De Zanzibardriehoek

by Martin Bossenbroek

In 1873 dwingt Groot-Brittannië de sultan van Zanzibar tot het sluiten van
de plaatselijke slavenmarkt, het centrum van de Oost-Afrikaanse mensenhandel.
Een kwart eeuw later is het op het hele eiland gedaan met de
slavernij. Net als met de onafhankelijkheid van het sultanaat. Na de kortste
oorlog in de geschiedenis – nog geen drie kwartier – wordt Zanzibar
een Brits protectoraat. Einde van de slavernij, begin van de onderwerping.
Het westerse imperialisme is, heel paradoxaal, zowel humanitair,
commercieel als agressief.
De Zanzibardriehoek beschrijft de laatste episode in de slavernijgeschiedenis
vanuit de direct betrokkenen: de zendeling-ontdekkingsreiziger
David Livingstone, bijgestaan door bevrijde slaven als James
Chuma en gevolgd door avonturiers als Henry Stanley. Sultan Barghash
en slavenhandelaar Tippu Tip verzetten zich, maar moeten buigen voor
één man, de selfmade diplomaat John Kirk. Uiteindelijk is ook Kirk zelf
niet meer dan een trekpop van de werkelijke hoofdrolspelers in de Europese
regeringscentra.
De Zanzibardriehoek gaat net als De Boerenoorlog over goede bedoelingen,
kwade opzet en de tragiek van Afrika, het slaafgemaakte continent.

Genres: History, Nonfiction, Africa, Politics

424 pages, Hardcover

First published March 9, 2023

About the author

Martin Philip Bossenbroek is een Nederlands historicus en auteur.

Reviews

[Jordy · Rating 4 out of 5]

Bij zowel de boekhandel als de bibliotheek was dit boek lange tijd niet aan te slepen, waarschijnlijk doordat het de libris geschiedenisprijs heeft gewonnen. Logisch ook, want dit boek is een genot om te lezen omdat Bossenbroek uitvoerig heeft nagedacht over hoe de tekst overkomt op de lezer. Niet alle zinnen zijn in correct Nederlands, maar zijn vaak verkort voor het leesgemak.

Er is al eerder geschreven over John Kirk zijn rol in de afschaffing van slavernij in Oost-Afrika, maar nog niet zo gedetailleerd als in dit boek. Er worden andere verhalen van tijdgenoten bij het persoonlijke verhaal van Kirk betrokken, waardoor de lezer vanuit verschillende invalshoeken nieuwe inzichten krijgt aangereikt. Zelf wist ik nog vrij weinig over de slavenhandel vanuit Zanzibar, mede doordat de aandacht in de geschiedenisboeken vooral uit gaat naar de trans-Atlantische slavenhandel. Hierdoor is dit boek ook meer noodzaak dan luxe voor de westerse geschiedschrijving.

Doordat de auteur ervoor kiest om verschillende verhaallijnen door elkaar te laten lopen, blijft de lezer soms wel achter met losse eindjes. Het verhaal van prinses Salme is bijvoorbeeld een boek op zichzelf waard en eigenlijk worden haar beweegredenen in dit boek slechts oppervlakkig belicht. Dat is met de focus op Kirk begrijpelijk, maar ook jammer. Vooral wanneer Salme sporadisch opduikt in het boek en de lezer soms niet begrijpt waarom.

Toch is dit boek erg goed leesbaar voor zowel kenners als leken. Bossenbroek heeft de zeldzame gave om non-fictie te laten lezen als een roman zonder de inhoud te schaden. Een aanrader dus!

[Esha · Rating 2 out of 5]

Teleurstellend. Het boek gaat nauwelijks over de slavenhandel en eerder over Engelse imperialisten die vanuit humanitaire redenen Oost-Afrika inlijven in hun wereldrijk. Slavenhandelaren figureren in het boek zoals Europese politici vandaag de dag over mensensmokkelaars spreken: de gevaarlijke immorele ander, waarover weinig bekend is, maar die wel de legitimering vormt om de baas te spelen in andere landen.

[Floortje Van Overbeek · Rating 5 out of 5]

Slavernijgeschiedenis van Oost-Afrika en de Indische Oceaan is een super interessant onderwerp dat tot nu toe onderbelicht is geweest in Nederland. Op een prachtige en respectvolle manier vertelt Martin Bossenbroek het grote verhaal door de ogen van verschillende historische personen. Dat maakt het een boek dat je niet meer weg wilt leggen.

