Ιστορία της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας

by Γιάνης Κορδάτος

Από χρόνια τώρα είχα την έμμονη ιδέα να γράψω μια σύντομη ιστορία της ελληνικής φιλοσοφίας. Από τα γυμνασιακά θρανία είχα ξεχωριστή κλίση στα φιλοσοφικά μαθήματα. Ο Δημήτρης Γληνός ήταν ο πρώτος μου δάσκαλος, που μου στάθηκε καθοδηγητής πολύτιμος στις πρώτες γυμνασιακές τάξεις. Πιο ύστερα, στην Δ' τάξη του παλαιού Γυμνασίου, το θυμάμαι σαν τώρα πως παρακολουθούσα στο Ελληνογαλλικό Λύκειο της Πόλης το μάθημα της φιλοσοφίας του καθηγητή Μηνά Αυθεντόπουλου με μεγάλο ενδιαφέρον. Ήταν το μάθημα που μαζί με την ιστορία με τραβούσε πολύ. Αυτό το πρόσεξαν και ο Αυθεντόπουλος και ο άλλος δάσκαλός μου Β. Μυστακίδης, από τότε ακουστός για τις ιστοριοδιφικές του έρευνες. Όταν ήρθα στην Αθήνα και γράφτηκα στο Πανεπιστήμιο, είχα την καλή τύχη, όχι μοναχά ν' ανακατευτώ στη "Φοιτητική Συντροφιά", αλλά και να γίνω μέλος του "Εκπαιδευτικού Ομίλου", όπου ξαναντάμωσα τον παλιό μου δάσκαλο Δ. Γληνό και μέσο αυτού γνωρίστηκα με τον Ίωνα Δραγούμη, Μάρκο Τσιριμώκο (Ραμά), Αλέξ. Βαμβέτσο, Κ. Παλαμά και με άλλους εξαιρετικούς στοχαστές της εποχής εκείνης. [...] Συνηθίζουν οι πιο πολλοί ιστορικοί της ελληνικής φιλοσοφίας να αναλύουν τα δόγματα των φιλοσόφων ολότελα άσχετα από την κοινωνική τους τοποθέτηση και χωρίς να δίνουν τα βασικά στοιχεία της κοινωνικής σύνθεσης και της οικονομικής κατάστασης της εποχής που έδρασαν και φιλοσόφησαν. Μα έτσι παρουσιάζονται οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές σαν έξω τόπου και χρόνου και τα ιδεολογικά ρεύματα σαν δημιουργήματα των μεγάλων προσωπικοτήτων, που δεν είναι καθόλου σωστό. Φιλοδόξησα με δυο λόγια να γράψω την ιστορία της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας με νέα μέθοδο μελέτης των προβλημάτων της και με τρόπο τέτοιο, που η εργασία μου από την αρχή ίσαμε το τέλος να δείχνει ποια μπορεί να είναι η δική μου η συμβολή πάνω στο μεγάλο αυτό θέμα, που το επεξεργάστηκαν ελληνιστές που φέρνουν μεγάλα ονόματα. Δεν ξέρω αν πέτυχα να προσφέρω στην ελληνική βιβλιογραφία κάτι καινούριο και μαζί να συντελέσω στην προώθηση της φιλοσοφικής έρευνας στην χώρα μας, τέτοια όμως ήταν η πρόθεσή μου. [...] (Από τον πρόλογο της έκδοσης)

539 pages, Paperback

First published January 1, 1946

About the author

Ο Γιάννης Κ. Κορδάτος ή Γιάνης Κορδάτος (κατά προτίμηση του ιδίου) ήταν Έλληνας κοινωνιολόγος, ιστορικός, πολιτικός και νομικός. Φοίτησε σε σχολεία της Σμύρνης και της Κωνσταντινούπολης, και τέλειωσε το γυμνάσιο στον Βόλο. Σπούδασε νομικά στην Αθήνα. Υπήρξε πολυγραφότατος, μελετητής της ελληνικής ιστορίας από την αρχαιότητα έως την σύγχρονη εποχή.

Υπήρξε από τα ιδρυτικά στελέχη της «Φοιτητικής Συντροφιάς» και του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος Ελλάδος - Κομμουνιστικό ή ΣΕΚΕ(Κ) (1920), προκατόχου του ΚΚΕ, και διετέλεσε γενικός γραμματέας του κατά διαστήματα (1920–1924) και διευθυντής του Ριζοσπάστη (1922–1924). Το 1927, αποχώρησε από το ΚΚΕ, επειδή διαφώνησε με τις θέσεις του κόμματος για την Μακεδονία. Συνέχισε ωστόσο να είναι κοντά στο ΚΚΕ, και γι' αυτό φυλακίστηκε στα χρόνια της δικτατορίας του Μεταξά.

Κατά την Κατοχή έλαβε μέρος στην αντίσταση από τις τάξεις του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου. Αργότερα διετέλεσε μέλος του Γενικού Συμβουλίου της Ενιαίας Δημοκρατικής Αριστεράς.

Αν και αυτοδίδακτος ιστορικός, εντούτοις ήταν πολυγραφότατος. Το βιβλίο του Η κοινωνική σημασία της Ελληνικής Επανάστασης, που κυκλοφόρησε το 1924, ήταν ένα από τα πρώτα δείγματα του «ιστορικού υλισμού» στην Ελλάδα, και προκάλεσε ποικίλες και έντονες αντιδράσεις. Παρόμοιες αντιδράσεις προκάλεσε και το βιβλίο του Ιησούς Χριστός και Χριστιανισμός, μια «κριτική έρευνα», όπως γράφει ο ίδιος, «πάνω στο μεγαλύτερο επαναστατικό κίνημα που συγκλόνισε τον κόσμο, τον χριστιανισμό και το λαϊκό ηγέτη και επαναστάτη Χριστό». Το βιβλίο αυτό, αν και αποτέλεσμα μόχθου 20 ετών, δεν κυκλοφόρησε παρά μόνο μετά τον θάνατό του, καθώς κανένας εκδότης δεν τολμούσε να αναλάβει την έκδοσή του.

Ήταν επίσης μεγάλος γνώστης της Ελληνικής Γραμματείας, αρχαίας και νέας, και ασχολήθηκε επαγγελματικά ως επιμελητής των εκδόσεων της κλασικής Ελληνικής Γραμματείας, που κυκλοφόρησαν από τον οίκο του Ι. Χ. Ζαχαρόπουλου.

Σήμερα, στην γενέτειρά του Ζαγορά Πηλίου, λειτουργεί πολιτιστικός σύλλογος που φέρει το όνομά του, ενώ το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας τον τίμησε δίνοντας το όνομά του σε κεντρικό αμφιθέατρο στο κτίριο Παπαστράτου στον Βόλο.