What do you think?
Rate this book
Wat maakt de mens?: Onze lichamelijkheid in relatie tot techniek en wetenschap
Wat maakt ons tot mens? Vaak beantwoorden filosofen die vraag door te zeggen dat mensen rationeel zijn, in tegenstelling tot dieren. We kunnen nadenken over onszelf en de wereld, en we hebben creativiteit. Maar tegenwoordig zijn computers rationeler dan wij, scheppen ze kunst en vellen ze morele oordelen. Zijn computers dan mensen? Volgens de wetenschap verschillen we dan weer niet van dieren en bestaat ons bewustzijn uit niets meer dan elektrische signalen in ons brein. In deze standpunten wordt de mens van buitenaf beschreven. Ze reduceren de mens tot ons gedrag en ons functioneren en dan blijkt dat we inderdaad niets bijzonders zijn. Maar strookt dat wel met hoe wij onszelf begrijpen?
Iets wat computers en dieren niet hebben, maar de mens wel, is de subjectieve ervaring van ons lichaam in de wereld en het vermogen om daarop te reflecteren. Maar ook deze ervaring is tegenwoordig te modificeren: via gehoorimplantaten, oogzenuwoperaties en virtual reality kunnen wij onze persoonlijke waarneming voortdurend transformeren. Is er dan eigenlijk wel een onveranderlijke essentie van de menselijke ervaring?
Een onbetwistbaar antwoord op de vraag wat ons tot mens maakt bestaat waarschijnlijk niet, maar juist in een tijd waarin we worden geconfronteerd met de impact van ons bestaan op de wereld, is het van wezenlijk belang om haar te blijven stellen. Dit boek onderzoekt de aard van de mens vanuit de overlappende perspectieven van filosofie, techniek en wetenschap.
Kirsten Poortier [jaar] is docent filosofie en kunst en was mederedacteur van het handboek Filosofie op school (2021). Erik Myin is hoogleraar filosofie aan de Universiteit Antwerpen en schrijft over waarneming, cognitie en bewustzijn. Peter-Paul Verbeek (1970) is hoogleraar filosofie en ethiek van wetenschap en techniek, en tevens rector magnificus aan de Universiteit van Amsterdam. Hij publiceerde onder andere Op de vleugels van Icarus (2013) en De Grens van de Mens (2011).
Iets wat computers en dieren niet hebben, maar de mens wel, is de subjectieve ervaring van ons lichaam in de wereld en het vermogen om daarop te reflecteren. Maar ook deze ervaring is tegenwoordig te modificeren: via gehoorimplantaten, oogzenuwoperaties en virtual reality kunnen wij onze persoonlijke waarneming voortdurend transformeren. Is er dan eigenlijk wel een onveranderlijke essentie van de menselijke ervaring?
Een onbetwistbaar antwoord op de vraag wat ons tot mens maakt bestaat waarschijnlijk niet, maar juist in een tijd waarin we worden geconfronteerd met de impact van ons bestaan op de wereld, is het van wezenlijk belang om haar te blijven stellen. Dit boek onderzoekt de aard van de mens vanuit de overlappende perspectieven van filosofie, techniek en wetenschap.
Kirsten Poortier [jaar] is docent filosofie en kunst en was mederedacteur van het handboek Filosofie op school (2021). Erik Myin is hoogleraar filosofie aan de Universiteit Antwerpen en schrijft over waarneming, cognitie en bewustzijn. Peter-Paul Verbeek (1970) is hoogleraar filosofie en ethiek van wetenschap en techniek, en tevens rector magnificus aan de Universiteit van Amsterdam. Hij publiceerde onder andere Op de vleugels van Icarus (2013) en De Grens van de Mens (2011).
- GenresPhilosophy
272 pages, Paperback
Published February 17, 2023
6 people are currently reading
39 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 9 of 9 reviews
March 25, 2024
In essentie is het een goed boek met een uitstekend overzicht van een minder besproken kant van de filosofie. Het bied ook veel nieuwe lensen om de wereld en ons zelf mee te analyseren.
Echter vind ik het als lesboek niet de vijf sterren waard omdat veel van de stof niet 100 procent duidelijk uitgelegd staat en je daardoor zelf veel laat interpreteren (wat dus ook fout kan gaan op je toets).
