Evliya Çelebi Seyahatnamesi'nde İstanbul

by Erol Güngör

Paperback. 13,50 / 21,00 cm. In Turkish. 600 p. 14 yil kadar önce Prof. Mümtaz Turhan'in yaninda pek genç ve hevesli bir asistandim. O tarihlerde Prof. Turhan, kültür faaliyetlerine yardim etmek isteyen bir bankanin mâlî destegini saglayarak Türk kültür tarihi üzerinde genis bir arastirma yapmak ve kültür degismelerini tarih içindeki gelisme seyrine göre incelemek istiyordu. Bu arastirma biri arsiv kaynaklari, digeri Türkiye ve Türkler hakkinda yerli yabanci kitaplar olmak üzere bilhassa iki sahada yürütülecekti. Yardim va'deden müessesenin sonradan vazgeçmesi üzerine bu tesebbüs henüz ekip kurma safhasinda sona ermis oldu. Kendisi benim bu sahada çalismami istiyor, fakat temel psikolojide saglam bir kariyer yapmadan, yani doçent olmadan böyle bir faaliyete girismemi kat'iyen dogru bulmuyordu. Pek genç ve tecrübesiz bir çagimda hakikaten böyle bir maceraya atilmaktan kaçindim, fakat Türk kültürünün kaynak eserleri ile olan münasebetimi hiç kesmedim. Iste Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi üzerindeki çalismalarim o alâkanin bir neticesidir. Ben tarihçi degilim, bu yüzden Evliyâ Çelebi Seyahatnamesi'nin karsilastirmali ve tenkîtli bir basimini yapmak, hem ilgimin hem de bilgimin ötesindedir. Ben sadece Türk kültür tarihini arastiran bir sosyal psikolog olarak, 17. yüzyil Türk hayatinin en kiymetli kaynaklarindan birinin metnini sunmak istiyorum. Sözü uzatmaktansa sizleri Evliyâ Çelebi ile bas basa birakmak daha iyi olur. -Erol Güngör

600 pages, Paperback

Published January 1, 2018

About the author

Türk sosyal psikoloji profesörü. 1956 yılında İstanbul Üniversitesi Hukuk bölümüne kaydoldu. Burada hocası Fethi Gemuhluoğlu onu Mümtaz Turhan’la tanıştırdı. Mümtaz Turhan hocanın teşvikiyle hukuk fakültesinden ayrılıp İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'ne kaydını yaptırdı. 1961 yılında fakülteden mezun olan Güngör, 1975’te bu fakültede resmî göreve başladı. Fransızca ve İngilizce de öğrenen Erol Güngör, misafir profesör olan Hains’in asistanlığını yaptı ve onun ders notlarını Türkçe'ye çevirdi.

Tecrübî Psikoloji kürsüsünde asistan oldu. Bu sırada Türkiye’de yeni bir bilim dalı olan Sosyal Psikolojiye yöneldi. Bu disiplinin önemli eserlerinden Krech ve Crithfield'in Sosyal Psikoloji kitabını Türkçe'ye çevirdi. 1965'de “Kelâmî (Verbal) Yapılarda Estetik Organizasyon” adlı teziyle doktor oldu. 1966'da ABD Colorado Üniversitesinden tanınmış sosyal-psikolog Kenneth Hammond'un daveti üzerine Amerika'ya gitti. Bu üniversitenin Davranış Bilimleri Enstitüsünde milletlerarası bir ekibin araştırmalarına katıldı. Sosyal-psikoloji ders ve seminerlerini yürüttü. “Şahıslar arası İhtilafların Çözümünde Lisanın Rolü” konulu teziyle 1970 yılında doçent oldu. Akademik çalışmalarının yanı sıra çeşitli yerlerde yazılar yazmaya devam etti. Erol Güngör üniversitede verdiği derslerle, ilmi yayınlarıyla Türkiye'de sosyal-psikoloji dalını önemli bir saha haline getirdi. Devlet Planlama Teşkilatı, Milli Eğitim Bakanlığı ve Kültür Bakanlığı’nın çeşitli komisyonlarında görev alan Güngör, 1978 yılında "Değerler Psikolojisi Üzerinde Araştırmalar" adlı teziyle profesör oldu. 1982 yılında YÖK tarafından Selçuk Üniversitesi’ne rektör tayin edildi ve bu görevi sırasında 24 Nisan 1983’te geçirdiği bir kalp krizi sonucunda öldü.

