Izrael już nie frunie

by Paweł Smoleński

Pasjonująca opowieść o państwie Izrael. W dwudziestu kilku znakomitych reportażach Paweł Smoleński prowadzi nas po zaułkach izraelskich miast, po miasteczkach i kibucach, po plażach, knajpach i świątyniach. Wszędzie, gdzie się da, w salonach i na bazarach, rozmawia z ludźmi. Słucha ich opowieści. I pisze: o Fatimie i innych kobietach ze stowarzyszenia Sziruk jadących z misją do kobiet izraelskich, o życiu osadników w Strefie Gazy i o likwidacji żydowskich osiedli, o chorobie zwanej "Syndromem Jerozolimy", o rozpaczy i nadziei, o kibucu Beverly Hills na pustyni Negew, o murze oddzielającym Izrael od terytoriów palestyńskich i powszednim życiu po obu jego stronach, o rabinach i sprzedawcach marihuany, o chasydach i tych, którzy przyjechali budować nowe państwo, o wierze i odchodzeniu od wiary, o polityce i codziennym życiu, o lęku i jego przełamywaniu, o konfliktach i podziałach, o Izraelu Amosa Oza i Etgara Kereta, o zapachach i kolorach, o Żydach z Polski, Maroka, Rumunii, Jemenu, Ukrainy, Etiopii, o tym niezwykłym, unikatowym tyglu kultur, religii, czasów, obyczajów. Pisze o "idei, która była najpierw" i o ziemi, na której przyszło ją urzeczywistnić.

Genres: Nonfiction, Reportage, Polish Literature, Israel, Jewish, Middle East, Judaica

280 pages, Paperback

First published December 31, 2006

About the author

Reporter, publicysta, od 1989 roku dziennikarz „Gazety Wyborczej”, wcześniej współpracownik pism drugiego obiegu. Napisał m.in.: Pokolenie kryzysu, „Gazeta Wyborcza” — lustro demokracji, Salon patriotów, Pochówek dla rezuna, Irak. Piekło w raju, Izrael już nie frunie, Bedzies wisioł za cosik. Godki podhalańskie (wraz z Bartłomiejem Kurasiem), Balagan. Alfabet izraelski, Oczy zasypane piaskiem oraz Szcze ne wmerła i nie umrze - wywiad rzekę z Jurijem Andruchowyczem oraz Zielone migdały czyli po co światu Kurdowie. Kilkanaście jego reportaży opublikowała paryska „Kultura”. Laureat Nagrody Pojednania Polsko-Ukraińskiego w 2003 roku za książkę Pochówek dla rezuna i Nagrody im. Kurta Schorka za teksty poświęcone Irakowi. W 2006 roku otrzymał Nagrodę im. Beaty Pawlak za zbiór reportaży Izrael już nie frunie.

Reviews

[Jowix · Rating 3 out of 5]

2,5 właściwie
Wymęczyłam się koszmarnie. Mnogość perspektyw i poglądów oczywiście jest wartościowa, ale zupełnie nie odnalazłam się w tym, jak Smoleński te głosy uporządkował, jak je przefiltrował przez własną wrażliwość. Duży chaos i nieporadność w narracji, przynajmniej w moim poczuciu. Często czytałam nieuważnie, bo brakowało mi punktu zaczepienia, jakiejś szerszej perspektywy, pewnie za mało wiem o tym konflikcie. Wielka szkoda, liczyłam na coś lepszego.

[Monika · Rating 5 out of 5]

Konflikt izraelsko-palestynski. Tu nie ma latwych odpowiedzi, nic nie jest bialo-czarne.
Koncepcja rozmow z przedstawicielami wszelkich mozliwych stron swietnie tu zagrala i naswietlila problem. To ksiazka warta polecenia

[Juliusz · Rating 4 out of 5]

Kolejna świetna książka Pawła Smoleńskiego. W rozmowach próbuje znaleźć odpowiedzi na pytania czym ten był, czym miał być, jaki jest i w którą stronę zmierza Izrael i Palestyna.

