Un tour d'horizon, en une série de petits chapitres profonds et amusants, des questions essentielles à l'homme, auxquelles le philosophe polonais apporte ses réponses.
Distinguished Polish philosopher and historian of ideas. He is best known for his critical analysis of Marxist thought, especially his acclaimed three-volume history, Main Currents of Marxism. In his later work, Kolakowski increasingly focused on religious questions. In his 1986 Jefferson Lecture, he asserted that "We learn history not in order to know how to behave or how to succeed, but to know who we are.”
In Poland, Kołakowski is not only revered as a philosopher and historian of ideas, but also as an icon for opponents of communism. Adam Michnik has called Kołakowski "one of the most prominent creators of contemporary Polish culture".
Kołakowski died on 17 July 2009, aged 81, in Oxford, England. In his obituary, philosopher Roger Scruton said Kolakowski was a "thinker for our time" and that regarding Kolakowski's debates with intellectual opponents, "even if ... nothing remained of the subversive orthodoxies, nobody felt damaged in their ego or defeated in their life's project, by arguments which from any other source would have inspired the greatest indignation."
این کتاب خواندنی است نه به دلیل اینکه خواننده را با نظرات خود همراه می کند بلکه به این دلیل که مسائل پیش پا افتاده را با نگاهی اندیشمندانه و فلسفی و بدون ورود به جزئیات فنی و ذکر اسامی خاص، در عین اندیشه ورز ماندن، به بحث می گذارد. مباحث این کتاب در واقع متن برنامه های تلویزیونی هستند که کولاکوفسکی در هر یک از آنها حدود ده دقیقه ای در مورد یک مقوله ی زندگی روزمره سخن گفته است
من دارم به این نتیجه می رسیم - بعد از خوندن این اثر و کتاب دیگری از سولژنیتسین - که احتمالا متفکران روسی ( به معنای عام من جمله لهستان و ... ) به حال و هوای فکری ما نزدیک ترند. چون سنت مسیحی ارتدوکس باعث شده درد مشترکی با ما داشته باشند: اینکه سنت دین و ملی - از برخی جهات جذاب - رو با شرایط اجتماعی و سیاسی تحمیلی غربی - که از برخی جهات دیگر جذابند - جمع کنند
حاشیه: باعث تعجب منه که کتاب رو به اندرز و حرف های پیش پا افتاده تقلیل بدیم
– Professzor úr! Professzor úr! Jöjjön gyorsan, haldoklik a filozófia! – Nyugodjék meg, kedves barátom. Már kész a mesterterv, hogyan menthetjük meg a jövőnek. – Halleluja! Ne csigázzon, professzorom, árulja el, mi a gyógymód! – Pofonegyszerű. Bemegyek a televízióba, és filozófiai alapproblémákról fogok cseverészni. Aztán ezek a csevejek megjelennek folyóiratokban, majd a végén kötetbe foglaljuk őket, és számos világnyelven (köztük magyarul) megjelentetjük. – Hümm. De professzor úr… Hogyan lehet olyan bonyolult kérdésekről, mint amilyen a szabadság vagy a hatalom úgy beszélni, hogy még a körúti trafikos is értse? – Nos, majd lebutítjuk kicsit, felhabosítjuk, és ha valami nagyon problematikushoz érünk, hát kijelentjük, hogy „ennek tárgyalása szétfeszítené előadásunk kereteit”, és átugorjuk. Így belefér bármi 5-10 oldalba. – De professzor úr… így mi különbözteti meg majd a filozófiát az ezotériától? – Na bumm, hát lehet, hogy semmi. De zord időkben nem válogathatunk az eszközökben.
Gondolom, így történhetett. Különben el sem tudom képzelni, miért adtak volna ki egy ilyen lepkeszelletet, mint ez. Elvétve tartalmaz bármit, ami szót érdemelne – amikor meg igen, hát… azt se tetováltatnám magamra. (Kedvencem, amikor Warhol zseniális bonmotját arról, hogy mindenki lehet híres 15 percre, hót komolyan veszi, és elkezdi bizonygatni, TECHNIKAILAG miért nem lehetséges, hogy mind a hatmilliárd ember 15 percre híres legyen. Hát kösz – és ez egy filozófus.) Jobbára érdektelen könyv, csak abban bízom, hogy előállítása érdekében kizárólag náci fákat vágtak ki.
پدیدهی خشونت جزئی از فرهنگ است نه طبیعت، زیرا مثلا نمیگوییم پرستو با بلعیدن پشه، یا گرگ به هنگام جویدن گلوی آهو دست به خشونت میزند. در واقع، صرف نظر از مدافعان جنونزدهی حیوانات، به پختن میگو خشونت گفته نمیشود. این واژه مختص توصیف روابط میان انسانها و عبارت است از هر گونه اِعمال زور یا تهدید به اِعمال آن، با هدف وادار کردن دیگران به نحوهای از رفتار یا جلوگیری از نوعی کردار یا آزار دیگران به قصد تفنـن...!
"Nie jest niczym ekstrawaganckim przekonanie, że ludzie są zdolni do wyboru; że są odpowiedzialni za to, co czynią - zło czy dobro - i że sama ta zdolność, nie zaś sposób, w jaki jej używają, czyni ich równymi w godności i że człowieczeństwo tak właśnie określone jest czymś godnym szacunku [...]" (23).
"Pogarda dla prawdy niszczy naszą cywilizację nie mniej aniżeli fanatyzm prawdy. Zobojętnienie większości oczyszcza pole dla fanatyków, których zawsze dość się znajdzie. [...] Gdyby nietolerancja [...] miała być usuwana przez taką obyczajowość, w której nikt w nic nie wierzy, nikomu o nic nie chodzi, byleby życie było zabawne - biada nam, staniemy się ofiarami takiej czy innej ideokracji" (37, 40).
"Bóg jest bezczasowy, bezprzestrzenny i bezcielesny, a tak samo twory matematyczne - również twory geometryczne. Jedna i druga - mistyka i matematyka - otwierają nam drogę, na której, jak nam się wydaje, możemy uciec od historycznej przypadkowości naszego bytowania, od czasowości, od ograniczoności przestrzennej i od niepewnego, kruchego statusu naszej cielesności" (103).
3.5. Warto zauważyć, że większość z tych wykładów była pierwotnie publikowana w formie telewizyjnej. Mimo skondensowania treści, da się odszukać pewną głębie w poruszanych wątkach. Kołakowski jest jednak czasami zerojedynkowy, co być może jest podyktowane pierwotnym charakterem wykładów, czyli skierowaniem ich dla osób z reguły nieobeznanych z filozofią. Widać w nim dużą awersję do komunizmu i anarchii, jak i sentyment do liberalizmu, do którego stara się porównywać wszystkie inne wyobrażenia świata, jakoby liberalizm był jedynym (słusznym) wyborem, bo wyborem rzeczywistym/nieutopijnym.