Suy nghĩ thống kê trong đời thường

by Nguyễn Văn Tuấn

Chúng ta đang sống trong một xã hội hiện đại, một xã hội mà nhu cầu về hiểu biết con số trở nên rất quan trọng. Hầu như mỗi ngày chúng ta đều được "dội bom" bằng những con số thống kê về tình hình kinh tế, về sự trồi sụt của thị trường chứng khoán, về tỉ lệ thất nghiệp, về kết quả nghiên cứu khoa học. Có những con số dễ hiểu, nhưng đa số là những con số đòi hỏi phải có sự đầu tư thời gian suy nghĩ mới hiểu được. Nếu chúng ta không hiểu những con số được trình báo, chúng ta rất dễ bị khuynh đảo và làm lạc hướng vấn đề. Do đó, đọc và hiểu con số trở thành một kỹ năng sống trong thế giới hiện đại.

Genres: Science

392 pages, Paperback

Published January 1, 2022

Reviews

[NGUYEN KHANG · Rating 4 out of 5]

Thống kê là một môn học không mấy dễ dàng đối với mình hồi còn đại học. Mình nhớ là đã học hai môn là môn Xác suất thống kê - chủ yếu là tính chay bằng công thức, bài học xoay quanh thống kê và môn Tin học ứng dụng trong nghiên cứu - là thống kê luôn nhưng chủ yếu thao tác trên máy thông qua phần mềm SPSS. Lên tới cao học, các con số vẫn không tha mình, phải học thêm một môn nhẹ nhàng tình cảm đó là Thống kê đa biến =)))) May sao học toàn thấy cô chất lượng nên có thể nói là hiểu bài, nắm cơ bản và có thể thao tác dù rất ghét số.

Đó là cái nền của mình về thống kê trước khi đọc cuốn sách này, đã nghe qua, biết qua nhưng thống kê trong sách hiện lên một cách vô cùng lý thú và khác biệt. Với giọng văn thoải mái, có phần dí dỏm, tác giả Nguyễn Văn Tuấn đã truyền tải được tính đời thường xoay quanh thống kê.

Sách trình bày chủ yếu là lịch sử về các khái niệm trong thống kê, các nhân vật điển hình, một số cách ứng dụng và các nghịch lý trong thống kê. Tác giả có một cái nhìn lý thú như: đọc từ điển bằng thống kê, tìm hiểu lịch sử văn học Việt thông qua thống kê, góc nhìn 80/20, hồi qui số trung bình trong đời thường,…

Bên cạnh đó, có một điểm mình cực thích ở sách, đó là trình bày nhiều ở góc độ cảnh báo độc giả về thống kê “xạo”, ngụy thống kê để lòe đại chúng. Đây là một sai lầm hay thâm chí là một cách làm rất phổ biến trong truyền thông hiện nay. Sách sẽ giúp bạn hiểu rằng khi thấy một câu tít, tiêu đề, bài báo, số phần trăm,… làm ta giật mình, lúc đó, bạn cần làm gì, xét gì và hiểu con số ấy như thế nào? Đây là nội dung mà mình thấy ai cũng nên đọc và phải đọc, để tỉnh táo trước những điều hào nhoán, mang một lớp áo “chính thống” nhưng nhiều khi rỗng ruột, sai lệch và phi lý. Từ việc đi học, giờ là thêm đọc sách thì mình thấy thiệt sự là thống kê “xạo” lắm đó =)))) đừng tin một cách hời hợt không kiểm chứng.

Tất nhiên trong sách có các công thức tính xác suất và có vài đoạn tác giả dùng từ ngữ thống kê như thể bạn đã biết về cơ bản rồi, tuy nhiên không vì thế mà sách khó đọc với người mới (thật ra đối với mình có nhiều đoạn mình vẫn thấy khó đọc) quan trọng là bạn chịu mở sách ra và đọc. Hay nhất theo mình là đọc với mục tiêu tìm coi nội dung này lý thú ở chỗ nào.

