Een wolkenkrabber op de savanne: Veertig jaar correspondentschap in Afrika

by Koert Lindijer

‘Dit magistrale boek over Afrika, dat net zo goed over óns gaat, en over de mensheid, heeft mij diep geraakt. Iedereen zou het moeten lezen.’ – Caroline de Gruyter

In 1973 zette Koert Lindijer voor het eerst voet in de Keniaanse hoofdstad Nairobi, destijds een slome tuinstad. Tien jaar later ging hij er wonen; het begin van veertig jaar correspondentschap waarvan Nairobi, inmiddels een miljoenenstad, het kloppende hart werd.

Als Afrika-correspondent doet Lindijer verslag vanuit de loopgraven met Eritrese rebellen en van de genocide in Rwanda. Hij vertelt over zijn vriendschap met de Maasai, over het leven van alledag en over de wijze waarop eeuwenoude tradities het stedelijke leven blijven bepalen. Hij beziet een continent dat schommelt tussen de hoopvolle protesten van assertieve jongeren en het democratisch bedrog van hun leiders, tussen grootse economische plannen en de komst van dubieuze westerse NGO’s.

Een wolkenkrabber op de savanne is een kleurrijk, invoelend en onverbloemd portret van een regio die zich met vallen en opstaan aan de westerse dominantie ontworstelt, zelfbewust en autonoom wordt – en een plek opeist op het wereldtoneel.

Genres: Africa, Nonfiction, History

409 pages, Kindle Edition

First published February 7, 2023

Reviews

[Joris Belgers · Rating 5 out of 5]

“Dat geweld, dat was niet iets Afrikaans. Dat was puur waar hate speech, propaganda en nepnieuws toe kunnen leiden. Het gif kon vrij vloeien en dat leidde ertoe dat mensen hun buurvrouwen afmaakten en er kinderen tegen de muur werden doodgeslagen. Het leidde tot de genocide.

“Beschaving bleek een flinterdun vernislaagje. Rwanda, gebaseerd op eeuwenoude dynastieën, hoe kon die samenleving zó teloorgaan? Ik ben daar beter gaan begrijpen hoe mensen met elkaar kunnen omgaan. Die ervaring, hoe gruwelijk ook, heeft mijn leven verrijkt.

“Een collega zei ooit tegen me: wat ben ik jaloers dat jij de genocide hebt meegemaakt. Een waanzinnige opmerking, maar er zit veel waarheid in. Door andermans leed kan ik het leven beter begrijpen. Dus ook door interviews met moordenaars, die even daarvoor met spijkerknuppels mensen hadden doodgeslagen.”

https://www.trouw.nl/nieuws/de-geur-v...

[Zoë Mulder · Rating 5 out of 5]

Ik kan zoveel schrijven over dit boek maar daar heb ik de ruimte niet voor. Ik heb zelden zoveel geleerd als in dit boek & het heeft me nog verder geïnspireerd om me te verdiepen in het prachtige, veelzijdige continent Afrika. Daarnaast was het echt heel bijzonder om de ervaringen van Koert te lezen.

[Tim · Rating 4 out of 5]

‘Mijn ouders dachten na de Tweede Wereldoorlog serieus dat de mensheid leerde van haar fouten. Ze hadden het fout. Een mens kan zich beteren, maar de mensheid niet.’

[Jelmer · Rating 5 out of 5]

Prachtig verslag van een correspondent over 40 jaar correspondentschap in de hoorn van Afrika. Je voelt dat hij overal bij is geweest.

[Bas Evers · Rating 4 out of 5]

Deze kroniek van Koert Lindijer's jarenlange verslaggeving in Afrika over Afrika heeft diepe indruk gemaakt. Het boek speelt met de perfecte balans tussen duiden op meta-niveau en meegezogen worden in de belangrijkste historische ontwikkelingen door de bril van Koert. Persoonlijke beleving is naadloos verweven met anekdotes over versnelde modernisering, militaire brandhaarden of democratisch bedrog. Koert's familiegeschiedenis binnen een raamvertelling van snel op elkaar volgende gebeurtenissen, de uitdagingen van het journalistieke vak in de regio, moeiteloos schakelen tussen een crisis in Oeganda naar Congo, de grote tegenslagen en de kleine overwinningen.