[Pieter · Rating 5 out of 5]

Opnieuw vijf uit vijf sterren zoals inmiddels te doen gebruikelijk bij Martin Bossenbroek na De Boerenoorlog (Zuid Afrika) en De Wraak van Diponegoro (Indonesië). Dat wij in Nederland maar weinig bekend zijn met de geschiedenis van Oost Afrika en de Slavernij aldaar komt waarschijnlijk doordat de rol van Nederland in deze geschiedenis slechts beperkt was. Maar dit maakt dit boeiend geschreven boek beslist niet minder interessant dan beide eerdere fantastische boeken. Aanbevelenswaardig.

[Sami Dogan · Rating 4 out of 5]

Bossenbroek vertelt het verhaal van de afschaffing van slavernij in Zanzibar en omstreken in de tweede helft van de 19e eeuw onder Britse imperiale druk. Dit doet hij door het verhaal te centreren rondom de consul op dit eiland, John Kirk, wat een prettig leesbaar relaas oplevert. Boeiend is het om te zien dat humanitaire overwegingen enerzijds en imperialistische machtspolitiek anderzijds elkaar niet uitsluiten, maar versterken en wederzijds legitimeren. In het epiloog wordt treffend verwoord dat het credo "Christianity, Commerce and Civilization" gaandeweg moet worden uitgebreid met "Control" om humanitaire vooruitgang te bewerkstelligen. Dat deze humanitaire vooruitgang dan gepaard gaat met de beknotting van andere vrijheden wordt aangestipt door Bossenbroek. Zonder te oordelen schetst hij deze geschiedenis, dat oordelen laat hij aan de lezer over.

[Maarten Mathijssen · Rating 5 out of 5]

Martin Bossenbroek vertelt geschiedenis op zijn bekende manier; aan de hand van personen wordt de koloniale geschiedenis van Oost Afrika verteld. De focus ligt op Zanzibar en de afschaffing van de slavernij en met name de rol van de Engelse daarin. Het meest schokkend aan deze geschiedenis wordt in de epiloog verteld, nog steeds zijn er ± 11 miljoen slaven (waarvan ± 7 miljoen in Afrika).
Persoonlijk vind ik het onbegrijpelijk dat hier zo weinig aandacht aan gegeven wordt dit in tegenstelling tot de terechte aandacht voor de Atlantische slavernij.

[Jolet van der Klaauw · Rating 4 out of 5]

Super interessant boek over de slavernij geschiedenis van Oost-Afrika. Leest alleen niet heel makkelijk weg, dus je moet er wel even goed voor gaan zitten.

[Hans Keukens · Rating 3 out of 5]

Ik had van tevoren een totaal andere verwachting bij dit boek. Mijn verwachting was dat het over slavernij zou gaan, maar het gaat in hoofdzaak over Britse hegemonie over Oost Afrika. Het was nog steeds interessant, goed geschreven en las lekker weg.

[Simon Hart · Rating 5 out of 5]

Erg leuk en goed geschreven boek, voor als je interesse hebt in geschiedenis en diplomatiek

[Freek Bolt · Rating 4 out of 5]

Leuk verhaal

[PJ · Rating 5 out of 5]

Een boeiende geschiedenis op Zanzibar en Oost Afrika over slavendrijvers, ontdekkingsreizigers en imperialisme met in de hoofdrol John Kirk. Aanrader.

[Redmar Huisman · Rating 5 out of 5]

Een heel goed boek over de slavenhandel in Oost-Afrika en hoe de Britten die met dwang hebben beëindigd.

[Els · Rating 3 out of 5]

More a John Kirk biography then an history (let alone analysis) of the slave trade. Slave caravans only described as bypassers for european explorers. No description of where all the ships to asia/arabia actually went and for what purpose. No mention of freed slaves in those areas - where are they, where are their descendents?
And why is stanley in this book? It should not be about him

[Xroldx · Rating 3 out of 5]

Hoewel dit boek de Libris Geschiedenisprijs 2023 won, vond ik het toch wat tegenvallend.

[Fons Mariën · Rating 5 out of 5]

Als er over de slavenhandel gesproken wordt, denken velen aan de handel overzee van westerse landen richting de Caraïben of Amerika. Veel minder bekend, maar zeker zo belangrijk, is de slavenhandel in Oost-Afrika, voornamelijk door Arabieren. Zanzibar, een eiland voor de kust van wat nu Tanzania is, was in de negentiende eeuw een belangrijk knooppunt van die slavenhandel. Er was tevens de slavernij in de plaatselijke plantages. Het eiland was in die tijd een sultanaat. En die sultan kwam meer en meer onder druk van Groot-Brittannië om een eind te maken aan die handel in mensen.