Concluderend is het dan ook eerder een introductie dan een lesboek, met informatie waar je de kern er zelf erg uit moet vissen, wat in 3 zinnen gezegd kan worden staat er soms in een hele alinea.
Echter vind ik het als lesboek niet de vijf sterren waard omdat veel van de stof niet 100 procent duidelijk uitgelegd staat en je daardoor zelf veel laat interpreteren (wat dus ook fout kan gaan op je toets).
Concluderend is het dan ook eerder een introductie dan een lesboek, met informatie waar je de kern er zelf erg uit moet vissen, wat in 3 zinnen gezegd kan worden staat er soms in een hele alinea.
March 26, 2024
Dat dit boek uit is betekent dat we gevaarlijk dicht bij de eindexamens komen...
Dit boek was interessant maar kon soms zo ongelooflijk vaag zijn, alhoewel dat ook wel weer past bij de schrijfstijl van de gemiddelde filosoof.
Daarnaast wil ik nog gezegd hebben dat ik filo een geweldig vak vind en dat ik het enorm ga missen !!
Dit boek was interessant maar kon soms zo ongelooflijk vaag zijn, alhoewel dat ook wel weer past bij de schrijfstijl van de gemiddelde filosoof.
Daarnaast wil ik nog gezegd hebben dat ik filo een geweldig vak vind en dat ik het enorm ga missen !!
January 17, 2024
Een geslaagd, leerzaam en veelzijdig eindexamenboek voor vwo-scholieren die het vak filosofie volgen. De auteurs behandelen de kwestie welke nieuwe inzichten de zich ontwikkelende wetenschap opleveren voor de vraag: wat is de mens? Het boek is een introductie op zowel de fenomenologie, die recht wil doen aan het eerstepersoonsperspectief van mensen ten opzichte van de objectieve kijk van meer technische wetenschappen, als op de wijsgerige antropologie, de tak van sport die zich bezighoudt met het wezen van de mens. Veel auteurs en perspectieven passeren de revue, het betoog is gestroomlijnd maar voelt niet geforceerd en er zijn zelfs vijftien prikkelende primaire teksten (met uitstapjes naar de poëzie) opgenomen. Ik zou het vak graag volgen.
April 25, 2024
Examens komen nu toch wel heel dichtbij...
November 2, 2025
De vraag naar de mens staat centraal in dit nieuwe lesboek dat als examenstof zal dienen voor het VWO-keuzevak filosofie voor de komende vier jaar. Het hoofdonderwerp is hoe het brein werkt, waar ons bewustzijn is gesitueerd, en wat recente ontwikkelingen in de AI kunnen betekenen voor onze relatie met de wereld. De benadering die gehanteerd wordt is de fenomenologie, de filosofische stroming die de wereld beschouwt vanuit het eigen eerste-persoons perspectief. Daarbij wil het wel de connectie maken tussen wat wij zelf subjectief ervaren via waarneming en bewustzijn, en hoe de wereld gekend kan worden via de standaard wetenschappelijke methode, het objectieve derde-persoons perspectief.
In de fenomenologie wordt een strikt dualisme vermeden, zoals Descartes, dit ooit een duidelijke scheiding tussen geest en materie poneerde. Nu wordt juist verondersteld dat onze intelligentie op velerlei manieren is ‘ingebed’ in onze lichamelijkheid én binnen de werkelijkheid. Dat begint bij het gevoel van ons eigen lichaam, maar komt ook tot uiting in het gebruik van taal en andere representaties waarmee gedachteprocessen worden ondersteund, en in allerlei vormen van interactie en handelingen binnen en met de werkelijkheid. Dat die fysieke werkelijkheid belangrijk is zien we aan handelingen die niet geleerd kunnen worden binnen het ‘mentale’ alleen, zoals lopen, fietsen, vioolspelen, allemaal activiteiten die we alleen leren door te doen. Het zijn activiteiten die we zelfs na enige oefening ook op ‘de automatische piloot’ kunnen doen. Dus wat is de rol van ons bewustzijn?
Dit leidt uiteindelijk tot de vraag of hetgeen ons brein doet ‘berekenbaar’ is en als zodanig nagebouwd kan worden op computers, waarmee we dan vervolgens apparaten kunnen uitrusten met ‘intelligentie’. Of is onze lichamelijkheid zo van wezenlijk belang en onderdeel van onze intelligentie en bewustzijn dat een computer dat niet kan simuleren? En wat is dan de specifieke rol van emotie, en is die nodig voor een moreel oordeel?