[Mateusz Kulewicz · Rating 5 out of 5]

Wciągająca książka. Bardzo dużo o strachu, zarówno Żydów, jak i Palestyńczyków. Z obu stron wyraźnie pokazany przyrost ślepej, fanatycznej religijności.

[Shotgun · Rating 4 out of 5]

Tato kniha, která je klasickou ukázkou skvělé polské reportážní školy u nás vyšla u vydavatelství Dokořán pod jménem Izrael se už nevznáší. Ten můj výtisk od polského vydavatelství Czarne byl již čtvrtým vydáním této konkrétní knihy, takže jde o dost úspěšný titul.
— Samotný název knihy je odkazem na jeden z příběhů obsažených v této knize, který pojednává o dvou bratrech chasidech, z nichž si jeden tajně přečte Darwina a pak tento skvělý žák jedné z prestižní ješivy opustí tuto školu i chasidskou víru a stane se známým izraelským publicistou. Pro svého bratra i většinu rodiny se ale mrtvým již když opustí chasidskou komunitu.
— Jelikož první vydání této knihy vyšlo již v roce 2006, tak reflektuje i některé problémy, na které si již dnes sotva vzpomeneme jako je násilné vyklizení židovských osad na kupovaných územích. Tato problematika se v této knize řeší hodně a je to pro Izraelce hodně citlivé téma asi i dnes.
— Jinak jde o klasický příklad skvělé polské reportážní školy: autor dává prostor jak velké politice, tak obyčejným osudům a příběhům obyčejných lidí, snaží se nestranně dát prostor jak Palestincům, tak Izraelcům, lidem ze všech sociálních skupin a vrstev. V rámci oslovení Izraelců, zde ještě dává prostor Izraelcům, kteří pocházejí z různých částí světa. Na to, že je izraelské obyvatelstvo složeno z Židů, kteří původně žili v úplně jiných částech světa, takže kromě tradiční nevraživosti mezi Izraelci a Palestinci, tu máme tlaky mezi židy pocházejícími z Afriky a Židy pocházejícími z Ruska a jeho bývalých kolonií.
— Protože Izrael je země plná rozporů, oblastí odkud pochází všechny tři abrahámovská náboženství a nachází se zde Jeruzalém, který má obrovský význam pro všechny tři tyto náboženství jsou všechny spory hodně ovlivněny historickými křivdami a náboženstvím.
— V otázce Blízkého východu, izraelsko – palestinských vztahů a Jeruzaléma není nic černobílé ale naopak vše má mnoho různých úrovní a jejich vyřešení by byl oříšek i pro slavného mudrce Šalamouna. Pro nás čtenáře to je na druhou stranu zárukou, že nás každou chvíli překvapí nějaký zajímavý fakt, nečekaná souvislost nebo zajímavá interpretace některých faktů. Stránky ubíhají poměrně svižně a nějaká nuda nebo stereotyp zde opravdu nehrozí.
— I když kniha není již zcela aktuální, tak ji všem čtenářům, které zajímají některé z problémů o kterých kniha pojednává a nebo prostě jen čtou rádi non-fiction literaturu.

[Peter · Rating 3 out of 5]

Zamiast recensji parę cytatów, które podkreśliłem w książce (rozdział w nawiasach):

"Kiedy chasyd odchodził od religii, rodzina urządzała ceremonię pogrzebową" (Israel)
"Państwo jest, narodu nie ma." (Irena)
"Sabra jak owoc kaktusa, w środku słodki i soczysty, na zewnątrz odziany kolczastą skórą. ... Sabra nie płacze, nie prosi, tylko żąda i bierze, co uzna za swoje." (Ari)
"Prawie nikt nie uczy się arabskiego, choć sąsiedzi mówią po arabsku." (Etgar I)
"Po 1945 Żydzi uznali się za permanentne ofiary. ... A kiedy zaczeli ciepieć jakby mnie , ich kompleks przeszedł na Palestyńczyków." (Etgar I)
"Prawo stanowi, że kiedy Żyd atakuje - to czyn kryminalny. Kiedy Arab - terroryzm." (Jehuda, z organizacji weteranów Przełamać Ciszę)
"Hamas używa przemocy, żeby zabić pokój. ... Izrael zaproponował Palestyńczykom zwrot niemal wszystkich ziem okupowanych. ... Arafat odparł: Nie! to za mało!" (Ahmed)
"To nie ziemia jest zniewolona, nie ma czegoś takiego, jak wyzwolenie ziem. To ludzie są zniewoleni i słowo wyzwolenie odnosi się jedynie do istot ludzkich." (IV. cytat Amosa Oza)
"Jeśli oni sami czują się okupowani, to rzeczywiście jest to okupacja." (IV. cytat Amosa Oza)
"Łatwo zaprosić diabła do domu, lecz trudno go wygonić" (Ahmed II, o większości Hamasu w wyborach w Gazie)