Bij het lezen van de laatste bladzijden voelt dit verhaal rond en volmaakt. Stiekem hoop ik dat Koert Lindijer zich ook zal buigen over een vervolg met daarin wat Centraal- en Oost Afrika de komende 40 jaar zal brengen. Hieronder een selectie van mijn favoriete passages:
- Oeganda was een puzzel waarvan de stukjes maar niet wilden passen, en hoe dit heeft kunnen leiden tot de opkomst van 'moordende clown' Idi Amin
- Congo als 'geologisch schandaal', de enige staat ter wereld die werd gesticht om geplunderd te worden. Eerst ivoor, toen rubber, toen uranium en nu als grootste producent van kobalt.
- L'homme est ne bon, mais c'est la nature qui lui rend mauvais. Hoe de persoonlijkheiscultus van Mobutu de onafhankelijke DRC in een dieper dal stortte, evenals een club van dinosaurussen in de Afrikaanse politiek leidde tijdens de Koude Oorlog
-Hoe door modernisering van Kenia ecologische rampen in een versnelling kwamen, ontbossing vermeerdert ziektes en vermindert regenval en vergrootte de droogtecyclus. Nairobi groeit uit van slaperige tuinstad naar lawaaierige metropool met alle ellende van dien. Lagos is tegen 2100 de grootste stad ter wereld met 88,3 miljoen mensen.
- Liberalisering van Afrikaanse economieen leidde tot cynisme bij de onderklasse en het verdwijnen van oude sociale vangnetten.
-Reflecties op het nieuwe Afrika na de eeuwwisseling, vrij van posttraumatische stress en Westerse dominantie, en hoe de toon van journalistiek daarmee veranderde.

[Tim Jonker · Rating 3 out of 5]

Mooie verzameling van verhalen. Bijzonder om te lezen hoeveel een correspondent meemaakt gedurende zijn verslaglegging. Ik vond het vaak wel iets te persoonlijk in plaats van een goed overzicht van feiten en gebeurtenissen.

[Rick · Rating 5 out of 5]

“Een wolkenkrabber op de savanne” is een erg mooi geschreven en heeft mijn algehele blik van het continent Afrika behoorlijk veranderd. Het boek bespreekt verschillende landen van het continent vanuit het oogpunt van de schrijver die 40 jaar lang als correspondent in Afrika heeft gewerkt voor het NRC. Alhoewel het boek zeer informatief is is een sterke maag wel aan te raden. Tijdens het doorlopen van de verschillende landen op het gebied van landelijke (politieke) geschiedenis worden behoorlijk veel gruwelijkheden, die tijdens de ontwikkelingen van de landen hebben plaatsgevonden, besproken.

[Lisanne · Rating 4 out of 5]

De historische politieke ontwikkelingen in meerdere Afrikaanse landen door de ogen van een correspondent gedurende zo'n 40 jaar. Veel wist ik niet. Ik heb heel wat geleerd. Het is soms, door alle historische beschrijvingen, niet altijd even snel te begrijpen / lezen dus ga er echt voor zitten.

[Robin van der Weiden · Rating 4 out of 5]

Indrukwekkend verslag van decennia in Afrika, met oog voor zowel politiek als het dagelijks leven. Soms wat afstandelijk, maar als geheel scherp, rijk en de moeite waard.

[Tamar Vooijs · Rating 4 out of 5]

Verplichte literatuur voorafgaand aan ons avontuur in Kenia. Geeft veel inzicht over de geschiedenis en huidige situatie in de verschillende landen in Afrika. Sterk geschreven, luguber met vlagen.

[Maarten Hazewinkel · Rating 5 out of 5]

Geweldig boek, leest als een trein en vertelt heel tastbaar de recente geschiedenis van Afrika.

[Marianne · Rating 3 out of 5]

Interessant en goed geschreven, maar ging op gegeven moment wel wat lang door.

[Xena Gijzen · Rating 4 out of 5]

"Koert Lindijer neemt de lezer mee op een reis door de complexe landschappen van Afrika, een continent doordrenkt van geschiedenis, politiek en culturele diversiteit”

In 'Een Wolkenkrabber op de Savanne' onthult Koert Lindijer zijn rijke ervaring als correspondent van bijna veertig jaar in Afrika. Met zijn 40 jaar lange sterk opgebouwde kennis van het continent en zijn passie voor journalistiek heeft Lindijer een indrukwekkend oeuvre opgebouwd dat de lezer meesleept in de realiteiten van Afrikaanse samenlevingen, variërend van politieke intriges tot culturele tradities.

