เป็นจีนเพราะรู้สึก : ประวัติศาสตร์เสื่อผืนหมอนใบที่เพิ่งสร้าง

by สิทธิเทพ เอกสิทธิพงษ์

เรื่องราวของ "ชนชั้นกลางไทยเชื้อสายจีน" ที่ผ่านมา มักตั้งต้นศึกษาจากความเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ-การเมืองเป็นสำคัญ ขณะที่มิติอันซับซ้อนอย่าง "อารมณ์ความรู้สึก" กลับถูกละเลย หรือเป็นเพียงอาภรณ์ของการศึกษาที่ไม่สลักสำคัญเท่าเศรษฐกิจ-การเมือง

.

สิทธิเทพ เอกสิทธิพงษ์ จึงได้บุกเบิกการศึกษาประวัติศาสตร์ความรู้สึกของชนชั้นกลางไทยเชื้อสายจีน ผ่านหนังสือ "เป็นจีนเพราะรู้สึก: ประวัติศาสตร์เสื่อผืนหมอนใบที่เพิ่งสร้าง" โดยมุ่งเผยให้เห็นภาพความเปลี่ยนแปลงทางความคิดและเข้าใจพลังทางอารมณ์ความรู้สึกของชนชั้นกลางไทยเชื้อสายจีนอย่างลุ่มลึก นับจากยุคระบอบพ่อขุนอุปถัมภ์แบบเผด็จการกระทั่งลูกจีนรักชาติเคลื่อนไหวทางการเมือง

.

"เป็นจีนเพราะรู้สึก" ได้พลิกอ่านตีความหลักฐานใหม่ เพื่อจัดวางหลากอารมณ์ความรู้สึกของชนชั้นกลางไทยเชื้อสายจีนภายใต้บริบททางประวัติศาสตร์อย่างลึกซึ้ง ทั้งความอับอาย คับแค้น ตึงเครียด สุขสำเร็จ ไปจนถึงการเป็น "คนจีนเสื่อผืนหมอนใบใต้ร่มพระบรมโพธิสมภาร" ทั้งยังแสดงให้เห็นว่าเส้นแบ่งความเป็นจีน-ไทยพร่าเลือนเกินกว่าจะนิยามได้ตายตัว

296 pages, Paperback

Published January 1, 2023

Reviews

[Flurry Wong · Rating 5 out of 5]

ชนชั้นกลางไทยเป็นกลุ่มที่มักมีบทบาทเสมอในทางการเมืองไม่ว่าจะเป็น 14 ตุลา 16, 6 ตุลา 19, พฤษภา 35, พันธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตย 2548 จนกระทั่ง กปปส. ในปี 2556 แต่เมื่อพิจารณาการเคลื่อนไหวทั้งหมดประกอบกันก็พบว่าจากการเคลื่อนไหวที่เป็น "ซ้ายมากๆ" ของชนชั้นกลางไทยในยุคต้นศตวรรษที่ 2500 ชนชั้นกลางไทยกลับกลายเป็นฝ่าย "ขวาจัด" ในอีก 30 กว่าปีต่อมา หนังสือเล่มนี้จึงชวนพวกเราผู้อ่านมาสำรวจดูว่า อะไรที่ทำให้พัฒนาการความคิดทางการเมืองของชนชั้นกลางไทยโดยเฉพาะคนไทยเชื้อสายจีน (เจ๊ก) ถึงได้เปลี่ยนแปลงจากหน้ามือเป็นหลังมือได้ขนาดนั้นผ่านการศึกษาประวัติศาสตร์อารมณ์ความรู้สึก