Filosofie heeft zich ook decennialang gericht op de impact van technologie op onze samenleving, op onze cultuur, en op onze manier van denken, zoals verwoord door Heidegger, Jaspers, Ellul, Gehlen, Jonas, Horkheimer, Adorno, Marcuse en Habermas. Veelal ging het over het ‘instrumentele technische denken’ dat onze maatschappij heeft vervreemd van menselijke waarden en eerbied voor de natuur. Het vorige lesboek voor het VWO Het goede leven & de vrije markt een cultuurfilosofische analyse van Ad Verbrugge, Govert Buijs en Jelle van Baardewijk, sloot daar goed bij aan en ging in op de historische ontwikkelingen binnen de samenleving (moderniteit, markt) en de filosofische ideeëngeschiedenis als reflectie daarop.
Het nieuwe lesboek beperkt zich tot de “empirische wending” in de techniekfilosofie, die puur kijkt naar de relatie tussen de individuele mens en de techniek, zeg maar de mens-machine interactie, en minder naar de impact op de maatschappij en samenleving. Daarmee wordt de doelgroep van middelbare scholieren wel een breder maatschappelijk perspectief en kennis van enkele belangrijke filosofische stromingen onthouden. Ik zou iedereen dan ook aanraden om ook het vorige lesboek te lezen. De boeken vullen elkaar bijzonder goed aan.
Voor een uitgebreide samenvatting zie Civis Mundi #142
In de fenomenologie wordt een strikt dualisme vermeden, zoals Descartes, dit ooit een duidelijke scheiding tussen geest en materie poneerde. Nu wordt juist verondersteld dat onze intelligentie op velerlei manieren is ‘ingebed’ in onze lichamelijkheid én binnen de werkelijkheid. Dat begint bij het gevoel van ons eigen lichaam, maar komt ook tot uiting in het gebruik van taal en andere representaties waarmee gedachteprocessen worden ondersteund, en in allerlei vormen van interactie en handelingen binnen en met de werkelijkheid. Dat die fysieke werkelijkheid belangrijk is zien we aan handelingen die niet geleerd kunnen worden binnen het ‘mentale’ alleen, zoals lopen, fietsen, vioolspelen, allemaal activiteiten die we alleen leren door te doen. Het zijn activiteiten die we zelfs na enige oefening ook op ‘de automatische piloot’ kunnen doen. Dus wat is de rol van ons bewustzijn?
Dit leidt uiteindelijk tot de vraag of hetgeen ons brein doet ‘berekenbaar’ is en als zodanig nagebouwd kan worden op computers, waarmee we dan vervolgens apparaten kunnen uitrusten met ‘intelligentie’. Of is onze lichamelijkheid zo van wezenlijk belang en onderdeel van onze intelligentie en bewustzijn dat een computer dat niet kan simuleren? En wat is dan de specifieke rol van emotie, en is die nodig voor een moreel oordeel?
Filosofie heeft zich ook decennialang gericht op de impact van technologie op onze samenleving, op onze cultuur, en op onze manier van denken, zoals verwoord door Heidegger, Jaspers, Ellul, Gehlen, Jonas, Horkheimer, Adorno, Marcuse en Habermas. Veelal ging het over het ‘instrumentele technische denken’ dat onze maatschappij heeft vervreemd van menselijke waarden en eerbied voor de natuur. Het vorige lesboek voor het VWO Het goede leven & de vrije markt een cultuurfilosofische analyse van Ad Verbrugge, Govert Buijs en Jelle van Baardewijk, sloot daar goed bij aan en ging in op de historische ontwikkelingen binnen de samenleving (moderniteit, markt) en de filosofische ideeëngeschiedenis als reflectie daarop.
Het nieuwe lesboek beperkt zich tot de “empirische wending” in de techniekfilosofie, die puur kijkt naar de relatie tussen de individuele mens en de techniek, zeg maar de mens-machine interactie, en minder naar de impact op de maatschappij en samenleving. Daarmee wordt de doelgroep van middelbare scholieren wel een breder maatschappelijk perspectief en kennis van enkele belangrijke filosofische stromingen onthouden. Ik zou iedereen dan ook aanraden om ook het vorige lesboek te lezen. De boeken vullen elkaar bijzonder goed aan.
