Hoewel mijn goede vader mij een in varkensleder gebonden bibliotheek naliet heb ik nooit zo de tijd kunnen vinden mij er in te verdiepen. Een heer van mijn stand heeft wel wat anders aan zijn hoofd dan de verzinsels van anderen, als U begrijpt wat ik bedoel. Toen mijn oog echter getroffen werd door Uw uitgave 'Als je begrijpt wat ik bedoel', heb ik het er onmiddellijk in geslagen, waarna het geboeid werd door de vele diepe gedachten die het er aantrof. Hoe fijnzinnig en vol noblesse zweeft de hoofdfiguur ons na lezing voor de geest! Welk een prachtig voorbeeld strooit hij voor de meer ervaren lezertjes op zijn eenzaam en gevaarvol levenspad! Naast Karl May en Jan Cremer mag dit werk op geen enkele boekenplank ontbreken.
Bevat: - Het boze oog - De grauwe razer - Het kukel
Marten Toonder (2 May 1912 – 27 July 2005) was a Dutch comic strip creator. He was probably the most successful comic artist in the Netherlands and had a great influence on the Dutch language by introducing new words and expressions. He is most famous for his series Tom Puss and Panda.
Toonder stelt vaak maatschappelijke kwesties aan de orde die hij lardeert met taalvondsten en prachtige beeldspraak. In dit boekje bijvoorbeeld een geloofskwestie over rechtschapen- en kromschapenheid in de kudde. Wie is nu precies het zwarte schaap? Ook in dit boekje een verhaal met daarin de ontstaansgeschiedenis van het woord minkukel.
'Als je begrijpt wat ik bedoel' bevat drie Bommelverhalen uit 1961-1963. Deze uitgave uit 1967 is de eerste Bezige Bij-pocket die Bommelverhalen bundelt, en het formaat straalt de literaire intentie uit: de tekeningen zijn duidelijk ondergeschikt gemaakt aan de teksten. De afsnijding links en rechts gaan zelfs dwars door de afbeeldingen heen. De in 2008 gestarte reeks heruitgaves van alle Bommelverhalen zet dit recht en geeft de afbeeldingen hun plaats weer terug, maar deze missen dan weer de prachtige covers door Marten Toonder zelf en zijn vrouw Phiny Dick.
De drie verhalen in 'Als je begrijpt wat ik bedoel' behoren tot Toonders rijpe periode en hebben alledrie een extra laag.
Het sterkst is 'Het boze oog' uit 1961, waarin Tom Poes en Heer Bommel een kleine, diep religieuze dorpsgemeenschap bezoeken waarin bijgeloof en discriminatie heersen. De dynamiek van zwartmakerij wordt treffend neergezet en het happy end duurt maar kort. Het citaat "Wee degene, die berouw voelt zonder zonde!" zegt genoeg...
'De grauwe razer' uit 1963 is een van enkele Bommelverhalen over opvoeding (andere zijn bijv. 'Het huilen van Urgje' en 'De opvoedering'). In dit verhaal ontfermt Heer Bommel zich over een monstertje. Helaas komt Tom Poes al vroeg in het verhaal met de oplossing, wat de spanning eruithaalt. Ook is Toonders visie wat te kort door de bocht en weinig overtuigend.
'Het kukel', ook uit 1963, is het lichtste verhaal. Het is een science fiction-avontuur waarin Rommeldam bezocht wordt door buitenaardsen(?) die 'het kukel' meten van zijn bewoners. Wat dit 'kukel' precies is, blijft vaag, maar vermoedelijk wordt er iets van autonoom/onbevangen/creatief denken mee bedoeld, want de enige echte kanshebber op een 'pluskukel' blijkt Wammes Waggel te zijn. Dit verhaal is de bron van het woord 'minkukel'. Verder hangt er een goed getroffen doemsfeer en laat Heer Bommel zich hier van zijn beste kans zien.
In deze bundel staan drie klassieke Bommelverhalen vol taalvondsten. De uitdrukking ‘minkukel’ is ontleend aan her verhaal ‘Het kukel’ waarin onderaardse wezens de macht in Rommeldam proberen te begrijpen omdat de welvaartsziekte daar te veel de overhand dreigt te krijgen. Heer Bommel weet zijns ondanks het gevaar af te wenden na voorwerk van Tom Poes en de navorsingen van professor Prlwytzkofsky. Ook in ‘het boze oog’ speelt Toonder met de angst voor vreemdelingen. Het lijken de zwarten die het gevaar vormen, maar uiteindelijk blijken het de witten die de chaos veroorzaken. Best wel actueel eigenlijk. ‘ De grauwe razer’ is het verhaal over een monster dat aan een soort Gilles de la Tourette lijdt, gestimuleerd door een scheldende papegaai. Tom Poes leert het dier geduldig om nettere taal uit te slaan.
In het dorp Ooikooi treft het Boze Oog alleen de rechtschapenen, zo is de overtuiging daar. Als een heer in zijn toorn per ongeluk de berg van een grauwe razer omgooit, neemt hij zijn verantwoording, als je begrijpt wat ik bedoel! Overigens, heb je je kukel wel eens laten meten?
Niet toevallig zijn de eerste drie verhalen in 'Het Beste van Bommel' de drie verhalen uit dit deel: Het Boze Oog, Ge Grauwe Razer, Het Kukel. Bommel op zijn best. Voor de fijnproevers is er in het derde verhaal bijvoorbneeld de verrassing te genieten dat ondankt de manipulaties van TP de Heer B. zelf met een krachtig optreden de zaak redt, en ook al was hij dan niet direct op het goede spoor, zo een finale is zeldzaam, meestal moet de wijsheid van de Jonge vriend, of van de door mij hoog bewonderede Pé Pastinakel of de irritante zen-gans Wammes Waggel komen. De West-side story in het eeerste verhaal en de psychologische diepte van het tweede - 'Ik zie dit dikwijls in mijn praktijk' - zijn zeer plezeirig. Is MArten Toonder wel beroemd genoeg? En wanneer wordt er om niet een verhaal als dit verstrekt van regeringswege? Een Heer moet ook alles alleen doen.