Karpa

by Martin Camaj

Bota e trilluar e Karpës është ngritur mbi dy shtylla: nga njëra anë, mbi atë historiko – gjuhësore, që i lejon Camajt të çjerrë velin e pluhurosur të kujtesës e të depërtojë me fuqinë e fantazisë krijuese në skutat e një të shkuare të moçme të padëshmuar nga fiset e malsorëve shqiptarë; nga ana tjetër, mbi shtyllën antropologjike, që i jep mundësinë të shfrytëzojë prirjen kulturore primitive e instiktive të shqiptarëve për ruajtjen e llojit, urtësinë e tyre të lashtë zakonore, aftësinë e tyre arkaike për t'u përshtatur me çdo kusht, me fjalë të tjera, botëkuptimin e tyre që ndër shekuj ia kishte kalitur aq shumë shpirtin, sa i kishte bërë të paprekshëm nga rrjedha e historisë.

Bazuar në këto dy shtylla, Camaj ia doli të rrëfejë qoftë përvojën e vështirë të të mërguarit në kërkim të qendrës së humbur të rëndesës, qoftë edhe përvojën e shumë individëve të cilët, si shkëmbinj të ngulur në tokë, janë kredhur kokë e këmbë në anonimatin e bashkëkohësisë, e për këtë arsye janë ngurosur si fosile të palëvizshme dhe të pandjeshme ndaj rrjedhës së historisë. E tillë është dhe kultura e tyre e egër dhe e padëpërtueshme: kokla traditash dhe kujtimesh që përsëriten prore, pa u cënuar sadopak nga moderniteti.

Posaqë paradoksi kohor i Karpës nuk bazohet mbi kundërvënien mes epokave të ndryshme, a më mirë të themi, mbi kalimin shungullues nga e shkuara në të ardhmen dhe anasjelltas, por mbi sfidën ndaj çdo gjëje të rastësishme dhe jetëshkurtër, atëherë mund të themi se thelbi i atij paradoksi qëndron në përpjekjen për të paraqitur një kohë pa lëvizje, që fshin kundëvënien mes jetës dhe vdekjes.

Me këtë model antropologjik përkon tipi kulturor "karpatik", banori vizionar i një qyteti imagjinar, që Camaj e skalit mjeshtërisht, duke i kushtuar vëmendje të posaçme veçorive gjuhësore, tipareve të jashtme dhe natyrisht përcaktimit simbolik.

Tek e fundit, nëse edhe Camaj, ashtu si Defoe, i besoi personazhit të tij detyrën "të rindërtojë" një botë që t'i ngjasojë atij, duke e lejuar të përdorë të gjitha mjetet e mundshme, përfshirë rrënojat dhe mbeturinat, siç mund të jenë copëzat kujtimeve dhe të mallit, ky qëllim nuk mund të arrihej veçse përmes krijimit të arij vendi ideal, imagjinar, magjik, origjinal ku njerëzit ëndërrojnë të lënë dëshirat e papërmbushura.

Prof. Dr. Matteo Mandalá

Genres: Albanian Literature

205 pages, Hardcover

First published January 1, 2012

About the author

Martin Camaj was an Albanian writer, who wrote mainly poetry, fiction as well as academic work on the Albanian language and its dialects. His first two books of poetry were published in Belgrade,at the time he was studying. His lyrical work comprises nine volumes, alongside with three novels and a volume of short stories.Poetry by Camaj has been translated into Italian, English and German.

He was born on 21.07.1925 in Temal, in the inaccessible hinterland of the northern Albanian cultural city of Shkodra. In Shkodra, he attended the jesuit Italian school-college Xaverianum. After leaving school he worked as a teacher in the highland villages. For a time he was involved in the resistance against the communist guerrillas, so for some time he was forced to go underground until he managed to escape in neighboring Yugoslavia.

In the years 1949-1955 he studied Slavic, Romance and Albanian studies in Belgrade. He started working on a dissertation on the Old Albanian author Buzuku. In 1956 with the help of his former Italian teachers, he moved to Rome, where he completed his dissertation in 1960. He began teaching Albanian Studies in 1961 in the Albanian Studies department in Munch University, which he himself founded. From 1971 till 1990 he taught as a Titular Professor in the same department.

Martin Camaj died on 03.12.1992 in Munich.