Voor een uitgebreide samenvatting zie Civis Mundi #142
Read
March 14, 2025Philosophy group read.
The book bored me for 150 pages and then I stopped reading it.
There are a few inconsistencies that are quite annoying and the overall structure is flawed. Most members in our group were of that opinion.
We had a discussion about machines and humans, empathy and ethics.
A potential new member posed himself as the know-it-all teacher, killing all discussion. That didn't add to the experience. Next!
The book bored me for 150 pages and then I stopped reading it.
There are a few inconsistencies that are quite annoying and the overall structure is flawed. Most members in our group were of that opinion.
We had a discussion about machines and humans, empathy and ethics.
A potential new member posed himself as the know-it-all teacher, killing all discussion. That didn't add to the experience. Next!
January 18, 2024
De titel van het boek is veelzeggend, gegeven er vanuit meerdere filosofisch en wetenschappelijke perspectieven wordt gesteld en onderbouwd dat de mens niet in essentie iets ís, maar wordt geconstitueerd en bemiddeld door datgene waarin de mens is ingebed, hoe het vanuit het eerstepersoonsperspectief belichaamd, gemedieerd door technologie en wetenschap een wordend iets is, dat niet enkel door diens denkende vermogen tot stand komt.
Het boek kan gezien worden als een overzichtelijke en gedegen inleiding in de wijsgerige antropologie, de filosofische school die zich bezighoudt met de vraag wat de mens tot mens maakt, of als antwoord op de vraag wat de mens is.
Het boek vertrekt vanuit de fenomenologie dat wil breken met de klassieke opvatting dat de mens een denkend wezen met een lichaam is en dat deze twee als gescheiden moeten worden opgevat (iets dat niet enkel het geval was bij Descartes).
Fenomenologen laten zien dat ons bewustzijn niet alleen het resultaat is van een denkende activiteit, maar iets dat door en in contact met ons lichaam en de verhouding die deze heeft met de omgeving een inbedding tot stand brengt.
Cognitie, in dit geval, is derhalve iets dat in wisselwerking met een omgeving ontstaat, waarbij onze cognitie niet alleen onderdeel is van ons lichaam en denken, maar ook plaatsvindt buiten ons via artefacten (een dagboek, een online profiel, boeken en meer).
Verderop in het boek wordt onderzocht hoe technologie ons mensbeeld beïnvloed, de manier waarop we onszelf ervaren, maar ook hoe wij tot op zekere hoogte niet alleen drager en ontwerper van technologie zijn, maar ook het effect ervan, daar het zo maatgevend is voor onze manier van denken en handelen. Niet alleen dat, maar technologie bepaalt ook mede de metaforen die we gebruiken om betekenis te geven aan onze subjectiviteit en ervaring.
Technologie is bovendien nauw verbonden met allerlei ethische vraagstukken en moderne wetenschappen laten bovendien zien, wanneer het in het boek over grensvervagingen gaat, dat er geen simpel onderscheid te maken is tussen subject en object, dat deze niet tegenover elkaar staan, maar ten diepste verstrengeld zijn en dat dit de grenzen die wij leggen tussen levende wezens en tussen levende en niet levende wezens problematiseert en op het spel zet.
In het derde deel van het boek worden scenario's onderzocht over hoe de mens door technologie zal veranderen, of wellicht zal verdwijnen. Daar de mens kunstmatig van nature is, is het bij dit onderzoek te makkelijk om te stellen dat de mens, indien deze ingrijpend door technologie verandert of wordt opgevolgd, volledig zal zijn verdwenen, in sommige van de scenario's althans.
Het boek sluit af met de hoopvolle boodschap dat naast al deze bepalingen de mens altijd iets onbepaalds heeft dat ongrijpbaar zal blijven voor data en sommige technologische transformaties. Daarin ligt menselijke vrijheid, en ook verantwoordelijkheid.
Het boek is toegankelijk geschreven en derhalve bruikbaar voor mensen zonder filosofische achtergrond en in het onderwijs.