[karo · Rating 3 out of 5]

podeszłam do niej z myślą, że to będzie bardziej opowieść o Izraelu, chociaż wydaje mi się, że niemal wszystko tu odnosi się do konfliktu izraelsko-palestyńskiego, co faktycznie niuansuje i niemalże jest fundamentem ich historii. wiele głosów, które tworzą polifoniczna, bogata opowieść i faktycznie zręcznie odpowiada na wszelkie proste narracje (!!) - jak i Zachodu, jak i Izraela. natomiast liczba momentów kiedy się gubiłam, bo autor zakłada, że mam szczegółową i obszerną (naprawdę bardzo szczegółową i obszerną ……) wiedzę na temat kultury, polityki, geopolityki, religii i właściwie wszystkiego… Izraela i całego Bliskiego Wschodu jest zdecydowanie za dużaaa. może gdybym przeczytała coś innego wcześniej, ale na pewno nie jako wprowadzenie!

[Akasha89 (Straszliwa Buchling) · Rating 4 out of 5]

Paweł Smoleński to dziennikarz "Gazety Wyborczej", reporter, publicysta i pisarz. Jest autorem kilku książek o tematyce politologicznej, m. in. "Irak. Piekło w raju", "Pokolenie kryzysu" czy "Pochówek dla rezuna".

"Izrael już nie frunie" to zbiór dwudziestu kilku znakomitych reportaży opisujących rzeczywistość Erec Israel. Smoleński rozmawia, rozmawia i jeszcze raz rozmawia z ludźmi. Nie epatuje swoimi opiniami. Przedstawia opinie mieszkańców tego kraju - zarówno Izraelczyków jak i Palestyńczyków. Stara się być obiektywny i moim zdaniem dobrze mu to wychodzi. Ma spokojny, wyważony styl. A jednak, przyznaję, że pomimo dobrego warsztatu pisarskiego autora, "Izrael już nie frunie" zmęczył mnie w pewien sposób. Prawdopodobnie autor właśnie to chciał osiągnąć poprzez dobitne pokazanie chaosu, braku nadziei i permanentnego pata pomiędzy Izraelczykami a Palestyńczykami oraz podziałów wewnątrz tych narodów, które kierują się swoimi świętymi księgami, z którymi nie da się negocjować, przez co nie można pogodzić wykluczających się racji.

Warto dodać, że inspiracją dla tego zbioru była książka Amosa Oza "Na ziemi Izraela" - zbiór reportaży z podróży po jego własnym kraju.

Dużą wartość tej pozycji stanowi wnikliwe przedstawienie życia w Izraelu z wielu stron, przybliżenie haseł z wiadomości: strefa Gazy, osadnicy żydowscy w strefie, Zachodni Brzeg - dopiero teraz nie są to dla mnie puste hasła z mediów.

Sporym minusem jest brak prostej mapki, dzięki której dałoby się łatwiej zorientować, gdzie leżą opisywane miejsca, bez konieczności korzystania z Google Maps.

"Wierzę, że to ziemia święta. Bo gdyby było inaczej, nic nie miałoby sensu. To jest kolebka i źródło. Tu był początek wszystkiego. Dla mnie, dla ciebie, dla muzułmanów" - to słowa niewierzącego taksówkarza, który choć myśli, że Pana nie ma lub się nim nie interesuje, błogosławi Go za to, że może żyć właśnie w Izraelu. I myślę sobie, że jest to niesamowicie skomplikowany kraj, a jego problemem jest fakt, że Żydzi stworzyli dobrze prosperujące państwo, ale nie udało im się stworzyć narodu.