Khi vừa thấy tên tựa sách là mình đã quyết định bỏ ngay nó vào giỏ hàng, thầm nghĩ chắc chắn mình sẽ đọc nó thiệt sớm thôi. Mình sợ số, nên mình áp chế nỗi sợ đó bằng cách đối mặt với nó thông qua việc đi tìm cái lý thú của nó.

Về mặt chưa tốt, sách có nhiều lỗi sai về văn bản, câu chữ biên tập không đáng có, làm mình chững lại khi bắt gặp và lỗi cũng không ít =))) nhưng này nhỏ nhặt, vụn vặt không ảnh hưởng nội dung nên bỏ qua được <3

Tác giả có kênh dò tò be về nội dung thống kê để mọi người tham khảo luôn, nên ai yêu thích chủ đề này thì có thể truy cập.

Hết rồi, cảm ơn mọi người đã bỏ thời gian để đọc. Hẹn gặp lại.

[Bảo Nguyễn · Rating 5 out of 5]

Sách cung cấp những ví dụ đơn giản về thông kê và y học cùng với nhiều nghịch lý, kiến thức quan trọng:
- Bạch tuộc Paul
- Phân bố siêu bội
- Luật phân bố
- Trung bình
- BĐS Jensen
- Phần trăm: khái quát hóa phạm vi số liệu cho phép và nghịch lý Simpson
- Quy luật 37%
- Quy luật số nhỏ
- Quy luật hồi quy về trung bình
- Nhiễu, thiên lệch, sai lệch

[Nguyên Lê Viết · Rating 4 out of 5]

Quyển sách cho mình statistical thinking. Giờ đây khi nhìn thấy bất kì con số thống kê nào trên báo thì mình đều tập tính question tính valid của con số đó. Nhất là mình để ý thấy nhiều con số % và trung bình được dùng thường xuyên nhưng phần lớn là cách diễn dịch sai dẫn đến truyền đi thông điệp sai. Mình hiểu rằng con số thống kê là một sự diễn dịch(Interpretation), mà sự diễn dịch phụ thuộc vào người tạo ra con số đó nhằm truyền đạt một message nào đó một cách chủ quan. Thành ra cách tốt nhất là cố gắng trích xuất những dữ liệu gốc(pure data) rồi tự làm thống kê cho mình để có góc nhìn khách quan hơn.

Cuốn sách dài 392 trang. Khá dày, và được viết theo văn phong dễ hiểu với nhiều ví dụ cụ thể, từ ngữ đậm chất miền Tây. Cuốn sách có thể tốt hơn nếu như tác giả chọn thêm nhiều ví dụ ngoài lĩnh vực y sinh và dịch tễ học của mình. Nhưng điều này có vẻ khó vì không thuộc chuyên môn của tác giả.

Toàn bộ note được lưu trong link Notion này: https://prickle-magic-d1c.notion.site...

[Tran Hiep · Rating 3 out of 5]

Sách hay nên đọc nhưng cần lưu ý:
4.5 sao cho nội dung
2 sao cho biên tập vì mình cảm giác như cuốn sách là tổng hợp những bài share của thầy Nguyễn Văn Tuấn trên fb mà không có chỉnh sửa, sắp xếp nội dung lại cũng như không được review để chỉnh sửa lỗi đánh máy, lỗi chính tả, thậm chí có một số chi tiết là nhầm lẫn giữa số liệu A với B làm cho người đọc có thể hiểu lầm nếu không đọc kĩ nội dung trước và sau.
Sách có tái bản không biết có được chỉnh sửa các vấn đề này hay không?
Tóm tắt nội dung thì đọc mục lục sẽ thấy rất rõ. Thông điệp quan trọng nhất của cuốn sách theo mình là 1. chúng ta cần quan tâm và áp dụng suy nghĩ thống kê trong cuộc sống và công việc thay vì chỉ dựa theo trực giác hoặc ý kiến của một vài người nào đó. 2. Cẩn trọng với số liệu thống kê, luôn đặt ra những câu hỏi về cỡ mẫu, cách chọn mẫu, số trung bình, số trung vị luôn cần đi kèm với độ lệch chuẩn để xem xét.
Đối với mình, mình kỳ vọng nhiều hơn vào cuốn sách này nhưng nó làm mình có chút thất vọng.
P/S nếu thầy giới thiệu một chút về trường phái Bayes thì sẽ trọn vẹn hơn.

