Eigenlijk is de (Nederlandse) titel wat misleidend, want dit boek gaat eigenlijk maar zijdelings over Dynamo Kiev en eigenlijk ook niet over 'sterven voor de eer van het vaderland'.
Het gaat over het oorlogsleed van Kyiv: eerst als minderwaardig onderdrukt door Stalin - en daarna nog veel gruwelijker onderdrukt onder nazi-bezetting. In het bezette Kyiv bleef een groep topvoetballers (van Dynamo, maar ook Lokomotiv) voetballen, met de broodfabriek waar ze werkten als uitvalsbasis. Onder de naam FC Start speelden ze in de zomer van 1942 negen wedstrijden, hoofdzakelijk tegen elftallen van militairen van de bezettingsmacht (Hongaren, Roemenen, Duitsers).
FC Start was erg goed, versloeg de bezetters en werd voor voetbalminnend Kyiv een baken van hoop in gitzwarte tijden, en de spelers een soort verzetshelden. Omdat de kansen aan het Oostfront keerden (Stalingrad!) en de Duitsers op de terugtocht moesten, nam in Kyiv het verzet toe en in die sfeer kwamen het succes en de populariteit van FC Start de Duitsers toch wel erg slecht uit.
Dat culmineerde in augustus 1942 tot de wedstrijd die bekend is komen te staan als de 'Dodenwedstrijd', de 'Wedstrijd des Doods', waarbij FC Start een team van de Duitse Luftwaffe (Flakelf geheten) versloeg. Niet veel later werden de spelers van FC Start opgepakt en naar een gevreesd kamp afgevoerd, waar een aantal van hen tijdens een repressailleronde werden doodgeschoten.
De 'Dodenwedstrijd' werd een mythe en is na de oorlog veel beschreven en een paar keer verfilmd, onder meer losjes in de Hollywoodkraker 'Escape to Victory' met onder meer Pelé (en de ex-Ajacied Co Prins!).
Die versies van het verhaal hebben weinig met de werkelijkheid van doen, door dichterlijke vrijheden, maar ook omdat ze uitgingen van een versie van het verhaal die sowieso al een mythe was, namelijk de mythe die de Sovjet-autoriteiten na de oorlog hielpen propageren, met FC Start als dapper Sovjet-team dat werd geïntimideerd en bedreigd door de nazi's, maar bleef winnen voor de eer van de USSR -en dat moest bekopen met standrechtelijke executie direct na de gewonnen wedstrijd.
Zo was het niet. Andy Dougan maakt mooi inzichtelijk hoe het wél was. Alleen in de wat lange en soms ook wat rommelige aanloop én het korte slothoofdstuk legt hij werkelijke verbanden met Dynamo Kyiv en de rol die FC Start in de clubgeschiedenis inneemt.
Boeiend verhaal, maar toch geef ik het boek 'slechts' drie sterren: een beetje aftrek voor de wat langdradige historische inleiding, een beetje aftrek voor de ietwat stijve Nederlandse vertaling en een beetje aftrek voor het feit dat een heel interessant aspect van het verhaal (namelijk hoe de Sovjet-autoriteiten de 'Dodenwedstrijd' gebruikten in hun propaganda) weer heel snel wordt afgeraffeld aan het einde. Dat had dan weer wat uitgebreider gemogen.
In zijn nawoordje schrijft Dougan dat hij een paar 'heel erg slechte versies' van het boek inleverde voordat hij de definitieve vorm vond. Gek genoeg voel ik dat wel een beetje tijdens het lezen: dat hij moest worstelen. Uiteindelijk is het een boeiend boek geworden. Niet fantastisch of geweldig, maar 'gewoon' goed.