Als student journalistiek stond ik aanvankelijk onwetend tegenover het continent Afrika en zijn rijke geschiedenis. Het vinden van een geschikt startpunt leek een ontmoedigende taak, totdat dit boek op mijn pad kwam. Onder leiding van een doorgewinterde correspondent werd ik geleidelijk aan meegenomen op een reis door de tijd, van het verleden tot het heden. Koert Lindijer's doordachte aanpak in het boek was merkbaar, waardoor ik stap voor stap werd ingewijd in de veelzijdige verhalen van Afrika.

In het boek kreeg het continent, door de pen van Lindijer, voor mij meer kleur. Hij schilderde emoties op de gezichten van de mensen die hij ontmoette, waardoor hun vreugde, verdriet en angst tastbaar werden voor de lezer. De landschappen die hij beschreef waren zo gedetailleerd en levendig dat ik me kon voorstellen waar hij zich op dat moment bevond

Lindijer nam ons mee naar grijze plekken zonder de realiteit te verbloemen. Hij schuwde niet om de gruwelen van rebellen en oorlogen te beschrijven, van doden die naast hem op de grond lagen tot het dreigende geweer dat op zijn hoofd gericht werd. Als lezer was het soms moeilijk om door te blijven lezen, om te bevatten op welke gruwelijke plaatsen Koert zich bevond. 

Het was verbazingwekkend hoe levendig hij zich sommige momenten kon herinneren, zelfs na zoveel jaar, en met zoveel detail kon opschrijven. Ik moest soms stoppen en de woorden laten bezinken, terwijl Koert schreef alsof het de normaalste zaak van de wereld was. Ik vroeg me op sommige momenten af of hij nog emoties voelde bij het verwoorden van zijn 40 jaar lange correspondentschap. Eén ding lijkt zeker uit het boek: Koert is niet gevoelig voor PTSS. 

Dit uitgebreide werk van meer dan 300 pagina's heeft mijn kennis over verschillende gebieden in Afrika aanzienlijk verrijkt. Toch blijft het een vraag of ik alles wat het boek te bieden heeft, volledig heb kunnen opslaan. Ondanks de gedetailleerde historische en politieke analyses die een diepe context bieden, kunnen ze voor sommige lezers, waaronder ikzelf, overweldigend zijn om te volgen.

Hoewel het boek een schat aan informatie biedt, miste ik een belangrijk aspect van het algemene beeld van Afrika: het dagelijkse leven van de burgers, vooral van de vrouwen. Hoe dachten zij over de oorlog, over de mannen aan het front, over de slachtoffers die ze dagelijks tegenkwamen? 

In mijn ogen leek het alsof dit aspect van het leven in Afrika onderbelicht bleef, alsof het voor velen normaal was en niet de moeite waard om over te spreken. Maar was dit werkelijk zo?

In conclusie is "Een Wolkenkrabber op de Savanne" een waardevolle toevoeging aan de literatuur over Afrika. Hoewel het geen boek is dat gemakkelijk in één keer uit te lezen is vanwege de heftige situaties die worden beschreven, is het zeker een aanrader voor lezers die bereid zijn om zich te verdiepen in complexe onderwerpen en heftige situaties, vooral diegenen met interesse in Afrikaanse geschiedenis, politiek en samenleving. Ik zou adviseren om het te lezen in een rustige omgeving en om een luchtiger boek bij de hand te hebben voor de nodige afwisseling. Kortom, "Een Wolkenkrabber op de Savanne" verdient een mooie plek op de boekenplank van iedereen die zich wil verdiepen in de veelzijdigheid van Afrika.

