
Also the general feeling against women and talking about them in condeacending tone being the norm of the day.
//Yet another unspoken and unwritten rule that was tacitly understood and accepted by all, was that women would never be allowed to offer musical homage to Tyagaraja by participating in the Aradhana...
... no woman attended the Aradhana. The only women who could offer music were the Devadasis and as for Harikatha, the first woman performer, C Saraswathi Bai, a Brahmin, was just then making a name for herself in distant Madras.The popular view was that Devadasis were prostitutes and were therefore immoral. After all, had Tyagaraja himself not warned his followers about the evil ways of women in songs such as “Menu Joochi”(raga Sarasangi)? //
But then the portrayal itself is projecting that the great Devdasis were Brahmin women; it was common for Brahmin women to be Devdasis and thereby Brahmin women are natural custodians of art. In this it completely sidelines the role of key community, Isaivellalars, who are completely excluded from the narration!
Even Dr.Muthulakshmi, from that community is credited with doing an unwanted and that most of the Devadasis themselves did want what Dr.Muthulakshmi proposed. History might judge those statements differently.
Also, while only noting, and downplaying the lower status enjoyed by the Nadaswaram players, it just glosses over the fact why they were considered that way and refuses to acknowledge the connection between Nadaswaram players and Devadasis.
With 'Sathir' also missing due mention sorely, it could as will be a rejoinder for the Bharatha Muni 'invented' by the great Padma Subramaniam.
It is a common garden variety Sabha writing after all. In spite of his elaborate effort covering one whole chapter of the book, what is produced gives a lopsided portrayal of Devadasis. Almost half the book (almost 5 out of 10 chapters) talking only about the Thyagaraja Aradhana and skirmishes associated with it. While gives a good understanding of today's December season events and their form including those unforgettable vegetarian food fare as it is simply a reflection Thyagaraja Aradhanai. Wish he had given bit more space than the culinary experience to Devadasis system which he purportedly started with.
However, one has to give it to him for his tireless, obsessive efforts in bringing alive the grand personality of Nagarathnammal alive for those from future generation who don't know her or the time she lived. Often such people whose contribution gets buried in the annals of history need to be dusted and brought out to show what kind of people, times and values existed.
Sriram has taken immense effort in unraveling the towering personality of Bangalore Nagarathnammal, which he elaborates in a full chapter, at the end which gives glimpses into the documents and people who carried part of the legacy, which includes also living people, some of whom have had real association with protagonist and are interesting subjects themselves holding on to the last vestiges of those times they lived in.
Nagrathnam's rise from a daughter of a obscure Devadasi in Mysore to being THE Bangalore Nagarathnammal is a impressive story of grit, perseverance and excellence.
It is amazing how in spite of being such a learned and knowledgeable person, she had to undergo prejudices life long.
" Veeresalingam had gone on to write that “this woman was proficient in music, literature and dance as per her own claims. This woman’s poetry is undoubtedly sweet and simple and she evidently knows of Sanskrit and Telugu. There are occasional mistakes but these are found in the works of men also.” Reacting strongly in particular to the last sentence, Nagarathnamma wrote that when there were errors in works from the Bharatam onwards it was not necessary to look for mistakes in the work of a woman . In his comment, Veeresalingam had condemned the work as “having been written by a woman whose profession was prostitution. It is bereft of the modesty that one expects of a woman and she has filled the book with graphic descriptions of lovemaking in a very crude manner. Parts of the work are such that they should not be heard or read by women.” Nagarathnamma came down sharply on the assumptions that Muddu Palani was a prostitute and unchaste. She challenged Veeresalingam’s contention that Muddu Palani was an adulteress just because she was a Devadasi. According to Nagarathnamma, an adulteress was a woman, who having married a man with fire as witness, eloped with another, while a Devadasi, the divine handmaiden, could not be termed so. Such terms as chastity, according to her, did not apply to her community as was clear to anyone who had read Vatsyayana’s Kamasutra. Her community was ordained to perform this task as a duty, as per divine command. She noted that Veeresalingam, while denouncing Muddu Palani’s writing on sex, had edited works written by men with far more graphic descriptions, some of which he had recommended to the Madras University as text books. Nagarathnamma questioned if a sense of shame was a virtue only for women. "
What the book gives us is copious detail about the conduct of 'Aradhna' and its similarities with the later day reflection, music season in Chennai, even to the last detail like the importance given to food supplied.