Het boek kan gezien worden als een overzichtelijke en gedegen inleiding in de wijsgerige antropologie, de filosofische school die zich bezighoudt met de vraag wat de mens tot mens maakt, of als antwoord op de vraag wat de mens is.
Het boek vertrekt vanuit de fenomenologie dat wil breken met de klassieke opvatting dat de mens een denkend wezen met een lichaam is en dat deze twee als gescheiden moeten worden opgevat (iets dat niet enkel het geval was bij Descartes).
Fenomenologen laten zien dat ons bewustzijn niet alleen het resultaat is van een denkende activiteit, maar iets dat door en in contact met ons lichaam en de verhouding die deze heeft met de omgeving een inbedding tot stand brengt.
Cognitie, in dit geval, is derhalve iets dat in wisselwerking met een omgeving ontstaat, waarbij onze cognitie niet alleen onderdeel is van ons lichaam en denken, maar ook plaatsvindt buiten ons via artefacten (een dagboek, een online profiel, boeken en meer).
Verderop in het boek wordt onderzocht hoe technologie ons mensbeeld beïnvloed, de manier waarop we onszelf ervaren, maar ook hoe wij tot op zekere hoogte niet alleen drager en ontwerper van technologie zijn, maar ook het effect ervan, daar het zo maatgevend is voor onze manier van denken en handelen. Niet alleen dat, maar technologie bepaalt ook mede de metaforen die we gebruiken om betekenis te geven aan onze subjectiviteit en ervaring.
Technologie is bovendien nauw verbonden met allerlei ethische vraagstukken en moderne wetenschappen laten bovendien zien, wanneer het in het boek over grensvervagingen gaat, dat er geen simpel onderscheid te maken is tussen subject en object, dat deze niet tegenover elkaar staan, maar ten diepste verstrengeld zijn en dat dit de grenzen die wij leggen tussen levende wezens en tussen levende en niet levende wezens problematiseert en op het spel zet.
In het derde deel van het boek worden scenario's onderzocht over hoe de mens door technologie zal veranderen, of wellicht zal verdwijnen. Daar de mens kunstmatig van nature is, is het bij dit onderzoek te makkelijk om te stellen dat de mens, indien deze ingrijpend door technologie verandert of wordt opgevolgd, volledig zal zijn verdwenen, in sommige van de scenario's althans.
Het boek sluit af met de hoopvolle boodschap dat naast al deze bepalingen de mens altijd iets onbepaalds heeft dat ongrijpbaar zal blijven voor data en sommige technologische transformaties. Daarin ligt menselijke vrijheid, en ook verantwoordelijkheid.
Het boek is toegankelijk geschreven en derhalve bruikbaar voor mensen zonder filosofische achtergrond en in het onderwijs.
February 23, 2025
Een goed geschreven boek dat op een duidelijke en engagerende manier een introductie biedt tot de vraag die in de titel gesteld wordt.
Ik was onder de indruk van hoe helder bepaalde filosofische ideëen verwoord werden. Zelfs als afgestudeerd filosoof had ik bij onderwerpen waar ik me al veel mee had beziggehouden aha momenten.
Ik vond de primaire teksten bovendien goed gekozen. Lekker kort, relevant en boeiend. De afwisseling met gedichten en referenties naar video of film zorgen ook voor gezonde variatie.
De onderwerpen waren interessant: de vraag naar het vrouw zijn, zwart zijn, belichaamde cognitie, cognitie bij planten en dieren en futuristische vraagstukken omtrent o.a. de opkomst van kunstmatige intelligentie en posthumanisme. Al deze onderwerpen leveren zonder twijfel voldoende stof voor enerverende gesprekken in de klas.
Het boek is bovendien ontzettend relevant. Zeker in een tijd waar de toekomst zo dichtbij is, als deze nog niet al begonnen is. De passage die ze aanhalen van Katherine Hayles beschrijft dit krachtig: 'Dit is een bijzonder geschikt moment om technische autonomie te analyseren, want wat er technisch voor nodig is kan gerealiseerd worden, maar de technische infrastructuren zijn niet zodanig diep ingebed in het dagelijks leven dat andere paden 'uitgesloten' zijn en moeilijker te bewandelen. Ik was bovendien onder de indruk van de nuances die werden geleverd bij bijvoorbeeld de bespreking van de spiegeltest.
