พระราชพิธีสิบสองเดือน

by พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

พระราชพิธีสิบสองเดือน เป็นพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 เพื่อพิมพ์แจกสมาชิกหนังสือวชิรญาณ ของหอพระสมุดวชิรญาณ เมื่อ พ.ศ. 2431 ซึ่งในเวลานั้นสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ ทรงได้รับเลือกเป็นสภานายกประจำปี พระราชนิพนธ์เล่มนี้นับเป็นวรรณคดีชิ้นเอกเล่มหนึ่งของไทย

ในพระราชนิพนธ์เล่มนี้ว่าด้วยพระราชพิธีต่าง ๆ ที่จัดขึ้นทั้งในสมัยโบราณ และในสมัยที่ทรงแต่ง รวมหลายสิบพระราชพิธีด้วยกัน ทรงเล่าถึงพระราชพิธีต่าง ๆ ด้วยสำนวนภาษาที่ไม่เคร่งครัดอย่างตำรา ในสมัยใหม่อาจเรียกได้ว่าสารคดี พระราชพิธีสิบสองเดือนเป็นหนังสือที่อ่านได้ไม่ยาก มีรายละเอียดของพระราชพิธีในส่วนต่าง ๆ อย่างครบถ้วน นอกจากทรงเล่าถึงพระราชพิธีตามตำรับโบราณแล้ว ยังทรงมีพระราชวินิจฉัยในเรื่องต่าง ๆ ได้อย่างแยบยล

พระราชนิพนธ์เล่มนี้นับเป็นแบบอย่างทั้งการเขียนความเรียง และตำราอ้างอิงที่สำคัญเกี่ยวกับพระราชพิธีของไทย ครั้นเมื่อ สมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้งวรรณคดีสโมสรขึ้น พระราชนิพนธ์ พระราชพิธีสิบสองเดือน ก็ได้รับการยกย่อง ว่าเป็น "ยอดของความเรียงอธิบาย" นอกจากนี้ยังได้รับการจัดเป็นหนึ่งใน หนังสือดี 100 เล่มที่คนไทยควรอ่าน ด้วย

รายชื่อพระราชพิธีในเรื่อง

เดือน 1
พระราชพิธีไล่เรือ

เดือน 2
พระราชพิธีบุษยาภิเษก
พระราชพิธีตรียัมพวาย (ตรีปวาย)

เดือน 3
พิธีธานยเทาะห์
พิธีศิวาราตรี

เดือน 4
พิธีรดเจตร
พระราชพิธีสัมพัจฉรฉินท์

เดือน 5
พระราชพิธีศรีสัจจปานกาล (ถือน้ำ)
พระราชพิธีคเชนทรัศวสนาน
พิธีทอดเชือก
พิธีสงกรานต์

เดือน 6
พระราชพิธีพืชมงคล
พระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ
พระราชพิธีวิสาขบูชา

เดือน 7
พระราชพิธีเคณฑะทิ้งข่าง
พระราชพิธีทูลน้ำล้างพระบาท

เดือน 8
พระราชพิธีเข้าพรรษา

เดือน 9
พิธีตุลาภาร
พระราชพิธีพรุณศาสตร์

เดือน 10
พระราชพิธีสารท
พิธีกวนข้าวทิพย์
พระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษา

เดือน 12
พระราชพิธีจองเปรียง

First published January 1, 1888

About the author

English: Chulalongkorn

Reviews

[Srisurang]

เล่มนี้อ่านนานมากแล้ว ช่วงก่อนเขียนเรื่องวินธัยค่ะ เป็นฉบับปกแข็งแบบเก่า รู้สึกจะพิมพ์ปีใกล้ๆ เราเกิด หุหุ
เห็นเขาพิมพ์ปกแข็งออกมาใหม่สวยน่าอ่าน เลยซื้อมาเก็บไว้อีกเล่มนึง (ในภาพนี้เป็นฉบับเก่าค่ะ)
ชอบอ่านพระราชนิพนธ์ร.๕ กับพระนิพนธ์กรมดำรงฯ เพราะนอกจากได้ความรู้แล้วยังอ่านสนุก เพลินจนลืมว่าอ่านสารคดีทุกทีไป

[Puyfai Naka]

น่าอ่าน