De auteur van dit boek is de Nederlandse historicus Martin Bossenbroek. Met dit boek won hij deLlibris Geschiedenisprijs 2023. Martin Bossenbroek belicht hier een minder bekende geschiedenis van de slavenhandel. Hoofdrolspelers zijn de sultan van Zanzibar en de Britse consul, John Kirk , die van 1866 tot 1887 op het eiland verbleef. Hij was eerst de ‘medical officer’ van het consulaat en werd in de loop der jaren bevorderd tot consul en vervolgens consul-generaal en uiteindelijk kreeg hij een titel waardoor hij Sir John Kirk werd. John Kirk is een spilfiguur in dit boek. Sinds de abolitionistische beweging in Groot-Brittannië aan macht won, zette dat land zich immers actief in tegen de slavenhandel. Ere wie ere toekomt: reeds in 1807 schafte het land al de slavenhandel af in het Britse rijk en in 1834 werd er de slavernij afgeschaft. De slavenhandel door andere landen werd actief door de Britse marine bestreden.
Kirk kreeg zijn missives van de Minister van Buitenlandse Zaken. Hij probeerde een goede relatie met de sultan te onderhouden. Het gaat in deze periode om verschillende sultans die zich opvolgen, een belangrijke tegenspeler van Kirk is Bargash (sultan van 1870 tot zijn overlijden in 1888). Toen Kirk zich het eerst op Zanzibar vestigde, was het eiland nog een belangrijk knooppunt in de Oost-Afrikaanse slavenhandel, met een slavenmarkt in de hoofdstad, Stone Town. John Kirk slaagt erin de slavenhandel in Zanzibar te laten verbieden door sultan Bargash in 1873. De slavenmarkt wordt gesloten, bishop Edward Steere begint met de bouw van Christ church op diezelfde plaats.

Natuurlijk gaat er heel wat politiek bochtenwerk aan deze beslissing vooraf. In toenemende mate moeien Europese hoofdsteden zich in het Afrikaanse verhaal. Zo is er een periode dat ook Duitsland een invloed probeert te bemachtigen in Zanzibar en in enkele gebieden op het vasteland. Afrika was toen nog voor een groot stuk onbekend terrein. Belangrijk waren dan ook de expedities door ontdekkingsreizigers. Voor een stuk leest dit boek ook als een avonturenroman met figuren als David Livingstone en Henry Stanley. Veel vlot geschreven pagina’s worden aan deze expedities in het Afrikaanse binnenland gewijd, aan de uiterst moeilijke en gevaarlijke omstandigheden ervan. Maar de expedities lopen soms vooruit op de claims die westerse landen later op bepaalde gebieden leggen. Zo geeft dit verhaal ook een inkijk op de beginnende kolonisering van het Afrikaanse continent. Steeds meer komen de betrachtingen van Europese mogendheden aan bod. Ook Leopold II en de conferentie van Berlijn (1884-1885) komen hierbij kijken: op deze belangrijke Afrika-conferentie verwerft de Belgische koning de vrijhandelszone Kongo Vrijstaat.
Het is interessant om te zien hoe enerzijds de strijd tegen de slavenhandel centraal staat in dit verhaal, maar anderzijds hoe ook meer en meer het beginnende kolonialisme op gang komt, dat Afrika in zijn greep krijgt. Ook Londen laat zich in deze competitie met andere Europese landen niet onbetuigd, maar is er evenzeer op uit meer gebieden en meer macht te verkrijgen.
Dit boek is niet alleen een relaas van historische gebeurtenissen, bijwijlen leest het ook als een avonturenroman over expedities in een toen nog onbekend Afrika. Er is ook een sprookjeselement met de ontsnapping van de jonge prinses Salme (zuster van de sultan), die een verboden relatie met een Duitser heeft. Later komt ze in het boek nog voor wanneer zij van haar broer haar erfdeel wil verkrijgen. Bossenbroek schildert niet alleen de grote gebeurtenissen, maar heeft ook de nodige aandacht voor de mensen in verhaal, met inbegrip van enkele Afrikanen die een rol spelen in de expedities. Daarmee is dit boek niet alleen leerzaam, maar ook zeer onderhoudend.