En verimli dönemi 70'li yıllardır. Hemen hemen bütün eserlerinde geleneği, halk, kültür, din ve şahsiyet ile yorumlamaktadır. Güngör'ün muhafazakârlığı statükoculuğa kapalı, değişimlere ve yenilikçiliğe açıktır.

Reviews

[Özgün Onat]

*Başta yayınevinin Erol Güngör’ün bu kitabı yazma amaç ve sürecini anlattığı bir yazı var. Sonrasında Erol Güngör’ün kaleminden ‘Takdim’ yazısı var. Sonrasında Evliya Çelebinin Seyahatnamesi’nde anlattığı İstanbul. Seyahatnamenin sadeleştirilmiş hali olsa da gerekli yerlerde, sayfa altlarında dip notlar ile gerekli açıklamalar yapılmış. ( en sevdiğim şey aynı sayfada açıklama)
*Bir bölümde ölçümler anlatılıyor: ”Yedikule’den Silivri’ye iki bin on adım, Yenikapı’ya bin adım, Topkapı’ya iki bin dokuz yüz adım, Edirnekapı’ya bin adım, Eğrikapı’ya dokuz yüz adımdır. Bu altı kapı, batıya ve Edirne tarafına bakar.“ gibi. O zamanki ölçü sistemi ile adımlamışlar, hesaplamışlar; güzel problem yok. Allahtan İstanbul o zamanlar sadece sur içi imiş. Şimdi böyle bir ölçüm yapıldığını düşünmek bile imkansız, gözümde canlandıramıyorum bile.
*İstanbul ile ilgili ilginç bilgiler var. Şehri koruyan tılsımlar, deniz tılsımları vb. gibi. Bunları okurken önce gülümsedim sonra daha dikkatli okudum ve çok üzüldüm. Çünkü tılsım diye bahsedilenler kolon, sütun, heykel ve resimlerdi; yani hepsi sanat eseriydi. O dönemde ve öncesinde Avrupa’da yapılan sütün, heykel, resim gibi mimariyi de içeren sanat eserlerine tılsım demek neden kaynaklanıyor? Cehalet mi daha farklı bir düşünce mi?
*Başka bir ilginç bilgi ise İstanbul’daki madenler. Beyaz kumdan kirece, taştan demire, killi çamurdan doğal kaynak sularına 13 madenden bahsediliyor.
*Artık beni tanımışsınızdır, atasözleri ve deyimleri severim. Çünkü yaşanmış tecrübeleri yeni nesillere aktarırlar. İnandığım sözlerden biride Çerkez Atasözü olan: “Geçmişi olmayanın geleceği de yoktur.” Sözü. Bende bu yüzden, geçmişimizi öğrenmek için tarih seviyorum, mümkün oldukça okuyup, bilgi edinmeye çalışıyorum. Bu kitapta memleketimin tarihini ya da tarihteki memleketimi anlatıyor. O dönemdeki İstanbul hakkında çok detaylı bilgiler var. Ama Evliya Çelebiye dargınım, her yeri, her şeyi detaylı anlatmış, sıra benim köyüme gelince birkaç paragraf.
*Böyle bir eser hazırladığı için Erol Güngör’e müteşekkirim. Yeni akademisyenler içinde inşallah onun gibi ince düşünceli kişiler çıkarda bu tip çalışmalar devam eder.