Ooggetuigen van de vaderlandse geschiedenis in meer dan honderd reportages

by Geert Mak

Verslagen van zeer diverse gebeurtenissen en situaties uit de geschiedenis van Nederland van ca. 325 v. Chr. tot en met 31 juli 2004..

Genres: History, Nonfiction

331 pages, Paperback

Published January 1, 2017

About the author

Dutch historian mostly known for his documentary series 'In Europa' (In Europe) and book of the same name. Nowadays he gives lectures about the Netherlands in the USA.

Reviews

[Saad Abdulmahmoud · Rating 4 out of 5]

Het boek Ooggetuigen neemt je mee op een indrukwekkende reis door de Nederlandse geschiedenis — niet via de grote lijnen uit schoolboeken, maar aan de hand van originele ooggetuigenverslagen. Het boek begint bij de barnsteenhandel rond 325 v. Chr. en eindigt bij de Bijlmerramp in 1992. Elk hoofdstuk is een momentopname, geschreven door iemand die erbij was of direct verslag deed. Het resultaat is een alternatieve, meer menselijke geschiedenis van Nederland.

Mak stelde dit boek samen uit dagboekfragmenten, krantenartikelen, historische reportages en persoonlijke getuigenissen. De onderwerpen zijn rijk en gevarieerd: van Romeinse veldslagen, de Beeldenstorm en slavernij tot watersnoden, de Februaristaking en het huwelijk van Beatrix. Maar ook onverwachte momenten krijgen een plek: een vrouw in lange broek in 1911, de provo-happenings, of kinderen die in de pottenfabriek werken. Elk verhaal laat zien hoe geschiedenis zich niet alleen in paleizen of op slagvelden afspeelt, maar ook op straat, in fabrieken en huiskamers.

Vooral de rauwheid en directheid maken indruk. Je leest niet wat historici achteraf hebben bedacht, maar hoe mensen zelf hun tijd beleefden. Dat maakt het boek tastbaar en vaak ook ontroerend. De korte hoofdstukken zorgen voor afwisseling in toon en perspectief. En ondanks de enorme tijdsprongen slaagt Mak erin een natuurlijke spanningsopbouw en gelaagdheid aan te brengen door de ordening van de fragmenten.

Het brede tijdsbeeld is een sterk punt. Het boek bestrijkt bijna 2.500 jaar, en laat ook stemmen horen die je zelden terugvindt in geschiedenisboeken: anonieme burgers, arbeiders, vrouwen, kinderen. Die inclusiviteit geeft het boek een rijke, meerstemmige uitstraling.

Maar omdat elk hoofdstuk op zichzelf staat, is er weinig tot geen duiding of context. Soms vraagt dat extra inspanning van de lezer: wie was deze persoon, in welke situatie bevond hij zich precies? Ook springt het boek vaak plotseling in de tijd, wat soms verwarrend kan zijn. En wie op zoek is naar reflectie op recente geschiedenis (Fortuyn, EU, klimaat, migratie) komt bedrogen uit — maar dat is begrijpelijk gezien het publicatiejaar.

Veel lezers omschrijven het boek als “een levende geschiedenis – alsof je zelf in een tijdmachine stapt.” Het is geen academische studie, maar wel literair en journalistiek sterk. Fragmentarisch? Soms. Ongelijk in toon? Ja. Maar altijd menselijk.

Dit boek is bedoeld voor geschiedenisliefhebbers die liever mensen dan data leren kennen. Voor lezers die willen bladeren, ontdekken en zich laten verrassen. Kortom Ooggetuigen is geen traditioneel geschiedenisboek. Het is een mozaïek van stemmen: soms literair, soms banaal, vaak aangrijpend. Mak toont niet alleen wát er gebeurde, maar vooral hóé het voelde — of het nu gaat om een schipbreuk in 1883 of een straatgevecht in 1965. Het is geschiedenis van onderop: levendig, menselijk en diep invoelbaar.

[Francien · Rating 4 out of 5]

Dit boek, of eigenlijk eerder deze verzameling van korte verhalen is erg moeilijk om een cijfer te geven. In de eerste plek omdat dit boek geschreven door verschillende schrijvers, maar ook omdat de reden van schrijven (kranten artikel, interview, dagboek) heel anders is. Er zaten echt een paar hele leuke verhalen tussen, zoals 'de eerste vrouw in een broek' en 'overleiden koningin Anna Paulowna', maar er waren ook een paar verhalen die ik heb overgeslagen omdat ik ze niet interessant vond. Wat dit absoluut een aanrader maakt is de diversiteit aan verhalen vanuit het eerste perspectief van de geschiedenis. Zo leer je wel dat de Fransen Nederlands hebben bezet, en over de oorlog in Indonesië en Suriname, het voelt anders als een soldaat vertelt dat zijn hele bataljon is vermoord. Wat iets minder is aan dit boek is dat er vrij weinig context wordt gegeven. Bij sommige stukjes gaat Geert Mak er zelfs gewoon vanuit dat je het wel zonder kan. Daardoor heb ik veel moeten opzoeken, wat opzich niet heeeeel erg is, maar toch een verbeter puntje. Ook moet je wel houden van korte verhalen en een verhaal dat je iets minder leuk vind misschien gewoon kunnen overslaan. Dan is dit boek zeker een aanrader!

[Victor · Rating 5 out of 5]

Boek Destijds van een lerares, gekregen bij mijn eindexamen.
Net herlezen, inmiddels wat ouder en kan veel verhalen beter in een context plaatsen
beetje 'Hit and miss' Zat lang op een rating van 4 sterren, maar met het laatste verslag van de Bijlmerramp toch 5.

[Chris · Rating 3 out of 5]

Leuk boek, maar ik weet niet zeker in hoeverre dat de verdienste van Mak is. Er zit van alles wat in, maar de focus ligt toch wel op rampen en executies. Wel leuk om te lezen op zich. Wat ik jammer vind, is dat er niet voor ieder ooggetuigenverslag even een korte introductie is over de gebeurtenis. Bijvoorbeeld bij het stukje 'Nozems op de Nieuwe Langendijk' was ik wel nieuwsgierig waar de nozem-beweging eigenlijk voor stond. Jammer.

Verder wel veel dingen gelezen die me de ogen een beetje hebben geopend over de vooruitgang die onze samenleving de afgelopen eeuwen heeft doorgemaakt en dat is altijd leuk. Prima boek, maar net niet geweldig, 3,5 ster.

[Michiel Lemmers · Rating 3 out of 5]

Interessante en bij vlagen indringende ooggetuigenverslagen, maar Mak had wat mij betreft wel wat meer context mogen verzorgen. In het beste geval levert hij twee of drie introducerende zinnen, maar vaak ook helemaal niets. Gemiste kans.

[Sjaak Van · Rating 3 out of 5]

Ik dacht een mooi boek gevonden te hebben met bruikbare verhalen over de vaderlandse geschiedenis , die ik in mijn les kon gebruiken, maar dat was helaas niet het geval.