[202 unknown · Rating 3 out of 5]

First, appreciate sự đóng góp của thầy cho sự nghiệp y khoa, VN và tiếng Việt

Cơ mà, khi mà nghe tựa sách, thì mình nghĩ đến:
i. cuốn sách giúp dễ hiểu và đơn giản thống kê để một đứa ghét/sợ thống kê như mình cũng cảm thấy hiểu và thích nó hơn

ii. cuốn sách giúp cho dân đen tay ngang đọc cũng hiểu được thống kê và tác dụng của nó trong đời thường

cuốn sách đã fail ở 2 ý đó. thiên về việc thầy chia sẻ về đam mê của thầy và các idol của thầy thì hơn

ai tay ngang ngu ngơ đọc sẽ k/khó hiểu. k thấy nhiều ứng dụng trong đời thường của một người bình thường, có lẽ là đời thường của một con người khoa học như thầy nhiều hơn khi các ví dụ chỉ quanh quẩn trong khoa học, bài báo nghiên cứu hay y khoa. mình ước gì thầy viết xong thì cho một ai đó bình thường đọc để review và xem thử có đúng là "bình thường" k

rất lấy làm tiếc, cũng như đã hiểu tại sao mình mua được sách giá rẻ, hơn 80K là nửa giá

[Khang Đỗ · Rating 4 out of 5]

Với mình, đây là một quyển sách khá hay. Nó giúp mình hiểu rõ hơn về những sai lầm hay nguỵ biện mà người ta thường dùng thống kê để dẫn dắt, cùng với nhiều ví dụ minh họa rất dễ hiểu.
Thời học sinh, chắc ai cũng từng học qua thống kê nhưng có lẽ chúng ta chỉ tập trung vào cách tính toán các con số (trung bình, trung vị,...) mà không thực sự hiểu ý nghĩa của chúng. Quyển sách này sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về điều đó. Mình khá ấn tượng với thuật ngữ “Bullshit” (tác giả dịch là “Xạo”), nó làm mình nghĩ nhiều về sự chuẩn chỉnh và mức độ am hiểu cần có khi áp dụng thống kê trong nghiên cứu khoa học.
Có lẽ vì là dân toán nên mình thấy sách dễ đọc. Điều này cũng làm mình suy ngẫm về một thực tế của dòng sách khoa học thường thức là dù tác giả luôn nói rằng viết cho đại chúng, nhưng để hiểu trọn vẹn, người đọc vẫn luôn cần một nền tảng cơ bản nhất định. Mình thấy mỗi kiến thức vốn có độ khó của nó và việc diễn giải quá đơn giản đôi khi còn có thể làm lệch lạc bản chất vấn đề. Vì vậy, nếu bạn là người không chuyên hoặc đã quên kiến thức phổ thông thì có thể sẽ khó hơn vì một số chỗ nói đến các công thức toán hoặc các ví dụ chuyên ngành. Nhưng bạn cũng có thể bỏ qua phần tính toán mà vẫn hiểu được các ví dụ đơn giản khác trong đời thường, chẳng hạn như vaccine Covid-19.
Một điểm mình khá thích nữa là chương kể về cuộc đời của các nhà thống kê vĩ đại. Tuy nhiên, mình cứ có cảm giác nội dung ở từng chương mục hơi ngắn. Chắc đây là dụng ý của tác giả, vì nếu viết đầy đủ thì quyển sách sẽ dày hơn rất nhiều.
À ở đây, mình chỉ bàn về khía cạnh khoa học hay kiến thức thôi, còn một số quan điểm tác giả mình sẽ không bàn tới, vì mỗi người sẽ có cách nhìn nhận khác nhau.
Sau khi đọc xong, mình thực sự cảm thấy bị thôi thúc phải học lại thống kê. Bởi vì nếu không hiểu rõ nó có thể không nhận ra chính mình đang “Xạo”.

[Minh Trí · Rating 4 out of 5]

4.5 sao.
14/06/2025