[Ad Pluijmers · Rating 5 out of 5]

Centraal in boek staat Zanzibar, een relatief klein eiland voor de kust van het huidige Tanzania, dat in de 19e eeuw een belangrijke rol heeft gespeeld in de slavenhandel tussen Midden-/Oost-Afrika en voornamelijk de landen aan de Indische Oceaan. Een activiteit die bij ons in Nederland niet erg bekend is, maar uiteraard op eenzelfde manier gebeurde als bij ‘onze’ Trans-Atlantische slavenhandel. Naast een groot aantal slaven die tewerk gesteld werd op o.a. de kruidnagelplantages van Zanzibar werden er duizenden via karavaanroutes over land afgevoerd, of met schepen (dhows) die vanuit Zanzibar vertrokken.

Slavenhandel lijkt in eerste instantie het hoofdonderwerp, maar na lezing is duidelijk dat het voornamelijk gaat om de invloed die West-Europese landen in Afrika proberen te krijgen. Dit was uiteraard om toegang te krijgen tot de vele grondstoffen die het continent kan leveren: eerst producten zoals ivoor, hout en rubber; later delfstoffen zoals olie en edele metalen, en tegenwoordig zeldzame elementen die nodig zijn voor onze technische ontwikkelingen. Daarnaast hebben de zendelingen en paters van de diverse religies een grote rol in de ‘ontwikkeling’ van moeilijk toegankelijke de binnenlanden.

Ontdekkingsreizigers zoals de Brit David Livingstone en Amerikaans/Britse journalist Henri Stanley (ook actief voor de Belgische koning Leopold II), maar ook de Duitse Carl Peters, speelden een grote rol in de ontsluiting van de binnenlanden. Hun expedities waren vaak jarenlange tochten met groepen van honderden mensen. In het begin hadden deze expedities vaak een wetenschappelijke focus, zoals het vinden van de oorsprong en stroming van bijvoorbeeld de Nijl en de Kongo rivier. Langzamerhand ging het over in gebiedsafbakening (‘protectoraten’) door zo snel mogelijk afspraken te maken met lokale stamhoofden (die helaas de door de Europeanen opgestelde verdragen meestal niet begrepen). Communicatie met de overheden in Groot-Brittannië en Duitsland ging in het begin moeizaam met zeepost, maar werd later makkelijker met de introductie van telegrafie.

Het is een zeer leesbaar boek, waarin Martin Bossenbroek de geschiedenis in die decennia via meerdere betrokken personen vertelt. Diversen van hen hadden goede bedoelingen en respect voor de lokale bevolking (zoals de ‘hoofdpersoon’ John Kirk), maar het uiteindelijke resultaat is toch de vervanging van lokale slavenhandel door Europees imperialisme. Naast de eerdere slogan ‘Christianity, commerce and civilisation’ kwam de vierde ‘c’ van ‘control’ om de hoek kijken, al dan niet met geweld. Daar ging het uiteindelijk om; een ordinair landjepik dus! Na de eerste Wereldoorlog werden diverse Duitse gebieden trouwens weer herverdeeld waardoor uiteindelijk héél Afrika was verdeeld tussen Groot-Brittannië, Frankrijk, Portugal, Spanje, Italië en België. Alleen Ethiopië leek de dans te hebben ontsprongen.

Voor nog meer details over de Europese activiteiten in het gebied langs de Kongo rivier, leze men trouwens het prachtige boek ‘Congo’ van David Van Reybrouck.

[Gerrit Groeneboer · Rating 5 out of 5]

Wat lees ik nou eigenlijk? Een historische roman? Een wetenschappelijk verantwoorde verhandeling? Een spannend jongensboek? Een verzameling biografieën? Nee, een combinatie van allemaal. Niet veel historici en schrijvers zijn daartoe in staat. Maar het is Martin Bossenbroek opnieuw gelukt met zijn fascinerende Zanzibardriehoek. Prachtige zinnen, verfijnde stijl en stevige structuur: je hebt met dit boek een juweel in handen.

Wat ik met name zo bijzonder en mooi vind aan de Zanzibardriehoek, is dat Bossenbroek eigenlijk alle beschreven personen echt tot leven weet te wekken. Zelfs die ouwe Bismarck! Het wordt een man van vlees en bloed. En dat is een prestatie als je voor de inhoud moet terugvallen op het werk van iemand als Hans Ullrich Wehler.