Polecam, ponieważ ta książka ma duże walory edukacyjne.

[Zofia Wodecka · Rating 5 out of 5]

"Tu bije serce świata (...) To jest kolebka i źródło. Tu był początek wszystkiego"

Książka Pawła Smoleńskiego ma szczególne znaczenie w kontekście trwającego ludobójstwa na palestyńskich ziemiach. Jest reportażem o kolebce największych religijnych systemów położonej na styku trzech kontynentów, całej palecie kolorów skóry, wyznań, zwyczajów i języków, a co szczególnie bije po lekturze - przepaści różnic światopogladów. Ukazuje obraz ziemi, która od zawsze przyciągała wiele ludów ze względu na liczne źródła wody i przecinanie się szlaków handlowych. Na przestrzeni tysiącleci na tych terenach spotykali się tułacze z całego świata, przywożąc ze sobą różnorodność w każdej możliwej formie. Współcześnie prawa do własności rządają zarówno Arabowie jak i Żydzi. Jak upchać na kawałku ziemi dwa zwaśnione narody? Tym bardziej, że żaden z nich nie jest wewnętrznie spójny, a podziały się tylko mnożą i mnożą. Paweł Smoleński w swoim reportażu przedstawia Izrael tych wielu perspektyw. Poświęca czas Arabom i Żydom, świeckim, muzułmanom, ortodoksyjnym wyznawcom judaizmu, żydom aszkenazyjskim i sefardyjskim, dzieciom emigrantów i miejscowym, mieszkańcom kibuców,osadnikom eksmitowanym z Gazy, prostym robotnikom, ludziom klasy średniej i inteligenckiej, bogatym i biednym, lewicowcom, centrystom, prawicowcom, nacjonalistom oraz pacyfistom. "Izrael już nie frunie" nie jest książka o państwie, władzy ani polityce, przynajmniej nie bezpośrednio. Przede wszystkim jest świadectwem ludzkiego gniewu, frustracji, bezsilności, smutku, krzywdy. Opowiada o ludziach, o tym jak czują i myślą, o tym jak tworzą i niszczą, o tym jak żyją i umierają, o tym jak kochają i nienawidzą. Rekonstruuje czerń i biel w różne odcienie szarości. Skłania do refleksji. Napisana zrozumiale i zwięźle, interesująca, poruszająca serce, czytana jednym tchem.

[Marie · Rating 5 out of 5]

Číst tuto knihu o Izraeli je jako skládat mozaiku - postupně jednotlivé kamínky převracíte v ruce, potěžkáváte a pak se snažíte vložit na to správné místo - výsledkem nebude dokonalá mozaika, ale jakýsi náznak, obraz spíš tušený, bez pevných obrysů a tvarů.
Jednotlivé rozhovory a postřehy někdy připomínají spíš filozofické úvahy, ale přesto čtenář má pocit, že vidí konkrétního člověka, dokáže pochopit jeho postoj a nahlédnutím do jeho životního příběhu pochopit alespoň trochu dnešní izraelskou realitu. Skvělá kniha (a jak jsem ráda přečetla knihu o Izraeli od Jazairové - tohle je vyšší liga)

[Mariusz Slowikowski · Rating 3 out of 5]

Rzuciła trochę światła.

Okropnie niepociągający styl. Bardzo, bardzo chce się tę książkę nareszcie skończyć. Pierwsze 25% to jest jakiś koszmar, który trzeba po prostu znieść, żeby potem było lepiej.

Nierówne, chaotyczne, płytkie, poprawne politycznie. Jakbym czytał Kapuścińskiego. Technicznie obiektywne - punkt widzenia prawie z każdej strony muru. Ja jednak wolę tendencyjność Domosławskiego, albo żeby mnie coś trzepnęło raz czy drugi.

