Insan Bencil mi?

by Nevzat Evrim Önal

İnsan hakkında hep birbirine benzer öyküler anlatılı "İnsan kötüdür, insan şiddet düşkünüdür, insan ekolojik seri katildir, insan bencildir..." Öyle ki, sanki Afrika savanalarında hiç iki ayağımızın üzerine doğrulmuş olmasak; alet yapmamış, bilinçlenmemiş, birbirimizle konuşmaya başlamamış, ateşler yakıp başında oturmamış, tohumu evcilleştirmemiş, uygarlıklar kurmamış, kısacası insanlaşmamış olsak, en iyisi olacaktı. İnsanların en kötüleri, insanlara kendilerinden ve geri kalan herkesten nefret etmeyi öğretiyor. Nevzat Evrim Önal bu kitapta, bu öykülere karşı bir öykü yazıyor. YuvelNoahHarari ya da Richard Dawkins gibi bir yandan insanın kötücül olduğunu iddia eden, diğer yandan ise günümüz toplumunun (her nasılsa) "mümkün olanların en iyisi" olduğunu iddia eden ideologların karşısına; daha iyi bir toplum ve kendi varoluşuyla daha barışık bir bireyi inşa edebileceğimiz iddiasıyla çıkıyor. Bunun için, insanın uzun tarih yolculuğu boyunca toplum ve bireyin birlikte gelişimini takip ediyor ve bugün bulunduğumuz, pek de övülmeye değer olmayan noktaya nasıl geldiğimizi, bir çıkış arayarak inceliyor.

360 pages, Paperback

First published June 15, 2022

Reviews

[Serap]

Nevzat Evrim, insanlık tarihine beyaz yakalı bir İK müdürünün gözünden bakarak kitaba başlıyor. Bize her gün defalarca söylendiği gibi sadece birey olarak kendimizden ve kendi mutluluğumuzdan mı sorumluyuz, yoksa toplumu değiştirme gücü olan ve toplumla birlikte devinen bireyler miyiz?

Eline sağlık Nevzat Evrim. Özellikle "Sapiens" kitabını da okuduktan sonra bu kitap ilaç gibi geldi. İnsan nasıl insan oldu ve nasıl insan kalarak yaşamaya devam edeceğiz sorularına yanıtlarını okumak çok keyifli ve zihin açıcı.

[sekivanc]

herkesin hoşuna gidecek bir kitap olmadığını düşünüyorum. yazarın "taraflı" bakışı kimilerini rahatsız edebilir. benle aynı "tarafta" olmasaydı da ben hoşlanır mıydım diye düşündüm, sanırım cevabım evet. çünkü yazar, yazdıklarını ve çıkarımlarını çok iyi gerekçelendirebiliyor bence.

bu yaz rutger bregman'ın "çoğu insan iyidir"ini okuduğum sıralarda bu kitabı bir arkadaşımda gördüm ve iki kitabın birbirlerine yakın olduklarını düşündüm, merakla ödünç aldım bunu arkadaşımdan. söyledikleri şey bakımından aynı olsalar da bakış açıları farklı, burada daha toplumsal bir bakış açısı hakim. ama ikisi de beni insanlık adına umutlandırdı. özellikle bu kitabı okuduğum için, ben göremesem bile, artık toplumun ihtiyaçlarına cevap vermeyecek hale gelmiş kapitalizmin bir gün işlememeye başlayacağını biliyorum. tarihsel süreçte hep böyle olmuş çünkü. bu kitabın bana en büyük katkısı bu rahatlamadır. ayrıca, alıntılar arasında bregman da gördüm, o da tatlıydı.

anlamakta zorlandığım ve hatırlamayacağım taraflar elbette var, tek okumada tamamının sindirilmesi zor bir kitap. ama bu içeriğinin niteliğinden kaynaklanıyor. yoksa yazar gayet anlaşılır bir şekilde ve iyi bir yapı içerisinde yazmış.

umuyorum bir gün toplumun büyük çoğunluğu bu kitabı okuyup kendine dersler çıkaracak, ve tarih ilerleyecek...

[Victor Hido]

İnsan bencildir. Yaptığı iyiliği bile bencilliğinden yapar. Bencillik genlerimizden, kötülük doğamızdan gelmektedir. Kendimizi hasbelkader içinde bulduğumuz uygarlık, bizi koyduğu kurallarla terbiye etmese, önümüze çıkan ilk kişinin kafasını yarar elindekileri alırdık hatta. Ama neyse ki kurulabilecek en ideal sistemde yaşıyoruz. Bu sayede genlerimizden gelen bencilliğimizi, bu tarz şiddet eylemlerinde değil de serbest piyasanın rekabet ortamında ifade edilebiliyoruz. Sonuçta doğamızdan gelen kötülüğü sahiplenmeli, hatta onu bir yandan kınarken bir yandan ödüllendiren bu sistemden yararlanmalıyız. Bundan yararlanamayanlarsa bir zahmet kendi tembelliklerine baksınlar.

Alın size piyasadaki zeki adam rolü kesen şarlatanların, çok satanlar listelerinden asla inmeyen kitaplarının hepsinin özeti. Sırf bu saçmalıklara verdiği cevaplar için bile okunması gerekli bir kitap olduğunu düşünüyorum “İnsan Bencil mi”nin. İnsanlık tarihi liberalizmin demagoglarının anlattığı gibi herkesin bulduğunu kazıkladığı bir şekilde mi ilerledi? Yoksa tarih boyunca hep topluluklar halinde yaşamış insanlık, birlikte yaşamaya veya dayanışmaya daha mı yatkın?

Veya modern insanın problemlerinin temelinde ne var? Bunları çözecek olan şey ne? Modern insan yeterince bencil olamadığı ve kendini toplumdan yeterince soyutlayamadığı için mi mutsuz oluyor, yoksa tam tersine yaşadığı toplumdan iyice koptuğu ve emeğine yabancılaştığı için mi?

Burjuva kendi suretinde bir dünya yarattı, bize de sabah akşam o saçma dünyanın ne kadar doğal olduğunu ve onun anlamsız tarihini anlatıyor. Tarihi bir de ayakları yere basan taraftan okumak isteyen herkese tavsiye ederim.

[OnurU]

“İnsan özünde bencildir” diye başlayan bir dolu analize sakin, duru ama kapsamlı bir yanıt. Yazarın anlatım dili çok başarılı, bir solukta okunuyor kitap, kalın olmasına rağmen.