Paul-Michel Foucault was a French philosopher, historian of ideas, writer, political activist, and literary critic. Foucault's theories primarily address the relationships between power and knowledge, and how they are used as a form of social control through societal institutions. Though often cited as a structuralist and postmodernist, Foucault rejected these labels. His thought has influenced academics, especially those working in communication studies, anthropology, psychology, sociology, criminology, cultural studies, literary theory, feminism, Marxism and critical theory. Born in Poitiers, France, into an upper-middle-class family, Foucault was educated at the Lycée Henri-IV, at the École Normale Supérieure, where he developed an interest in philosophy and came under the influence of his tutors Jean Hyppolite and Louis Althusser, and at the University of Paris (Sorbonne), where he earned degrees in philosophy and psychology. After several years as a cultural diplomat abroad, he returned to France and published his first major book, The History of Madness (1961). After obtaining work between 1960 and 1966 at the University of Clermont-Ferrand, he produced The Birth of the Clinic (1963) and The Order of Things (1966), publications that displayed his increasing involvement with structuralism, from which he later distanced himself. These first three histories exemplified a historiographical technique Foucault was developing called "archaeology". From 1966 to 1968, Foucault lectured at the University of Tunis before returning to France, where he became head of the philosophy department at the new experimental university of Paris VIII. Foucault subsequently published The Archaeology of Knowledge (1969). In 1970, Foucault was admitted to the Collège de France, a membership he retained until his death. He also became active in several left-wing groups involved in campaigns against racism and human rights abuses and for penal reform. Foucault later published Discipline and Punish (1975) and The History of Sexuality (1976), in which he developed archaeological and genealogical methods that emphasized the role that power plays in society. Foucault died in Paris from complications of HIV/AIDS; he became the first public figure in France to die from complications of the disease. His partner Daniel Defert founded the AIDES charity in his memory.
محتوای کتاب بر چند نوع است: مصاحبه، کنفرانس، مقدمه بر کتابهای دیگران، مقالات مستقل، یا بخشی از یکی از کتابهای فوکو. حداقل هفت تا از متون در فارسی توسط سایر مترجمان یا همین مترجمان و همین نشر (!) منتشر شدهاند. انتخاب مقالات (توسط مترجمان) بر حسب منطق خاصی نیست؛ اما مقالات یک-سوم انتهایی کتاب (از شمارهی پانزده)، حول یک مضمون اصلی یعنی «خود» میگردند. پس این کتاب میتواند مدخل و مقدمهای باشد برای ورود به تاریخ جنسیتهای فوکو و نیز درسگفتار «حکمرانی بر خود و دیگران». یکی از پیشنیازهای فهم مفهوم خود، امر «شبانی» است که به بهترین وجه در درسگفتار «امنیت، قلمرو، جمعیت» توضیح داده شده است. در ذیل، تلاش میکنم تا به سایر ترجمههای هر فصل و امکانات موجود برای فهم بهتر این متون اشاره کنم.