[Jasper Van Der Schaaf · Rating 4 out of 5]

Mijn eerste boek van Afrika-correspondent Koert Lindijer, waarmee hij 40 jaar correspondentschap viert. Zijn journalistieke werk voor de krant NRC vormt zijn belangrijkste bron, maar het boek leest toch ook wel een beetje als een reisverhaal. Vanuit zijn woonplaats Nairobi, verslaat hij oorlog en onafhankelijkheid, trouwt hij met een Keniaanse vrouw en begrijpt hij steeds meer van het ondoorgrondelijke Afrika. Hij is daarmee de "eerste generatie" van journalisten die kort na de onafhankelijkheid van diverse landen onafhankelijk verslag doet van de gebeurtenissen daar. Van "we are the world" Ethiopië in je jaren '80, via "Hotel Rwanda" genocide in de jaren '90, tot aan de huidige oplaaiende burgeroorlog in Soedan, hij was overal bij.

Het verslaan van geweld was niet zijn ding toen hij naar Karen, Nairobi toog. Maar dan had hij beter een ander werelddeel kunnen kiezen, want na de terugtreding van de diverse koloniale mogendheden werd de "scramble for Africa" genadeloos voortgezet door lokale en regionale krijgsheren. De media waarvoor werkt zijn vooral geïnteresseerd in de grote verhalen, maar de auteur schittert vooral in het persoonlijke verhaal, bijvoorbeeld over Rwanda:

"In zijn eenzaamheid hij deze veranda gebouwd, om omwonenden te lokken voor een praatje. Ze kwamen. Maar velen van hen bleken moordenaars van zijn familie te zijn. "Hoe kan ik wraak nemen?" vroeg hij mij met een onduidelijk lachje. "Ik sta alleen en kan het niet opnemen tegen alle heuvels" Ik wist niet meer wat ik moest vragen en zeggen en luisterde naar de wind langs de bananenbladeren." (p. 113).

Het is een verhaal dat in verschillende toonaarden, landschappen en talen terugkomt in het boek. Het omgaan met rouw en verlies die de (burger)oorlogen onherroepelijk brengen maakt de auteur goed invoelbaar. Maar als het écht persoonlijk wordt en over hemzelf gaat, blijft de schrijver soms toch wat stil. De nachtmerries die de auteur heeft na Rwanda 1994 blijven nauwelijks beschreven en ook als zijn vrouw met baby een aanrijding heeft, focust hij zich vooral op de corruptie rond de afhandeling dan op de persoonlijke impact. Daarbij is hij ook de stem van een generatie die het politieke duidelijk boven het persoonlijke stelt.

Want politiek is Lindijer en hij heeft een duidelijke voorkeur voor de linkerkant. Nyerere uit Tanzania krijgt een standbeeld toebedeeld in het boek als een van de leidende intellectuelen van het Afrikaanse continent. Dat moge zo zijn, maar onduidelijk blijft waarom hij dan toch goeden uit buurland Kenia moest importeren. Het is goed dat de auteur niet bij het Financieel Dagblad werkte, want hij laat de financiële crisis eindigen in 2007, schrijft dat 200% van de inwoners van Benin in voodoo gelooft (!) en geeft weinig getalsmatige onderbouwing van de kleptocratie en corruptie waaraan veel landen leiden. In dat opzicht is hij meer een dominee dan een koopman en daarmee begrijpt hij de opkomst van de "Afrikaanse tijgers" van de 21e eeuw ook maar ten dele. Zijn tocht door de grootste sloppenwijk van Afrika (Kibera in Nairobi) is schrijnend (ik was er zelf ook in 2017), maar een duidelijke oplossing geeft hij niet voor deze misere, politiek, noch economisch.

Toch is dit boek een monument voor de Nederlandse journalistiek. Dit type "foreign correspondent" is schaars geworden en verdient een standbeeld. Ik kan gerust stellen dat de auteurs stukken mij vanaf mijn studietijd nieuwsgierig hebben gemaakt naar het "dark continent" dat zo dichtbij. Dus: Meer van het werk van deze Nederlandse "Wilfred Thesiger". Volgende halte: Soedan?

[Lauri van Oosterom · Rating 5 out of 5]

Wat een ontzettend leerzaam boek! Voordat ik hieraan begon wist ik (tot mijn schaamte) eigenlijk amper iets over Afrika, dus ik heb enorm veel van de verhalen van Koert Lindijer opgestoken. Ik moest wel even wennen aan het pittige tempo waarin hij je meeneemt op avontuur door alle verschillende landen, maar gelukkig word je al snel meegesleurd in zijn verhalen.

