Ο καπετάν Μιχάλης: β’ τόμος

Ο καπετάν Μιχάλης #2

by Νίκος Καζαντζάκης

«Στα θάματα χρωστάει η Ελλάδα τη ζωή της. Ποιος μπορεί, μιλώντας για την Κρήτη και τον Καπετάν Μιχάλη, να μη φέρει στο νου του, με αβάσταχτη οδύνη και περηφάνια, το ανανεούμενο, πάλι μπροστά μας, ελληνικό θάμα -την Κύπρο και τον Ακρίτα;» γράφει ο ίδιος ο Καζαντζάκης σε ένα από τα μεγαλύτερα θαύματα της Παγκόσμιας Λογοτεχνίας, τον Καπετάν Μιχάλη του, την αναβίωση της παιδικής του ηλικίας στην Τουρκοκρατούμενη Κρήτη. Τα λόγια του για την Κύπρο είναι αρκετά για να εντοπίσουμε την ψυχή του βιβλίου του μεγάλου συγγραφέα.

«Ας είναι καλά το ηρωικό τούτο αρχοντονήσι, η Κύπρος δεν είναι μια λεπτομέρεια, ένα απλό νησί στην άκρα της Μεσόγειος Θάλασσας, έχει γίνει σήμερα το μοιρόγραφτο κέντρο όπου παίζεται η ηθική αξία του σημερινού ανθρώπου. Η ελευτερία είναι το πιο ακριβαγόραστο αγαθό, δε δίνεται δωρεάν, μήτε από τον άνθρωπο, μήτε από τον Θεό, πηγαίνει από χώρα σε χώρα, όπου τη φωνάξουν, από καρδιά σε καρδιά, ανυπόταχτη, χωρίς συμβιβασμό. Τώρα τη φώναξαν στην Κύπρο, και τη βλέπουμε με σίγουρη ορμή να δρασκελάει τα αιματωμένα κυπριώτικα χώματα.

Της στέλνει μήνυμα η Κρήτη, σκίζει το πέλαγο η φωνή της, περνάει τα Δωδεκάνησα και της φωνάζει:

-Βάστα αδερφή, όμοια κι εγώ σταυρώθηκα και πόνεσα κι είδα ανάσταση, όμοια θα δεις κι εσυ!»