[Joanna Slow · Rating 5 out of 5]

Doskonała! Szerokie i obiektywne przedstawienie trudnego i złożonego tematu.

[zbookami · Rating 1 out of 5]

1,75/5
Trochę się rozczarowałam i trochę się nudziłam.

[Romulus · Rating 5 out of 5]

Świetna książka. Mądra i wnikliwa.

[Biblioteka Pingwina · Rating 4 out of 5]

Państwo Izrael. Spacer ulicami, pogaduszki w sklepie, rozmowy z ludźmi. Żydzi i Palestyńczycy. A w tle, chociaż może jednak na pierwszym planie, konflikt, który trudno rozsądzić. Kto ma większe prawo mieszkać przy tej czy tamtej ulicy? Do kogo należy sklep? Kto zdecydował o postawieniu muru? Komu wolno czynić zło (pod szyldem dobra) w imię obrony przed złem? To pytania które mają co najmniej dwie odpowiedzi, zależy kto odpowiada.

Zbiór dwudziestu kilku reportaży. Próba przedstawienia różnych racji, bez ich wartościowania. Racji, którymi kierują się dyplomaci ale konsekwencje decyzji ponoszą Ci, którzy mogą stracić dach nad głową lub zginąć w samobójczym zamachu. Książka nie przynosi rozstrzygnięcia. Zamiast tego rysuje obraz dwóch narodów stojących naprzeciw siebie, które za wszelką cenę chcą wygrać tą wojnę a winą obarczyć stronę przeciwną. Dla mnie najsmutniejsze jest to, że nadziei na pokój próżno wypatrywać.

[ajsinfajer · Rating 3 out of 5]

jak zrozumiec konflikt izraelsko-palestynski bedac europejczyjkiem, podczas gdy nie rozumieja go sami mieszkancy Erec Israel? Smolenski w tym zbiorze reportazy udowadnia, ze, no, nie da sie. nie rozumie go chyba juz nikt, a ilosc perspektyw bohaterow rozmow Smolenskiego tylko to pokazuje jak na talerzu. i ta mnogosc jest tu oczywiscie plusem, rozczarowala mnie jednak chaotyczna narracja, brak logicznego ciagu, przemieszanie slow bohaterow z wtraceniami autora. styl Smolenskiego jest jak temat, ktory podejmuje, niejasny i zagmatwany. przy tematyce Izraela to jednak nie urzeka, a momentami nawet nuży, bo brak tu punktu zaczepienia i lektura staje w pewnym momencie naprawde mozolna. Smolenski zdecydowanie nie jest dla mnie, na pewno nie jest tez dla czytelnika, ktory o Izraelu wie bardzo niewiele, a probuje dowiedziec sie i zrozumiec wiecej.

[A Page · Rating 4 out of 5]

Izrael już nie frunie, leży na ziemi, na mapie jako wyspa w Arabskim morzu i nie tylko, jako wyspa inna niż morze tworzone przez cały świat.
Izrael już nie frunie, pokazywany z wielu różnych perspektyw przez rozmówców Pawła Smoleńskiego. Powiew nie jest jeden, wieje z każdej strony więc Izrael już nie frunie, niby łatwiejszy do obejrzenia, zdefiniowania, scharakteryzowania, zrozumienia, ale chyba jednak nie, bo tekst tej książki pokazuje go w ten sposób, że czytelnik patrzy głębiej, w to co zrozumieć znacznie trudniej niż to, co na wierzchu. I tak właśnie powinno być.
Momentami Paweł Smoleński przypomina mi Kapuścińskiego.

[Joanna · Rating 5 out of 5]

Jeśli masz przeczytać jedną książkę o Izraelu, przeczytaj tę. Porusza wszystko, co kotłuje, zderza się i zgrzyta w Izraelu i co czyni go tak niezwykłym. Zdawałoby się, że nie sposób na 300 stronach reportażu oddać nasycenie (przesyt?) zmysłowych doznań, dziurawą mozaikę tradycji, religii i narodowości, kipiący tygiel skrywający wzajemne żale, przemoc, uprzedzenia i strach. Autorowi udaje się to wybornie. Czytelnik przenosi się pod spękane, różowe niebo Jerozolimy i chłonie tę nieszczęsną ziemię wybraną, zaglądając w każdy jej fascynujący zakątek... Smoleński oddaje tak wiele - postaci, spojrzeń, wątków, faktów, smaków, zapachów i obrazów, trwogi. Reportaż intensywny i wybitny.