"The ding-dong battle for supremacy continued in the area of catering as well. Plantain leaves, bags of rice, vegetables and spices would arrive by the cartloads and be stocked in the various guest houses of Tiruvayyaru. Kalyanapuram Viswanatha Sastrigal was in charge of the board for the Chinna Katchi and a cook from the Madhva community which was well known for its culinary skills, brought in by Palladam Sanjeeva Rao would take care of the preparations. The food would be served at the Seethabai Chattram and hundreds would flock to partake of the breakfast. comprising hot steaming idlis soaking in sambar. The Periya Katchi had Vikravandi ‘Mottai’, a master chef in charge of its kitchen. The food was conventional, with enormous quantities of rice, pickles, curds and sambar made with eggplant, pumpkin or French beans. But the taste was extraordinary. with vegetables coming from the fertile Kaveri delta and rice being plentiful in the area."
What it refuses to acknowledge is the reason behind the Nadaswara players being discriminated and their relation with Devadasis
"The concerts and Harikatha performances were great successes as was the catering. However, at the instance of certain diehard conservatives it was decided that nagaswaram artistes would not be allowed to perform from the dais during the Aradhana.This was not out of the ordinary for nagaswaram artistes were considered to belong to a very low stratum of society. They were expected to stand when playing their instruments and generally were to make their appearance without an upper garment. It was also an accepted tradition that they would perform only when deities were taken out in procession."
Also the general feeling against women and talking about them in condeacending tone being the norm of the day.
//Yet another unspoken and unwritten rule that was tacitly understood and accepted by all, was that women would never be allowed to offer musical homage to Tyagaraja by participating in the Aradhana...
... no woman attended the Aradhana. The only women who could offer music were the Devadasis and as for Harikatha, the first woman performer, C Saraswathi Bai, a Brahmin, was just then making a name for herself in distant Madras.The popular view was that Devadasis were prostitutes and were therefore immoral. After all, had Tyagaraja himself not warned his followers about the evil ways of women in songs such as “Menu Joochi”(raga Sarasangi)? //
But then the portrayal itself is projecting that the great Devdasis were Brahmin women; it was common for Brahmin women to be Devdasis and thereby Brahmin women are natural custodians of art. In this it completely sidelines the role of key community, Isaivellalars, who are completely excluded from the narration!
Even Dr.Muthulakshmi, from that community is credited with doing an unwanted and that most of the Devadasis themselves did want what Dr.Muthulakshmi proposed. History might judge those statements differently.
Also, while only noting, and downplaying the lower status enjoyed by the Nadaswaram players, it just glosses over the fact why they were considered that way and refuses to acknowledge the connection between Nadaswaram players and Devadasis.
With 'Sathir' also missing due mention sorely, it could as will be a rejoinder for the Bharatha Muni 'invented' by the great Padma Subramaniam.
It is a common garden variety Sabha writing after all. In spite of his elaborate effort covering one whole chapter of the book, what is produced gives a lopsided portrayal of Devadasis. Almost half the book (almost 5 out of 10 chapters) talking only about the Thyagaraja Aradhana and skirmishes associated with it. While gives a good understanding of today's December season events and their form including those unforgettable vegetarian food fare as it is simply a reflection Thyagaraja Aradhanai. Wish he had given bit more space than the culinary experience to Devadasis system which he purportedly started with.
However, one has to give it to him for his tireless, obsessive efforts in bringing alive the grand personality of Nagarathnammal alive for those from future generation who don't know her or the time she lived. Often such people whose contribution gets buried in the annals of history need to be dusted and brought out to show what kind of people, times and values existed.
February 26, 2024
I read this in 2019, what a book! And i saw some people on FB photos made a play about Bengaluru Nagarathnamma. The whole point of a Devadasi or just a scholar is brought to picture through this book. A lot of Devadasis who have the same ideas and work towards those principles with a lot of effort. Some exists as child Devadasis in villages unrecognised and put in a different path because "modern" ways western thoughts mingled with a confused political climate as in anarchy urban or rural women especially girl children. This book saves the other world that exisits in India even now as Female scholars of our times unhidden and courageous women scholars. I really appreciate such books on Female scholars about a so called country India undivided and dared something about its culture for Female scholars. Can they get that respect and distribute betel leaves and filter kapi as it was a 100 years ago to anyone who went thru that lane that street where Devadasis or Female scholars existed at their respective houses? Can that be a revolution and bringing that state of Female Scholars again into light not just put the name Devadasi into red light districts of the so called country India? Hope ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ(nagarathnamma) finds peace.