1. سخنرانی «نیچه، فروید، مارکس» توسط خود افشین جهاندیده در نشر هرمس «هم» چاپ شده است. 2. مقالهی «اندیشهی خارج» دربارهی بلانشو است؛ پس شاید مطالعهی برخی آثار بلانشو که در فارسی هم موجود هستند، اندکی راهگشا باشد. 3. برای سخنرانی «مولف چیست؟»، سخنرانی مسعود انصاری و صالح نجفی در دسترساند. این مقاله توسط همین مترجم در کتاب «سرگشتگی نشانهها» هم چاپ شده است. 4. مقالهی «تئاتر فلسفه» اساسا دربارهی دو کتاب دلوز است: «تفاوت و تکرار» و «منطق معنا» که هیچکدام ترجمهی کامل فارسی ندارند. لذا خواندن مقالهی فوکو بدون خواندن پیشینِ دلوز تقریبا بیفایده است. 5. برای مقالهی «نیچه، تبارشناسی، تاریخ» یک ویدیوی خوب یوتیوبی موجود است که نکات اصلی (و نه جزییات) مقاله را توضیح میدهد. پیشنیاز این مقاله طبیعتا خواندن نیچه است. این مقاله پیشتر در کتاب «از مدرنیسم تا پستمدرنیسم» هم چاپ شده است. همچنین در کتاب «بارت، فوکو، آلتوسر» (ترجمهی پیام یزدانجو)، یکی از مقالات به این متن میپردازد. https://www.youtube.com/watch?v=NyigP... 6. «حلقههای تور قدرت» یک سخنرانی است در دانشگاه برزیل. 7. «گفتمان را نباید… فهمید» جستاری یک صفحهای است دربارهی فیلمی که بدلیل عدم پانویس، من نتواستم اسم خود فیلم را بفهمم! 8. پیشگفتار فوکو بر ترجمهی انگلیسی «ضد-ادیپ». 9. «زندگی آدمهای بدنام» هم مقدمهی فوکو است بر کتابی دیگر. 10. «حکومتمندی» ترجمهی فصل چهارم کتاب «امنیت، قلمرو، جمعیت» است؛ معلوم هم نیست که چرا وسطِ یک کتاب کاملا منسجم را باید بیرون بیاوریم و ترجمه کنیم. ترجمهی بسیار بهتر و کاملِ کتابِ امنیت… را محمدجواد سیدی در نشر چرخ بیرون آورده. 11. سخنرانی «نقد چیست؟» پیشتر در کتاب کوچکی به همین نام توسط همین مترجمان و همین نشر چاپ شده است. پیش از این مقاله ضروری است مقالهی کوتاه کانت «روشنگری چیست؟» را مطالعه کنید. 12. «تولد زیست-سیاست» قسمت آخر کتابی به همین نام است. کتاب به صورت کامل توسط نشر نی و با ترجمهی رضا نجفزاده بیرون آمده است و ما را از خواندن متن ناقص مترجمان تئاتر فلسفه بینیاز میکند. 13. مصاحبهی «مصلحت دولت» که طبعا یکی از مضامین کلیدی تولد زیستسیاست را توضیح میدهد. 14. مصاحبهی «آیا اندیشیدن مهم است؟» دربارهی نقش روشنفکر در جامعهاش است. 15. «حقیقت، قدرت، خود» یک مصاحبه است. از این جا با آثار اکتبر سال هشتادودوی فوکو دربارهی «خود» سروکار داریم. 16. سخنرانی «تکنولوژی سیاسی افراد» در اکتبر همان سال. 17. سخنرانی «تکنیکهای خود» در اکتبر همان سال. فوکو این سخنرانی را به زبان انگلیسی ایراد کرده و شاید به همین دلیل صحبتهایش کمی مبهم است. شاید بهتر باشد قبل از این متن، هرمنوتیک سوژه در همین کتاب (در اینجا شمارهی نوزده) را بخوانید. 18. «سوژه و قدرت» موخرهی فوکو بر کتاب دریفوس است. حسین بشیریه در ترجمهی کامل خود از کتاب دریفوس در نشر نی، این موخره را هم طبیعتا ترجمه کرده. 19. «هرمنوتیک سوژه» درسگفتار پایانی کلژ دو فرانس است. عینا همان مضامین سخنرانی انگلیسی «سوژه و قدرت» را بیان میکند، اما با بیانی بسیار شیواتر و بهتر. 20. «در باب تبارشناسی…» مصاحبهای است که باز هم مسائل «خود» را روشنتر میکند. 21. «پیشگفتار کاربرد لذتها»، ترجمهی سه فصل ابتدایی جلد دوم تاریخ جنسیت (کاربرد لذتها) است. 22. «حیات» نیز پیشگفتار فوکو بر ترجمهی انگلیسی کتاب نرمال و پاتولوژیک کانگیلم است.
تئاتر فلسفه، در واقع عنوان جالبی از نوع گفتار فوکو و شرح و بسطیست که اعمال میکند: فوکو در این مجموعه، با در دست داشتنِ سه عنصرِ مارکس، نیچه و فروید، بهبررسی فلسفهی هنر، ضمایر شخص و عناصر جامعه و اقتصاد مینشیند. کتابی بینهایت مفید و آموزنده.
انسجام ماهوی خاصی در مطالب انتخابشده توسط مترجم نیست و تنها عامل نظم دهنده، یک ترتیب زمانی است. قالب مطالب پراکنده است و از مقاله، پیشگفتار، جزوه درسی تا سخنرانی رودربرمیگیره. برخی مطالب هم تکراری است مثلا تکرار یکی از درسگفتارهای فوکو در یکی از سخنرانی های او.