What do you think?
Rate this book
Trots: De filosofie van een emotie
Trots lijkt iets voor mensen met grote ego’s, voor personen die snel gekrenkt zijn en voor opscheppers die op sociale media geen maat kennen. Wie trots is, plaatst zichzelf te veel in de kijker.
Maar trots ligt ook ten grondslag aan emancipatie, en kan een krachtig wapen zijn bij protest. Met trots kun je jezelf beter op waarde schatten. Meer ruimte voor sommige vormen van trots kan de sleutel zijn tot sociale rechtvaardigheid.
Filosofe Martha Claeys onderzoekt de betekenis van trots en laat zien dat deze emotie juist in onze woelige tijden van groot belang is.
Maar trots ligt ook ten grondslag aan emancipatie, en kan een krachtig wapen zijn bij protest. Met trots kun je jezelf beter op waarde schatten. Meer ruimte voor sommige vormen van trots kan de sleutel zijn tot sociale rechtvaardigheid.
Filosofe Martha Claeys onderzoekt de betekenis van trots en laat zien dat deze emotie juist in onze woelige tijden van groot belang is.
- GenresPhilosophyNonfiction
221 pages, Paperback
Published March 27, 2023
24 people are currently reading
377 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 24 of 24 reviews
April 8, 2023
Ahhhhhh, ik hou van aha-moment-boeken
January 17, 2024
Een boek dat erin slaagt inzicht te bieden in grote ideeën, zoals emancipatie, onderdrukking, en ongelijkheid, via een filosofie van de emotie 'trots'. Claeys' uiteenzetting zit naadloos in elkaar en leest vlot.
Toch bracht dit boek minder nieuwe informatie aan dan ik had gehoopt, maar dat heeft volgens mij vooral te maken met het feit dat ik al bekend ben met het veld van gender- en diversiteitsstudies.
Toch bracht dit boek minder nieuwe informatie aan dan ik had gehoopt, maar dat heeft volgens mij vooral te maken met het feit dat ik al bekend ben met het veld van gender- en diversiteitsstudies.
March 29, 2023
In dit boek, gebaseerd op haar doctoraatsonderzoek, maakt Martha Claeys een grondige studie van de emotie trots. We zijn er vaak wat wantrouwig over, en in sommige gevallen is die terughoudendheid gepast, maar er zijn net zo goed soorten trots die we mogen aanmoedigen en vieren. Het was een vernieuwende en inspirerende leeservaring, tegelijk grondig en toegankelijk. Sterk aangeraden!
April 12, 2025
Het duurde even voordat ik er helemaal in zat maar dit boek is ontzettend genuanceerd, en gaat niet alleen de breedte maar ook de diepte in. Ik kreeg er niet veel nieuwe inzichten uit, maar ik denk dat het voor sommigen zeker kan helpen.
October 7, 2023
Claeys probeert iets te krampachtig om alle woke-debatten en thema’s te verwerken in haar boek. Het is ook teveel een ‘en toen zei die dit’ ‘maar die zei toen dat’- opsommingsboek. Wat vindt ze er nou zelf van?! Het onderscheid tussen zelfrespect, zelfwaardering en zelfliefde was wel verhelderend.
August 10, 2023
Net als Martha Claeys in haar voorwoord schrijft, ben ik er al lang van overtuigd dat trots verantwoordelijk is voor ontzettend veel van wat misloopt in de wereld. Ik keek dus al even uit naar dit boek: zou het het onderwerp eindelijk bespreekbaar maken, zou het ons een spiegel voorhouden, misschien zelfs oplossingen aanreiken?
Niet, dus. Het begon nochtans veelbelovend met dat voorwoord. Ook het eerste hoofdstuk is best interessant. Daarin komen we eerst te weten hoe filosofen doorheen de geschiedenis over trots dachten. Ze merkt vervolgens terecht op dat het woord 'trots' voor twee volledig verschillende zaken gebruikt wordt. Iemand kan zich trots voelen wanneer hij of zij iets bewonderenswaardig gepresteerd heeft. Maar hetzelfde woord wordt ook gebruikt in situaties waar dat helemaal niet het geval is: iemand die trots toont dat hij of zij gay is, een zwarte huidskleur heeft, een inwoner is van een bepaald land. Waar Claeys het in haar boek helaas niet over heeft: iemand kan ook trots zijn omdat hij of zij een bepaalde mening toegedaan is, een bepaalde gewoonte of traditie heeft, een aangeboren eigenschap heeft, wanneer zijn of haar sportteam wint,... Mensen lijken wel trots te kunnen zijn om op het even welke willekeurige eigenschap.