Genres: Classics, Fiction

323 pages, Paperback

First published January 1, 1953

About the author

Ο Νίκος Καζαντζάκης (English: Nikos Kazantzakis) υπήρξε ένας από τους πιο πολυσχιδείς και δημιουργικούς Έλληνες συγγραφείς του 20ού αιώνα, γνωστός για το πλούσιο συγγραφικό του έργο που εκτείνεται από το μυθιστόρημα και την ποίηση έως το θέατρο, τη φιλοσοφία και τη μετάφραση, αλλά και για τη βαθιά στοχαστική του διάθεση που διαμόρφωσε τη δική του κοσμοθεωρία. Γεννημένος στο Ηράκλειο Κρήτης, μεγάλωσε σε μια εποχή πολιτικών αναταραχών και κοινωνικών αλλαγών, οι οποίες επηρέασαν έντονα την προσωπικότητα και την πνευματική του πορεία. Σπούδασε νομικά στην Αθήνα και συνέχισε μεταπτυχιακές σπουδές στο Παρίσι, όπου μαθήτευσε κοντά στον Ενρί Μπερξόν και ήρθε σε επαφή με τις σύγχρονες φιλοσοφικές και λογοτεχνικές τάσεις. Από τα πρώτα του κιόλας έργα φάνηκε η ανησυχία του για τα μεγάλα υπαρξιακά ερωτήματα, η αναζήτηση νοήματος μέσα από τη θρησκεία, την τέχνη, την επιστήμη και την πολιτική. Ταξίδεψε σε πολλές χώρες, όπως η Ιταλία, η Ισπανία, η Ρωσία, η Ιαπωνία, η Κίνα και η Αγγλία, και κάθε του ταξίδι κατέγραφε εντυπώσεις που μετουσίωνε σε έργα γεμάτα ζωντάνια, στοχασμό και αλληγορία. Πολιτικά δραστήριος, διατέλεσε για μικρό διάστημα υπουργός άνευ χαρτοφυλακίου στην κυβέρνηση Σοφούλη και ασχολήθηκε με θέματα εκπαίδευσης και πολιτισμού, ενώ συνεργάστηκε και με διεθνείς οργανισμούς όπως η UNESCO. Η πνευματική του παραγωγή είναι τεράστια: τα μυθιστορήματα «Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά», «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται», «Καπετάν Μιχάλης», «Ο τελευταίος πειρασμός» και «Ο φτωχούλης του Θεού» είναι έργα που γνώρισαν παγκόσμια αναγνώριση και μεταφράστηκαν σε πολλές γλώσσες, μεταφέροντας τη φωνή της ελληνικής ψυχής σε διεθνές κοινό. Ιδιαίτερα ο «Ζορμπάς» έγινε παγκόσμιο λογοτεχνικό και πολιτιστικό σύμβολο, χάρη και στη διάσημη κινηματογραφική του μεταφορά. Παράλληλα, ασχολήθηκε με την ποίηση, με κορυφαίο του έργο την «Οδύσεια», ένα μνημειώδες επικό ποίημα σε 33.333 στίχους, το οποίο εκφράζει την αδιάκοπη αναζήτηση του ανθρώπου για ελευθερία και υπέρβαση. Στον τομέα της μετάφρασης, προσέφερε σημαντικά έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας στο ελληνικό κοινό, μεταφράζοντας μεταξύ άλλων την «Θεία Κωμωδία» του Δάντη και έργα του Ομήρου, του Νίτσε και του Δαρβίνου. Ο Καζαντζάκης διαμορφώθηκε πνευματικά από ποικίλες επιρροές: τον χριστιανισμό, τον βουδισμό, την αρχαία ελληνική σκέψη, τον υπαρξισμό, τη φιλοσοφία του Μπερξόν, αλλά και τις εμπειρίες του από την πολιτική και την κοινωνία. Η σκέψη του χαρακτηρίζεται από την ένταση ανάμεσα στην ύλη και το πνεύμα, την ανάγκη να υπερβεί κανείς τα όριά του και να αγωνιστεί για ελευθερία, αλήθεια και δημιουργία. Προκάλεσε πολλές φορές αντιδράσεις για τις τολμηρές του ιδέες, ιδίως σε σχέση με τη θρησκεία, με αποτέλεσμα η Ορθόδοξη Εκκλησία να καταδικάσει ορισμένα έργα του. Ωστόσο, η πνευματική του δύναμη και η λογοτεχνική του αξία αναγνωρίστηκαν διεθνώς. Υπήρξε υποψήφιος επανειλημμένα για το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, χωρίς όμως να το κερδίσει, αν και η παγκόσμια απήχηση του έργου του τον καθιστά έναν από τους σημαντικότερους συγγραφείς της εποχής του. Στην προσωπική του ζωή, παντρεύτηκε δύο φορές και βρήκε στο πλευρό της Ελένης Καζαντζάκη μια σύντροφο που στήριξε και διέσωσε το έργο του. Πέρασε τα τελευταία χρόνια της ζωής του ταξιδεύοντας και γράφοντας ακατάπαυστα, μέχρι τον θάνατό του στο Φράιμπουργκ, ενώ η σορός του αναπαύεται στο Ηράκλειο. Η επιγραφή στον τάφο του, «Δεν ελπίζω τίποτα, δεν φοβάμαι τίποτα, είμαι λεύτερος», συνοψίζει με τον πιο λιτό και δυνατό τρόπο την κοσμοθεωρία του. Ο Καζαντζάκης άφησε μια παρακαταθήκη που υπερβαίνει τα σύνορα της Ελλάδας, με έργα που αγγίζουν τον πυρήνα της ανθρώπινης ύπαρξης, και εξακολουθεί να εμπνέει αναγνώστες, στοχαστές και καλλιτέχνες σε όλον τον κόσμο, αποτελώντας έναν αληθινά οικουμενικό συγγραφέα που έδωσε νέα πνοή στη νεοελληνική λογοτεχνία.

