Poza winą i karą

by Jean Améry

Jean Améry (1912–1978, właśc. Hans Mayer),austriacki intelektualista pochodzenia żydowskiego, był bodaj najgłębszym z pisarzy XX wieku. Głębia jego twórczości polegała na zmaganiu się z fundamentalną traumą ludzkiego życia, przed którą Améry nie widział ucieczki. Jego analizy nie znają pocieszenia poza jednym, specyficznym, którym jest rozpoznanie własnej kondycji. Tak rozważał starość i samobójstwo (O starzeniu się, Podnieść na siebie rękę, Wydawnictwo Aletheia, oba tytuły Warszawa 2018). W równie radykalny sposób postąpił ze swoim życiem, które zakończył właśnie samobójstwem. W niniejszym tomie, opublikowanym w 1966 roku, Améry dokonuje późnego rozrachunku z pobytem w obozie koncentracyjnym podczas II wojny światowej i torturami, jakich wtedy doświadczył. Nie chodzi w tym rozrachunku o winę ani o karę. Poza kwestią winy i kary pozostaje najważniejsze: los człowieka złamanego. Opis i analiza tego losu stanowią treść książki. Taka przemoc, raz doznana, pozostaje w ofierze już na zawsze – utracona wiara w człowieka i jego człowieczeństwo nie podlega zaleczeniu. Cierpienie w żaden sposób nie „uwzniośla”, nie wznosi na wyżyny ducha, lecz sprowadza do parteru ciała, czyli do nicości. Améry wszakże jest w swoich analizach racjonalistą i zwolennikiem oświecenia. Oświecenia, które oświeca, lecz nie objaśnia, bo nie ma tu nic, co byłoby możliwe do wyjaśnienia.

Genres: History, Holocaust, Nonfiction, Philosophy, Memoir, Essays, World War II

243 pages, Paperback

First published January 1, 1966

About the author

Jean Améry (October 31, 1912 – October 17, 1978), born Hanns Chaim Mayer, was an Austrian essayist whose work was often informed by his experiences during World War II.
Formerly a philosophy and literature student in Vienna, Améry's participation in organized resistance against the Nazi occupation of Belgium resulted in his detainment and torture by the German Gestapo, and several years of imprisonment in concentration camps. Améry survived internments in Auschwitz and Buchenwald, and was finally liberated at Bergen-Belsen in 1945. After the war he settled in Belgium.
His most celebrated work, At the Mind's Limits: Contemplations by a Survivor on Auschwitz and Its Realities (1966), suggests that torture was "the essence" of the Third Reich. Other notable works included On Aging (1968) and On Suicide: A Discourse on Voluntary Death (1976). Améry killed himself in 1978.