[Karol · Rating 3 out of 5]

Had a feeling the story starts somewhere in the middle and ends way before its end. A lot of interesting insights with various perspectives, people of different nations, classes, religions or places of birth telling their stories and explaining what is a truly complicated life on Palestinian land. A bit sad and depressing later on, but still worth reading.

[Maciek · Rating 4 out of 5]

O współczesnym Izrealu, nie rozwiązywalnym konflikcie, jednym państwie - dwóch narodach, o konflikcie postępowi Izrealici - konserwatywni Żydzi, o murze, o piętnie Holokaustu, o syndromie Jerozolimy, o tym jak z 2000 lat marzenia zrobić państwo z mieszaniny profesorow z Europy i pasterzy z Azji, których łączy tylko religia a dzieli wszystko.

[Michał · Rating 5 out of 5]

"Izrael już nie frunie" to poruszająca kompilacja osobistych historii Izraelczyków i Palestyńczyków, ukazująca rozdarcie społeczne i polityczne tego kraju. Autor z wrażliwością przedstawia różnorodne perspektywy i doświadczenia, zanurzając czytelników w codzienność ludzi żyjących w napięciu i nadziei. To ważna lektura, skłaniająca do refleksji nad złożonością konfliktów współczesnego Izraela.

[Aleksandra Ola · Rating 5 out of 5]

Rzeczywiscie niesamowity I wieloplaszczyznowy obraz Izraela. Historie opowiedziane oczami Roznych Osob. Bez oceny, choc z trafnym kometarzem. Jest nawet duzy fragment o moim ukovhanym pisarzu Kerecie! Polecam.

[Miroslaw Pawelko · Rating 4 out of 5]

Pokazuje zlozonosc konfliktu. By nie ogłaszać prostych ocen dot narodów. Jednocześnie bardzo aktualne jeśli chodzi o Biezace spory w Polsce czy w USA, pomiędzy liberałami a konserwatystami religijnymi

[Monika · Rating 4 out of 5]

To druga książka Smoleńskiego o Izraelu, którą przeczytałam i też jak najbardziej polecam.
Doceniam mnogość perspektyw i opinii na temat konfliktu izraelsko-palestyńskiego, Smoleński stara się dotrzeć o osób po każdej ze stron, przy czym stara się nie oceniać swoich bohaterów i ich racji.

[Kamila B]

Bardzo ciężko mi się to czytało. Mam wrażenie że to lektura typu „dla tych co wiedzą”, a może to po prostu nie jest książka do dowiadywania się od zera. Nie jestem pewna czy sytuacja została przedstawiona bezstronnie (?).

[Anna Zychowicz · Rating 2 out of 5]

Trudno się czytało, czułam duże rozdrobnienie, przeskakiwanie wątków, bohaterów. Nic mnie tu nie przytrzymało, nie poruszyło. Może jeden charakterystyczny dialog między kobietami zostanie ze mną na dłużej, bo dał mi do myślenia, ale na 280 stron to za mało.

[Maciek · Rating 3 out of 5]

straszna reakcja.

[Kuku · Rating 5 out of 5]

Doskonale zestawione rozmowy, prezentujące rozmiar bezradności obu stron palestyńsko-izraelskich relacji.

[Ny_a · Rating 2 out of 5]

Izrael nie frunie i książka nie frunie.

[Maja · Rating 2 out of 5]

Dobra książka jako wstęp do czytania o sytuacji socjoekonomicznej Izraela. Napisana w formie historii opowiadanych z pierwszej ręki autorowi przez lokalną ludność. Mniej wnosi, jeżeli już ktoś poczytał więcej w temacie, wtedy myślę, że lepiej będzie sięgnąć po inną lekturę.