Reviews

[Kyriakos Sorokkou]

Πρότζεκτ Νίκος Καζαντζάκης

1) Όφις και κρίνο (1906)
2) Σπασμένες Ψυχές (1908)
3) Ο Νίτσε εν τη Φιλοσοφία Δικαίου & Πολιτείας (1909)
4) Συμπόσιον (1922)
5) Ασκητική: Salvatores Dei (1927)
6) Ταξιδεύοντας Ρουσία (1956)
7) Ιστορία της Ρωσικής λογοτεχνίας (1930)
8) Τόντα Ράμπα (1934)
9) Λήμματα στο Εγκυκλ. λεξικόν Ελευθερουδάκη (1927-1931) 
10) Ταξιδεύοντας Ισπανία (1937)
11) Ο πρωτομάστορας (Η θυσία) (1910)
12) Ταξιδεύοντας Αγγλία (1941)
13) Ταξιδεύοντας: Ιαπωνία-Κίνα (1938)
 14) Ο Βραχόκηπος (1936)
 15) Θέατρο: Τραγωδίες με διαφορά θέματα 

16) Τερτσίνες (1937)
17) Οδύσσεια (1938)
18) Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά (1946)
19) Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται (1948)

20) Ο καπετάν Μιχάλης (1953)

Χρόνος ανάγνωσης κριτικής: 45 δευτερόλεπτα

Πέρασε πάνω από ένας μήνας από τότε που έγραψα την τελευταία
μου κριτική εδώ μέσα, και το ίδιο ισχύει και για το πότε τέλειωσα αυτό το βιβλίο.

Άργησα να μιλήσω κι άρχισε φαίνεται να ξεθωριάζει η μνήμη μου
για το τι διάβασα. Αλλά τώρα που γράφω κάτι άρχισε να αχνοφαίνεται.
Η άγρια Κρήτη στα τέλη του 19ου αιώνα. Η διχόνοια ανάμεσα σε
Έλληνες και Τούρκους, η διχόνοια ανάμεσα σε Έλληνες και Έλληνες,
η σκληρή ζωή της τότε εποχής, η γραφή του Καζαντζάκη που σε βάζει
κι εσένα σ' εκείνη την εποχή. Όλα αυτά τα θυμάμαι σιγά - σιγά.

Φυσικά δεν είχε την καταιγιστική δράση και πλοκή του
Χριστός Ξανασταυρώνεται το οποίο δεν έκανε ούτε κοιλιά. 
Ο Καπετάν Μιχάλης έκανε μια κάπου στη μέση και μια μικρότερη
πριν το τέλος το οποίο δεν μπορώ να πω ότι με απογοήτευσε. 

Υπήρχε όμως περισσότερη δράση και λιγότερη φιλοσοφία από τον Αλέξη Ζορμπά.

Τώρα που γράφω αυτά τα λόγια ξεκίνησα και τον Καζαντζάκη του Απριλίου.
Τον Τελευταίο Πειρασμό. Τον διαβάζω δεύτερη φορά αλλά πρώτη στα ελληνικά.
Η πρώτη φορά ήταν το 2016 στα αγγλικά, πάλι τέτοια εποχή, Μεγάλη Εβδομάδα,
επίκαιρη εποχή για τέτοιο ανάγνωσμα.

Λοιπόν θυμήθηκα τώρα λίγο καλύτερα τι διάβασα ένα μήνα πριν
αλλά κάτι άλλο δεν έχω να πω.

[Ελσόν Ζγκούρη · Rating 5 out of 5]

Όσο περισσότερο συζητάω με ανθρώπους του χώρου ή μη διαπιστώνω σε πόσο μεγάλη υπόληψη έχουν τον Καζαντζάκη στο εξωτερικό σε αντίθεση, θα μου επιτρέψετε, με την Ελλάδα. Και δεν αναφέρομαι μόνο στην εκπαίδευση.