Al deze dingen samen zorgen ervoor dat ik dit een bijzonder goed in elkaar gezet boek vind voor de middelbare school en het van mij daarom een 5-sterrenrating krijgt.
Ik was onder de indruk van hoe helder bepaalde filosofische ideëen verwoord werden. Zelfs als afgestudeerd filosoof had ik bij onderwerpen waar ik me al veel mee had beziggehouden aha momenten.
Ik vond de primaire teksten bovendien goed gekozen. Lekker kort, relevant en boeiend. De afwisseling met gedichten en referenties naar video of film zorgen ook voor gezonde variatie.
De onderwerpen waren interessant: de vraag naar het vrouw zijn, zwart zijn, belichaamde cognitie, cognitie bij planten en dieren en futuristische vraagstukken omtrent o.a. de opkomst van kunstmatige intelligentie en posthumanisme. Al deze onderwerpen leveren zonder twijfel voldoende stof voor enerverende gesprekken in de klas.
Het boek is bovendien ontzettend relevant. Zeker in een tijd waar de toekomst zo dichtbij is, als deze nog niet al begonnen is. De passage die ze aanhalen van Katherine Hayles beschrijft dit krachtig: 'Dit is een bijzonder geschikt moment om technische autonomie te analyseren, want wat er technisch voor nodig is kan gerealiseerd worden, maar de technische infrastructuren zijn niet zodanig diep ingebed in het dagelijks leven dat andere paden 'uitgesloten' zijn en moeilijker te bewandelen. Ik was bovendien onder de indruk van de nuances die werden geleverd bij bijvoorbeeld de bespreking van de spiegeltest.
Al deze dingen samen zorgen ervoor dat ik dit een bijzonder goed in elkaar gezet boek vind voor de middelbare school en het van mij daarom een 5-sterrenrating krijgt.
August 20, 2023
Een geslaagde titel , er wordt in het boek met ruim perspectief gezocht naar wat de mens dan wel niet is , en gaat/ zou kunnen worden. ( minder over wat ie dan wel of niet geweest was )
Het boek doet op een boeiende manier nadenken , …
Men kan zich Bv afvragen of de mens goed is , en of ie beter kan worden , dan wordt naar mijn vermoeden nogal veel gekeken naar de s , slimmer, sneller , sterker , superieurer , enz , of dat dan allemaal beter dan goed gaat worden weet ik niet , er worden verschillende voorbeelden genoemd in het boek wat de toekomstige mss zou kunnen worden , met neuroimplantaten een verstrengeling met anderen in een internetconnectie een soort cyborg of via dna ingrepen een sluipweg in de evolutie proberen te nemen, of robots creëren die het dan overnemen ( wat ze dan precies overnemen weet ik ook niet )
Benieuwd hoeveel de pijn van het zijn te verzachten valt , als de bijwerking dan andere pijn is ,
weten we dat ook weer ,
Een interessante kijk op wat de mens dan is of zou worden aangewakkerd door nieuw vuur (hopelijk verbrand ie niet teveel de vingers, of meer, aan het nieuwe technologie vuur ) vlot leesbaar voor een filosofie boek ,
Het boek doet op een boeiende manier nadenken , …
Men kan zich Bv afvragen of de mens goed is , en of ie beter kan worden , dan wordt naar mijn vermoeden nogal veel gekeken naar de s , slimmer, sneller , sterker , superieurer , enz , of dat dan allemaal beter dan goed gaat worden weet ik niet , er worden verschillende voorbeelden genoemd in het boek wat de toekomstige mss zou kunnen worden , met neuroimplantaten een verstrengeling met anderen in een internetconnectie een soort cyborg of via dna ingrepen een sluipweg in de evolutie proberen te nemen, of robots creëren die het dan overnemen ( wat ze dan precies overnemen weet ik ook niet )
Benieuwd hoeveel de pijn van het zijn te verzachten valt , als de bijwerking dan andere pijn is ,
weten we dat ook weer ,
Een interessante kijk op wat de mens dan is of zou worden aangewakkerd door nieuw vuur (hopelijk verbrand ie niet teveel de vingers, of meer, aan het nieuwe technologie vuur ) vlot leesbaar voor een filosofie boek ,
Displaying 1 - 9 of 9 reviews