Een korte geschiedenis van het antisemitisme

by Peter Schäfer

Het antisemitisme is de laatste jaren in soms openlijk, soms verscholen achter 'onnadenkende' opmerkingen of kritiek op Israël. Maar hoe begint antisemitisme, en hoe nieuw is wat we vandaag de dag zien? Peter Schäfer beschrijft hoe antisemitische stereotypes al sinds de Oudheid worden verspreid en hebben geleid tot vervolging en uitroeiing.
Al voordat het christendom bestond was er sprake van jodenhaat, getto's en pogroms. Nieuwtestamentische geschriften gaven het voorwendsel voor vervolging in de Luther vond dat de 'duivelskinderen' uitgeroeid moesten worden, in de Verlichting vond men het jodendom dwaas en te veel mensen waren bereid mee te werken aan de 'definitieve oplossing van het joodse vraagstuk'. Men zou misschien denken dat de Shoah een heilzame les was, maar al tientallen jaren bestoken antizionistische en rechtse ideologieën de maatschappij met antisemitische boodschappen en leggen zo de kiem voor nieuw geweld.
Een korte geschiedenis van het antisemitisme is verplichte lectuur voor eenieder die beter wil begrijpen hoe antisemitisme tegelijkertijd zo oud en toch zo actueel kan zijn, en wat dit betekent voor joden in Europa, Israël en wereldwijd.


Peter Schäfer is emeritus hoogleraar judaïca aan de Freie Universität in Berlijn en de universiteit van Princeton. Tot 2019 was hij directeur van het Joods Museum in Berlijn.


'Een pakkend meesterwerk dat gemakkelijk wegleest.'
Süddeutsche Zeitung


'Een enorm feitelijk boek, door en door ingetogen. Spannender dan vele thrillers.'
Deutschlandfunk


'Schäfer navigeert met zijn nuchtere stijl de lezer bondig door de eeuwenlange geschiedenis van het antisemitisme heen, waarbij hij informeert, niet vertekent.'
Der Standard

370 pages, Kindle Edition

Published March 1, 2022

About the author

Peter Schäfer is a prolific German scholar of ancient religious studies, who has made contributions to the field of ancient Judaism and early Christianity through monographs, co-edited volumes, numerous articles, and his trademark synoptic editions.

Reviews

[Wim Reinalda · Rating 4 out of 5]

Waarachtig zware kost. Als een buitenaardse intelligentie dit boek ooit te lezen krijgt zal hij/zij/het zich, ook na lezing van het boek, verbijsterd afvragen hoe een kleine, machteloze stam uit een onbeduidend deel van het Midden-Oosten gedurende meer dan 20 eeuwen een eindeloze hoeveelheid haat, uitstoting en vernietiging over zich krijgt uitgestort. Het begint in het voorchristelijke Romeinse rijk, waar men de joden maar een raar volkje vindt, met hun eigen Heilige Boeken, hun God zonder naam en hun vreemde gebruiken (besnijdenis).Uiteindelijk is de conclusie dat zij alle andere mensen haten en daarom niet kunnen worden vertrouwd, of moeten worden uitgesloten en vervolgd.
In de christelijke evangeliën krijgt antisemitisme een nieuwe theologische dimensie. Uiteindelijk zijn alle Joden verantwoordelijk voor de dood van Christus. In de loop van vele eeuwen is er in heel Europa in wisselende mate sprake van uitsluiting en vervolging, afgewisseld met wat rustiger periodes. Maar weg is het nooit geweest. Steeds duiken er stereotypen op, in verschillende vormen, van rituele moorden tot geldbelustheid en gierigheid. Tijdens de Verlichting is er voor het eerst sprake van enige emancipatie, vooral in Frankrijk. In de negentiende eeuw vindt het antisemitisme is het Keizerlijke Duitsland een nieuwe voedingsbodem, waarbij tegen het eind van de eeuw de rassentheorie en de 'eeuwige strijd tussen het Arische en Joodse ras' een nieuwe wending geeft, zijn voleinding vindend in de systematische, industrieel georganiseerde door van 6 miljoen Joden. Het onverwerkte nazisme in het naoorlogse Duitsland heeft eraan bijgedragen dat het antisemitisme zelfs in Duitsland nooit helemaal is weggeweest. In moderne samenzweringsverhalen is het oude antisemitisme nooit ver weg. Het is een indrukwekkende leeservaring om alle variaties waarin antisemitisme al die eeuwen aanwezig is geweest, alle onzin, we zouden het nu fake news noemen, en mensen heeft verenigd en tot actie gebracht, tegen individuele Joden, en tegen het Jodendom.