Στη Γερμανία τον έχουν, λίγο πολύ, ισάξιο των δικών τους μεγάλων φιλοσοφων.

Οφείλεται αυτό αποκλειστικά στην υπονόμευση που έχει υποστεί ο Καζαντζάκης από την Εκκλησία της Ελλάδος;

[Eleni Triantafillaki · Rating 5 out of 5]

Είναι Καζαντζάκης, είναι συγκλονιστικο κ πρέπει να το διαβάζει κανείς σε ώριμη ηλικία.... Είναι Καζαντζάκης , ειναι Μεγάλος!!!! "Ένα ποτήρι δροσερό νερό ..."

[Vichy · Rating 5 out of 5]

Εν συντομία τα γεγονότα του 2ου τόμου: Με την παρακίνηση των αγάδων, Τούρκοι στρατιώτες ξεχύνονται στους δρόμους της πόλης σφάζοντας και πυρπολώντας. Λίγες μέρες αργότερα, ξεσπά η επανάσταση. Ο πόλεμος μαίνεται και οι Τούρκοι πολιορκούν το μοναστήρι του Αφέντη Χριστού. Την ίδια εποχή, η Εμινέ ετοιμάζεται να βαφτιστεί χριστιανή και να παντρευτεί τον Πολυξίγκη. Όμως το σόι του Νουρήμπεη την απάγει και ο καπετάν Μιχάλης την πιο κρίσιμη νύχτα της πολιορκίας φεύγει από το μοναστήρι για να τη γλιτώσει. Τα καταφέρνει και τη στέλνει στο σπίτι μιας θείας του. Με την απουσία του όμως οι Τούρκοι καταφέρνουν να πυρπολήσουν το μοναστήρι και ο καπετάν Μιχάλης σκοτώνει την Εμινέ για να ησυχάσει και να λυτρωθεί από τις τύψεις για το μοναστήρι.
Λίγο αργότερα, φτάνει στην Κρήτη ο Κοσμάς, γιος του Κωσταρού και ανιψιός του καπετάν Μιχάλη, φέρνοντας στους επαναστατημένους το μήνυμα της συνθηκολόγησης. Ένας μετά τον άλλον, οι καπεταναίοι καταθέτουν τα όπλα, αλλά ο καπετάν Μιχάλης αρνείται να υποταχθεί. Ο Κοσμάς πηγαίνει στο λημέρι του για να τον πείσει να παραδώσει τα όπλα, αλλά τελικά μένει και ο ίδιος, καθώς μέσα του ξυπνά η Κρήτη και ο πατήρ του ο Κωσταρός. Μέσα στον πυρετό της μάχης, καταλαβαίνει ότι ο καπετάν Μιχάλης έχει πια λυτρωθεί από κάθε φόβο κι ελπίδα. Σύντομα, θείος και ανιψιός πέφτουν νεκροί στην τελευταία έφοδο των Τούρκων. (Από: http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9F_%... )

Η δράση έχει μεταφερθεί έξω από το Μεγάλο Κάστρο. Στα βουνά και στα χωριά έχουν καταφύγει οι πρωταγωνιστές της ιστορίας είτε για να σωθούν από τις σφαγές είτε για να πολεμήσουν τους Τούρκους. Αυτή δε θα είναι η εξέγερση που θα φέρει την ελευθερία αλλά οι πιο σημαντικοί ήρωες θα παραμείνουν στο πόστο τους και θα θυσιάσουν το αίμα τους κατ'επιλογήν τους. Μορφή εξέχουσα κατέχει ο 100χρονος πατέρας του Καπετάν Μιχάλη, ο Καπετάν Σήφακας, που μαθαίνει την αλφαβήτα από το Θρασάκι για να γράψει σε όλους τους τοίχους Ελευθερία ή Θάνατος. Τραγικές μορφές παλιές και καινούριες με ιστορίες που μας μεταφέρει με τον ιδιαίτερο τρόπο γραφής ο συγγραφέας.