Alle personen in het boek zijn trouwens de moeite waard. Allereerst de centraal geplaatste John Kirk natuurlijk. Een man die ik steeds meer ging bewonderen, qua denkvermogen, steeds oplossingsgericht, vaak tegen de stroom in, vasthoudend en innemend en met verschuivende opvattingen in de loop van zijn lange leven. Echt iemand van wie het goed is dat je hem leert kennen en die je sympathie weet op te wekken. Ook schrijft Bossenbroek met groot inlevingsvermogen over Livingstone, over Bargash, om er maar enkele te noemen. En een spannend boek moet tenslotte ook bad guys hebben, bedoeld of onbedoeld, ik zag ze in Stanley en Carl Peters. En dan nog de tranentrekker: wat is het schrijnende levensverhaal van prinses Salme prachtig en gevoelig in het geheel gevlochten.

Maar waar het allemaal om draait, is natuurlijk het onderwerp zelf: de slavernij, de slavenhandel, de strijd ertegen, de rol van Engeland en de andere landen op het Europese en Afrikaanse economische en politieke toneel en dat alles met Zanzibar als brandpunt. Apart, omdat de driehoek van Oostelijk Afrika vrijwel nooit een plaats kreeg in de geschiedschrijving. Alles komt extra tot zijn recht doordat Bossenbroek de spelers, de personen, leven inblaast. Dat zorgt ervoor dat het onderwerp niet abstract blijft, niet alleen je hoofd binnenkomt, maar ook je ziel. En dat is erg mooi. Een grote verdienste van de schrijver.

[André · Rating 5 out of 5]

Historicus Martin Bossenbroek bezocht in 2022 het eiland Zanzibar en was diep geschokt toen hij, een expositie bekeek over de gruwelen van de Oost-Afrikaanse mensenhandel in de 19de eeuw. Honderdduizenden mannen, vrouwen en kinderen werden uit het binnenland ontvoerd en op Zanzibar als slaven verkocht.
Vanaf de 7de eeuw zijn naar schatting 14,5 miljoen Afrikanen als slaven naar het Midden-Oosten gevoerd, met een piek in de 19de eeuw. De meesten kwamen uit de Sahel en werden door de Sahara gedreven. Ongeveer twee miljoen kwamen uit Oost-Afrika en werden vanaf de ‘Swahili-kust’ verscheept. Zanzibar werd in de 19de eeuw het centrum van de driehoekshandel tussen Afrika, het Midden-Oosten en India over de Indische Oceaan.
In 1873 dwingt Groot-Brittannië de sultan van Zanzibar tot het sluiten van de plaatselijke slavenmarkt, het centrum van de Oost-Afrikaanse mensenhandel. Een kwart eeuw later is het op het hele eiland gedaan met de slavernij. Net als met de onafhankelijkheid van het sultanaat. Na de kortste oorlog in de geschiedenis – nog geen drie kwartier – wordt Zanzibar een Brits protectoraat. Einde van de slavernij, begin van de onderwerping. Het westerse imperialisme is, heel paradoxaal, zowel humanitair, commercieel als agressief.
In De Zanzibardriehoek beschrijft Martin Bossenbroek de laatste episode in de slavernijgeschiedenis vanuit de direct betrokkenen: de zendeling-ontdekkingsreiziger David Livingstone, bijgestaan door bevrijde slaven als James Chuma en gevolgd door avonturiers als Henry Stanley. Sultan Barghash en slavenhandelaar Tippu Tip verzetten zich, maar moeten buigen voor één man, de diplomaat John Kirk. Uiteindelijk is ook Kirk zelf niet meer dan een knecht van de werkelijke hoofdrolspelers in de Europese regeringscentra.
De Zanzibardriehoek gaat uiteindelijk over goede bedoelingen, kwade opzet en de tragiek van Afrika, het slaafgemaakte continent. Met De Zanzibardriehoek toont Martin Bossenbroek dat hij tot de beste en meest gedreven geschiedschrijvers van het Nederlands taalgebied behoort.