Het enige minpuntje van dit boek zou zijn dat Koert wellicht iets te veel probeert te vertellen, maar eigenlijk vond ik dit niet per se storend. Wees wel gewaarschuwd: je moet goed blijven opletten tijdens het lezen en de bijgevoegde kaartjes zijn geen overbodige luxe als je wilt volgen waar het verhaal zich nu weer afspeelt.

Ik vond het overigens ook heel mooi om te lezen dat Koert niet alleen kritisch is richting zijn gesprekspartners, maar ook kritisch is naar zichzelf. Dat hij vertelt dat zijn eigen reportages soms wat kort door de bocht zijn geweest, maar dat hij daardoor ook heeft geleerd van zijn fouten. Kortom: zeker een aanrader om dit boek te lezen!

[Conrad · Rating 3 out of 5]

Door middel van inzichtelijke en boeiende reisverslagen neemt Koert Lindijer je mee in een overzicht van belangrijke gebeurtenissen in Oost-Afrika: van de frontlinies van de Eritrese Onafhankelijkheidsoorlog tot de gruwelijkheden van de Rwandese genocide. Veel van de verslagen zijn zo absurd, spannend of avontuurlijk dat ik soms het idee dat ik een script voor een Hollywoodfilm aan het lezen was. Het boek wegleggen was niet makkelijk.

Deze persoonlijke manier van vertellen heeft wel nadelen: het gaat vaak ten koste van een breder plaatje, al doet Koert vaak wel zijn best om dit goed te schetsen. Een groter nadeel is dat de voornamelijk negatieve verhalen van het boek , in combinatie met de nostalgische drang van Koert naar de Kenia van toen hij arriveerde, een beeld schetsen van een continent in verval. In dit kader dreigt het boek soms in een karikatuur te vervallen waarbij de Europeaan dop avontuur gaat in Afrika, maar Koert weet dit vaak tijdig te keren.

Al in al zeker aan te raden.

[Gerrit De Vries · Rating 3 out of 5]

In ‘Een Wolkenkrabber op de Savanne’ doet Koert Lindijer verslag van 40 jaar correspondentschap in Afrika. Hij vertelt adembenemend zijn verhalen. Steeds wil je weer verder lezen. Hij beschrijft de vele gruwelijke oorlogen die hij van dichtbij volgde in Eritrea, Ethiopië, Soedan, Kenia en Uganda. En hoewel hij zich diep inleeft, vind ik de keuze van zijn onderwerpen wel wat eenzijdig. Afrika is zoveel meer dan de oorlogen en dictators. Hij beschrijft wel jongeren en activisten die zich verzetten, maar dat is maar een klein stukje in relatie tot de rest van het boek. Intussen gebeurt er zoveel meer, zoals bijvoorbeeld Dipo Faloyin in ‘Afrika is Geen Land’ beschrijft. Er zijn jonge entrepreneurs die in de ICT sector aan de gang gaan, er is de filmindustrie in Nigeria, en zo proberen veel mensen van alles om in dit enerverende continent het leven te leven. De balans tussen de oorlogen en die kant, mis ik in het boek van Koert Lindijer.

[Marc · Rating 4 out of 5]

Fascinerend boek wel. Lindijer heeft er 50 jaar als journalist in Afrika opzetten en alle ellende meegemaakt. Opgezocht ook, want dat moet je als journalist. De massamoord van Tutsi's op Hutu's was het meest zichtbare dieptepunt, maar in Congo heeft, in ieder geval in slachtoffers, gemeten, een wereldoorlog gewoed begin deze eeuw, en dat weet nog steeds bijna niemand.

Het boek laat heel pijnlijk zien wat er gebeurt als de staat zijn werk niet doet, gecorrumpeerd door wat dan ook. En het boek laat ook zien wat de bevolkingsexplosies in Afrika hebben aangericht. Niet dat ik vind dat er daarom minder mensen zouden moeten zijn in Afrika, hoor. Het is voor de wereld beter als er 1 miljoen minder Amerikanen zouden zijn (zeker als je bij de rijkste begint) dan evenzoveel minder Kenyanen.

Hoewel Lindijer van alles over zichzelf vertelt - dit is toch een zijn journalistieke autobiografie - kreeg ik geen hoogte wat alle narigheid om hem heen met hem heeft gedaan. Hij lijkt me in ieder geval niet gevoelig voor PTSS.