November 13, 2025
Imagine, your whole life, since the day you were born, till the day you die, you're only job is to be in a temple, serve the god, not allowed to leave the temple and just die there. Yes, you heard me right, that's what happened to a devadasi.
Devadasi is nothing but a girl child being offered to God at birth, to the temple, and she stays and grows there, serving the temple. This is a system that prevailed in India, specially south India, where this was a really common practice.
There she was, Nagarthnamma, a brave woman who fought against the odds, a Carnatic singer, a visionary and a DEVADASI.
This book was about her life story and how she served people while dealing about the devadasi system as well.
But the view of devadasi system actually changed in me, cause when it was abolished, so many girls suffered, that angered me. They were kicked out of the temples, with no one and no place to go.
This was like watching the Gangubhai Kathiawadi movie but in a movie format.
Reading this book angered me so much, that I had the urge to just throw it.
This was such an emotional ride about the history that prevailed in India and I would sure recommend it to everyone.
5/5
Devadasi is nothing but a girl child being offered to God at birth, to the temple, and she stays and grows there, serving the temple. This is a system that prevailed in India, specially south India, where this was a really common practice.
There she was, Nagarthnamma, a brave woman who fought against the odds, a Carnatic singer, a visionary and a DEVADASI.
This book was about her life story and how she served people while dealing about the devadasi system as well.
But the view of devadasi system actually changed in me, cause when it was abolished, so many girls suffered, that angered me. They were kicked out of the temples, with no one and no place to go.
This was like watching the Gangubhai Kathiawadi movie but in a movie format.
Reading this book angered me so much, that I had the urge to just throw it.
This was such an emotional ride about the history that prevailed in India and I would sure recommend it to everyone.
5/5
September 28, 2020
A fabulous book about a devadasi saint who has been largely forgotten and pushed to the "Siberia" of Carnatic music. This book tracks the journey of Bangalore Nagarathnamma, who came over the travails of belonging to a devadasi family and made a significant impact on the largely male dominated cultural space.
Her devotion to Saint Thyagaraja was so immense that she dedicated the latter part of her career to the construction of a samadhi for the saint at Thiruvaiyyaru as well as organized the Aradhana in his memory year after year. Thanks to her untiring efforts, women got an entry to perform in the Aradhana.
A fantastic journey of a powerful woman who stood for her convictions and beliefs and strode the arts scene like a tigress.
Beautifully written by Mr.V. Sriram.
Her devotion to Saint Thyagaraja was so immense that she dedicated the latter part of her career to the construction of a samadhi for the saint at Thiruvaiyyaru as well as organized the Aradhana in his memory year after year. Thanks to her untiring efforts, women got an entry to perform in the Aradhana.
A fantastic journey of a powerful woman who stood for her convictions and beliefs and strode the arts scene like a tigress.
Beautifully written by Mr.V. Sriram.
June 13, 2021
This book is serendipity.
Although my cultural upbringing & music background helped me get into the world with help of artistic & traditional mentioning in the book, the woman herself, Nagarathnamma has made a huge impact on me. Her very personality reminded me of my Mom. my grandmother and almost all of my ancestral woman. She was truly a towering personality who deserved to be remembered across the time. It's unfortunate what has become of her dream & passion today.
I'd also like to thanks the author Mr. V. Sriram, who reminded me of my father in his use of vocabulary, for his decision of writing this book.
Although my cultural upbringing & music background helped me get into the world with help of artistic & traditional mentioning in the book, the woman herself, Nagarathnamma has made a huge impact on me. Her very personality reminded me of my Mom. my grandmother and almost all of my ancestral woman. She was truly a towering personality who deserved to be remembered across the time. It's unfortunate what has become of her dream & passion today.
I'd also like to thanks the author Mr. V. Sriram, who reminded me of my father in his use of vocabulary, for his decision of writing this book.
April 30, 2020
Great reading
A very insightful and inspirational book. All credits to the author for his extensive research in writing this book. Highly recommended read.
A very insightful and inspirational book. All credits to the author for his extensive research in writing this book. Highly recommended read.
July 5, 2023
Excellent book. Author brought out the history of classical arts in the early part century. He portrayed the personality of Bengalore Nagarathnamma very well, I really admire her.
Displaying 1 - 21 of 21 reviews