[Kees · Rating 3 out of 5]

Ik heb dit boek op mijn leeslijst gezet, omdat de schrijver vaak terugkomt in slavernij discussies. In deze discussies komen vooral de erbarmelijke situatie van de transatlantische slavenhandel naar voren. Veel minder de slavenhandel in Oost-afrika. Dit boek gaat over het kolonialisme in Oost Afrika, vooral vanuit Engels imperialistisch oogpunt. Onderdeel hiervan is de afschaffing van slavernij in de 18e eeuw. Engeland nam hierin het voortouw, en dwongen andere landen dit voorbeeld te volgen. In Zanzibar was de slavenhandel vooral in de hand van de Arabieren. Hoe de John Kirk (de hoofdrolspeler in dit boek en Engelse consul op Zanzibar) dit heeft bewerkstelligt is een belangrijk deel van dit boek. Maar het geeft ook een goede beschrijving van het kolonialisme van Afrika in die tijd. De barre ontdekkingstochten van Livingstone en Stanley worden mooi beschreven. Ook het politieke spel tussen Duitsland (Bismarck) en Engeland (diverse premiers) wordt ook duidelijk.
Het mooie van dit boek dat ook persoonlijke verhalen van de aantal hoofdrolspelers naar voren komen. En dit zijn er veel. Naast John Kirk, Stanley en Livingstone worden ook de sultans van Zanzibar, de naar Duitsland gevlucht zus van de sultans, enkele Duitse ontdekkingsreizigers, schotse ondernemers enz enz. John Kirk komt vooral naar voren als een echte diplomaat, onzichtbaar, flexibel en loyaal, maar van oorsprong dokter en bioloog.
Al met al geeft het compleet beeld wat er zo afspeelde in die tijd in Zanzibar en omstreken. Ook interessant is, hoe de communicatie en logistiek werkte. In het begin gaat alles met brieven en postschepen, later wordt ook gebruik gemaakt van telegram en telefonie. Transport tussen Europa en Afrika met de boot. Na de aanleg van het Suezkanaal, ging dat een stuk sneller. Communicatie en vervoer in Afrika zelf was super ingewikkeld. Geen wegen, onbekende rivieren en veel vijandige stammen etc. Het boek beschrijft de complexiteit mooi, maar een goed beeld heb ik niet gekregen.

[Redmar Leeuwendal · Rating 4 out of 5]

Een prachtig boek over de in Nederland onbekende slavenhandel op en via Zanzibar. Door het proces van de hoogtijdagen van de slavernij tot de afschaffing van de slavernij door middel van het volgen van Kirks levensloop in beeld te brengen leest het boek goed door. Informatiedicht is het boek niet per se, maar dat maakt het des te fijner om te lezen. Dat wil niet zeggen dat ik cruciale delen heb gemist. Alles van belang wordt aangekaart. Het is erg fijn om context te hebben gekregen van dit deel van de slavenhandel in Oost Afrika. Ik heb redelijk wat kennis van de slavenhandel in Oost Congo maar dit maakt het beeld van de Oost Afrikaanse slavenhandel compleet. Een aanrader voor iedereen die meer wil weten over de chemie tussen het Westen en niet-Westerse regimes in de periode voor en na de Conferentie v Berlijn en de omslag van humanitaire motieven naar imperialistische motieven aan het einde van de 19de eeuw.

[Niels De · Rating 4 out of 5]

Het volgende non fictie boek (5/12) van dit jaar liet een tijdje op zich wachten, mijn hoofd stond er niet echt naar. Eenmaal begonnen in dit boek over Brits modern imperialisme op Zanzibar zat ik er wel snel helemaal in.
De aanpak van Bossenbroek mag inmiddels wel bekend zijn, via specifieke individuen beschrijft hij een groter geheel. In dit geval Christianity, commerce and civilisation (later aangevuld met control). Dit was het motto van de legendarische ontdekkingsreiziger Livingstone. Het afschaffen van slavernij en slavenhandel klinkt nobel maar eigenbelang speelde voor de Britten een grotere rol.
Soms wijdt Bossenbroek iets te veel uit, met af en toe nogal wat vrijheden over de gevoelens en gedachten van de hoofdrolspelers maar het is weer een imponerend boek van hem!

[Riet · Rating 4 out of 5]

Heel goed geschreven en uitgebreid gedocumenteerd. Toch mis ik iets. De meeste feiten waren mij al bekend, maar ik hoopte op een echte analyse en beschrijving van de slavenhandel daar. En dan ook doorlopend in de tegenwoordige tijd. Nu is het toch wel weer een boek over de Engelse ontdekkingsreizigers geworden met veel aandacht voor de kolonisatie van Afrika. Overigens niet alleen door de Engelsen. Er is m.i. teveel aandacht voor de Engelse politiek van die tijd. De kant van de Sultans van Zanzibar had wel meer belicht mogen worden. (Over dat laatste is er een goed boek van Christiane Bird: The Sultan's shadow).