จุดเด่นของหนังสืออาจารย์สิทธิเทพทุกเล่มคือเป็นงานศึกษาเกี่ยวกับเจ๊กที่ based on การศึกษาและหลักฐานชั้นต้น 3 ภาษา (ไทย, อังกฤษ, จีน) ซึ่งหางานศึกษาในลักษณะนี้ได้ยากเพราะนักวิชาการไทยที่รู้ภาษาจีนดีนั้นมีจำกัด (ความย้อนแย้งของเรื่องนี้คือประเทศไทยเป็นประเทศที่มีคนจีนพ้นทะเลมากที่สุดในโลกแต่กลับมีคนไทยเชื้อสายจีนเพียงหยิบมือเดียวที่เป็นผู้ใช้ภาษาจีน) และสำนวนการเขียนที่อ่านง่าย อ่านสนุก แบบที่สามารถอ่านรวดเดียวได้จนจบเล่ม ซึ่งจุดเด่นที่ว่าก็รวมอยู่ในหนังสือเล่มนี้ด้วย เมื่อผนวกกับความสดใหม่ทางวิธีวิทยา (การศึกษาประวัติศาสตร์อารมณ์ความรู้สึก) ยิ่งชวนให้เรารีบพลิกหน้าถัดไปด้วยความสนุกและตื่นเต้นกับ message ที่หนังสือต้องการสื่อสารกับเราแบบสุดๆ ใครจะไปคิดล่ะว่าเหตุผลที่ว่าทำไม"ลูกจีนรักชาติ" ถึงเกลียดทักษิณจะเป็นเรื่องเดียวกันกับความฮิตเปรี้ยงปร้างของนิยายกำลังภายใน, จดหมายจากเมืองไทย, อยู่กับก๋ง ไปจนถึง"ลอดลายมังกร"

แม้ว่าหนังสือเล่มนี้จะเป็นหนังสือที่ informative และอ่านสนุกมาก แต่การที่หนังสือเล่มนี้เลือกจะไม่พูดถึงการเคลื่อนไหวของพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย (พคท.) ในช่วงหลังทศวรรษที่ 2490 เลย ทั้งๆ ที่หนังสือได้แตะประเด็นเรื่องการ form ตัวของพคท.ไว้ในช่วงต้นอยู่พอสมควร ก็ทำให้ภาพประวัติศาสตร์ความรู้สึกของคนไทยเชื่อสายจีนตั้งแต่ช่วงก่อนสงครามโลกครั้งที่ 2 จนถึงปัจจุบันขาดหายไปพอสมควร

สำหรับเราหนังสือเล่มนี้เป็นหนังสือที่นอกจากจะเป็นจิ๊กซอว์สำคัญที่หายไปในหนังสือหลายๆ เล่มเช่น "และแล้วความเคลื่อนไหวก็ปรากฎ", "กว่าจะครองอำนาจนำ" และ "ให้คนดีปกครองบ้านเมือง" ยังหนังสือเป็นจิ๊กซอว์ชิ้นสำคัญที่ทำให้เข้าใจพ่อเราที่เป็นคนไทยเชื้อสายจีนรุ่นที่สองมากขึ้นยิ่งกว่าเดิมแบบสุดๆ

ใครสนใจประวัติศาสตร์การเมืองไทยสมัยใหม่ ไม่ควรพลาดหนังสือเล่มนี้ด้วยประการทั้งปวง

[Wasin Waeosri · Rating 4 out of 5]

เรื่องราวความเปลี่ยนแปลงของชาวไทยเชื้อสายจีน ที่มีจุดเริ่มจากคนจีนโพ้นทะเล ไปสู่ยิวแห่งบูรพาทิศ เป็นชนชั้นกลางผุ้ขับเคลื่อนประชาธิปไตย และคนเดียวกันกลายเป็นเสื่อผืนหม่อนใบภายใต้พระบรมโพธิสมภาร และตอนนี้ลูกหลานรุ่นล่าสุดป็นสามกีบ ทุกการเปลี่ยนแปลงเกิดจากทั้งภายนอกคือวิธีการควบคุมของรัฐเองจนไปถึงภายในคือความรู้สึกมีส่วนร่วมกับความเป็นไทย และปฏิสัมพันธ์กับประเทศจีนแผ่นดินใหญ่

หนังสือเล่มนี้เล่าการเปลี่ยนแปลงนี้อย่างเป็น step by steps  เข้าใจง่าย เห็นภาพและเข้าใจคนกลุ่มใหญ่ในสังคมไทยมากขึ้น