Ik had ook wel meer willen weten over het dagelijkse leven van "de" Afrikaan. Dat vond ik goed aan het boek van Femke van Zeijl dat ik eerder las over het leven van in ieder geval de middenklasse in Lagos.

[Nienke · Rating 4 out of 5]

Fantastisch boek waarin zowel de geschiedenis, de politiek als de menselijke verhalen naar voren komen. En wat een achtbaan is dat, de gruwelijkheden vliegen je op de oren, en het is moeilijk dan soms de persoonlijke verhalen te lezen. Hoe moeilijk moet dat niet voor hem zijn geweest, om als journalist tussen de lijken te waden en dan met zekere afstand alles te duiden.

Extra diepte in het verhaal over Afrika is goed en ik ben blij dat ik het gelezen heb, vaak wordt een een dimensionaal beeld geschetst van Afrika zonder aan te geven wat onderliggende redenen zijn. Dit boek is daarom een aanrader voor iedereen die ooit een artikel over Afrika wil lezen of gelezen heeft.

[Wijnand · Rating 4 out of 5]

Wat kan deze man schrijven! De Afrikaanse geuren en kleuren spatten van de pagina's, net als de passie van de journalist voor het continent. Daarnaast natuurlijk ook de genocide, honger, armoede, corruptie en andere misère waarvan je afvraagt: hoe houd je die ellende 40 jaar vol. Het boek gaat gelukkig niet over het hele continent, dat zou geen recht doen aan de complexiteit van de vele uitdagingen. Kenia is de thuisbasis van de NRC correspondent, daarnaast volgt de auteur Uganda en Rwanda - wiens leiders hij verantwoordelijk houdt voor destabilisatie en uitbuiting in Congo-, de uitzichtloze ellende in Sudan, een onzinnige oorlog tussen Eritrea en Ethiopie en de voortdurende etnische spanningen aldaar. Ondanks de mensonterende waanzin is er hoop: het continent wordt zelfbewust door economische groei en maakt zich los van de koloniale slachtofferrol.

[Pieter · Rating 4 out of 5]

Meeslepend, indrukwekkend, jaloersmakend verhaal.

Mooie zinnen uit het boek:

"Een staatsgreep biedt armen de kans van hun leven op gratis winkelen."

"In gewonde samenlevingen lachen de tanden maar zwijgen de harten."

"Het instinct van bevrijdingsbewegingen die regeringsmacht krijgen is om de macht nooit meer uit handen te geven."

"Journalisten zijn 'historici van het moment'."

[Louise Du Quai · Rating 5 out of 5]

Een fantastisch boek over Afrika door Koert Lindijer die 40 jaar correspondent is geweest en daar alle grote conflicten, opstanden en oorlogen heeft meegemaakt. Hij schrijft heel meeslepend en tegelijk empatisch met de gewone Afrikanen die door hun leiders in veel ellende worden gedompeld. Aan te bevelen voor een ieder die meer wil weten over dit voor ons in Nederland raadselachtige continent.

[Lukas Grosfeld · Rating 4 out of 5]

He interviewed everyone from Kagame, to Mobutu to Nyerere, even when some of them were still rebel leaders. Witnessed and reported on every major event in East Africa in modern history. Very impressive. And well written!

[Jasper Klapwijk · Rating 5 out of 5]

What a great book. Smart structure and very informative. I’ve been to East Africa many times and read many classics but this book was certainly worth my time. Especially after reading the NRC for almost 40 years already

[Nika · Rating 5 out of 5]

This was such an interesting book! Loved to see some recent African history from the perspective of a journalist who lived through it. Especially the personal anecdotes and experiences gave me new insights

[Joep · Rating 4 out of 5]

Hartverscheurende en voor mij vaak nieuwe verhalen, maar door de complexiteit van alle onderwerpen niet altijd even goed te volgen.

[Hans Kistemaker · Rating 4 out of 5]

Informatief en leest makkelijk weg

[Irma · Rating 4 out of 5]

Goed boek!

[Marit van den Noort · Rating 4 out of 5]

Ontzettend leerzaam!

[Gerard Hulsebos · Rating 4 out of 5]

Vlot geschreven boek veelal over de toch ingewikkelde Afrikaanse politiek/ Stammen toestanden/ cultuur. Bij de verslagen van de gruwelijkheden is het even slikken.