[Jacques Thielen · Rating 4 out of 5]

Bossenbroek geeft in dit boek een helder beeld over de verdeling van west Afrika onder de europese mogendheden in de negentiende eeuw. Hij schetst daarbij de strijd van de Britten tegen de ogenschijnlijk volledig aanvaardbaar geachte slavenhandel in dit deel van de wereld. Onder het mom van daar tegen te zijn, weten de Britten belangrijke posities in te nemen in het toen nog niet gekolonialiseerde Afrika. Tegelijkertijd biedt het boek een interessante inkijk in hoe de ontdekking van dit continent heeft plaatsgevonden (Livingstone) en hoe recent deze geschiedenis eigenlijk is.

[Wilco · Rating 5 out of 5]

Prachtig boek over het proces van afschaffing ban slavenhandel en slavernij in Oost Afrika. De beweegredenen van regeringen, diplomaten en ontdekkingsreizigers worden boeiend beschreven, de verhalen pakken je. Het schaakspel van diplomaten als John Kirk versus de ontberingen van avonturiers als David Livingstone en Henry Stanley; wilde stammen, hordes insecten en machtige rivieren. Alles in de naam van afschaffing van de slavenhandel, maar ook natuurlijk de verspreiding van het christendom en het toe-eigenen van grondstoffen.

[Bert Toebes · Rating 4 out of 5]

Intrigerende geschiedenis over het Europese en met name het Britse imperialisme in Oost Afrika. Enerzijds voorvechters van de mensonterende slavernij, anderzijds gericht op een zo groot mogelijke controle en uitbuiting van de gebieden aldaar. Bossenbroek geeft een mooi beeld van de wijze waarop de verschillende Europese grootmachten hun doelen probeerden te bereiken met vooral de Duitsers in een negatieve rol. De persoonlijke geschiedenissen van David Livingstone en John Kirk maken het boek zeer prettig leesbaar. Aanrader!!

[Steven Bosch · Rating 4 out of 5]

Intrigerend boek over het einde van de slavernij met als achtergrond het geopolitieke spel van de late 19e eeuw in oost afrika tussen Engeland en Duitsland. Het knappe aan het boek is dat het leest als een avontuurlijke roman met meerdere interessante subplotten (zoals Salhe, de prinses die trouwde met een Duitser en na 18 jaar weer terugkwam na door haar broer verbannen te zijn), terwijl het uiteindelijk voornamelijk gaat over de belangrijke geopolitieke rol die Zanzibar heeft gespeeld in de opkomst van twee belangrijke keizerrijken en de afschaf van de slavernij.

[Jeroen · Rating 4 out of 5]

Fascinerend, boeiend, soms ook wat taai, als het diplomatieke proces uitgebreid wordt beschreven. Dan weer spannend als een zoveelste expeditie door het binnenland van Afrika tot leven komt. Mooi ook hoe het Engelse imperialisme voorbij komt: een mengeling van Christianity, commerce, civilization en control.

[A.c. Wallast · Rating 4 out of 5]

Interessant verhaal over de afschaffing in Oost-Afrika van slavenhandel en slavernij. De UK was de initiatiefnemer hiervan. Daarbij stond humaniteit niet altijd voorop. Alle edele motieven waren pas echt succesvol wanneer die vervlochten waren met een flinke dosis financieel, religieus en geopolitiek eigenbelang.

[Margreeth · Rating 4 out of 5]

Boeiend geschreven verhaal. Aan de hand van John Kirk wordt de afschaffing van de slavernij belicht. Hoe nobel het streven ook is, het Europese imperialisme van o.a. Engeland, Frankrijk en Duitsland geeft dit streven een bittere bijsmaak. "Menslievendheid en beschavingsdrang vermengden zich met hebzucht en machtshonger tot een verraderlijke cocktail."

[Els Tieman · Rating 5 out of 5]

Opnieuw een interessant en geweldig geschreven historisch boek van Martin Bossenbroek. Vanuit verschillende perspectieven, zoals van Livingstone en Stanley, wordt de strijd tegen slavernij in het Midden-Oosten met Zanzibar als centraal punt in de slavenhandel en John Kirk als vertegenwoordiger van Engeland beschreven. Een aanrader.