Claeys merkt ook op dat trots vaak gelinkt wordt aan het woord 'respect' - ook een woord dat in (grotendeels diezelfde) twee compleet verschillende situaties gebruikt wordt: iemand die iets bewonderenswaardig gepresteerd heeft 'verdient respect'; maar mensen 'vragen' ook respect om de meest uiteenlopende redenen, zonder dat ze daarvoor iets hebben moeten doen. Claeys gebruikt als voorbeelden opnieuw 'een bepaalde huidskleur hebben', 'vrouw zijn', 'een andere geaardheid hebben', 'trans zijn', of 'een bepaalde nationaliteit hebben'. Opnieuw gaat het in het boek helaas verder niet om al die andere mogelijke 'redenen' waarom mensen respect eisen: omdat ze een bepaalde mening toegedaan zijn (ongeacht of ze die kunnen verdedigen of niet), omdat ze een bepaalde traditie hebben of geloof aanhangen. Het spreekt voor zich dat mensen vaak die vorm van 'respect' misbruiken om bijvoorbeeld een discussie af te sluiten, gedrag te vergoelijken of net om vooral niks te hoeven veranderen bij zichzelf. Opnieuw, helaas: over dat ontzettend belangrijke aspect van trots gaat het verder in het boek niet meer.
Steunend op filosofische literatuur geeft ze een voor mij originele verklaring voor het bestaan van deze twee compleet verschillende manieren om trots in te vullen. We zijn trots op wat we belangrijk vinden, waarmee we ons identificeren. Voor beide vormen is dat van toepassing. De eerste vorm van trots is een vorm van zelfwaardering, de tweede een vorm van zelfrespect. Volgens haar mogen we dus in het eerste geval het woord 'respect' niet gebruiken, maar moeten we spreken over 'waardering'. 'Respect' is waar elk individu, elke persoon, a priori recht op heeft. Eerlijk gezegd vind ik dat erg vaag. Wat houdt dat dan in? Mensenrechten? Waarom hebben we daar dan een woord voor nodig, dat bovendien ook voor iets heel anders gebruikt kan worden? Is een eenvoudigere conclusie dan niet dat sommigen dat woord ten onrechte aanwenden?
Ten slotte poneert ze nog een derde (volgens haar evenzeer gegronde) bron van trots: zelfliefde.
So far so good - hoewel sommige zaken wat vaag en/of vergezocht zijn en haar invulling van trots in mijn ogen eerder beperkend is, reikt ze in die eerste hoofdstukken wel interessante inzichten aan. Bovendien schrijft Martha Claeys fantastisch - voor het debuut van een academica verdient dat respect - euh - waardering.
Maar dan kiest Claeys ervoor om de tweede helft van het boek volledig te wijden aan één hypothese, die moet aantonen dat trots maatschappelijk nut kan hebben. Trots, resulterend uit zelfrespect, zou onderdrukte groepen ('mensen van kleur', vrouwen, lgbti mensen) helpen om te beseffen dat ze niet waardig behandeld worden, hen verenigen, en op die manier een sociale gelijkmaker zijn. Op zich wellicht (voor sommigen) een interessante hypothese (hoewel er m.i. minder vergezochte verklaringen zijn voor dezelfde fenomenen). Maar voor een boek dat beweert 'de filosofie van de trots' te beschrijven, wel héél erg beperkt. Claeys is bij momenten wel heel erg woke en eenzijdig, en dat is bijzonder jammer.
Een voorbeeld. Er valt m.i. heel wat interessants te vertellen over trots met betrekking tot de Black Lives Matter-protesten. Sure, je kan er bovenstaande draai aan geven. Maar opnieuw zorgde de trots die veel mensen met een donkere huidskleur [1] voelden voor de protesten die vaak volledig uit de hand liepen - en tijdens volle Covid-pandemie letterlijk levensgevaarlijk waren. Die trots zorgde voor veel irrationaliteit, hoog oplopende emoties, polarisering, vernieling, oversimplificaties... En wie weet wat had er gebeurd, zou er toevallig in die periode nog een gelijkaardige tragedie te betreuren geweest zijn en gemediatiseerd worden [2]. De weinige data die in Amerika beschikbaar is geven voor zo ver we kunnen zien aan dat er relatief gezien níét meer politiegeweld, of überhaupt geweld, van 'caucasische' mensen tegen Afro-Amerikanse mensen gebruikt wordt. Waren zulke protesten dan gerechtvaardigd? Of is dit net één van die vreselijke negatieve maatschappelijke gevolgen van een misplaatste versie van deze emotie, waar Claeys in haar voorwoord naar verwijst?
Ook in het laatste hoofdstuk, over zelfliefde, kiest Claeys vooral om te focussen op thema's als huidskleur en geaardheid, en wordt het bij momenten een zelfhulpboek, een pleidooi voor zelfliefde, te 'mogen zijn wie je bent'. Niet noodzakelijk waar ik naar op zoek was.
Er valt oh zo veel te vertellen over deze waanzinnig onderbelichte emotie die alle aspecten van de mensheid zo hard beïnvloed heeft doorheen de geschiedenis. Een emotie die zowel aan de basis ligt van zowat alle interpersoonlijke problemen, maar evenzeer de grootste maatschappelijke problemen van onze tijd.
Interpersoonlijke problemen zoals wanneer we te trots zijn om toe te geven dat we een fout gemaakt hebben, dat we te snel waren, dat we iets doms zeiden, dat we iets verdedigden wat moeilijk te verdedigen valt, en dat we daar soms eindeloos aan vast houden, waardoor ruzies onderhuids blijven woekeren. Terwijl het loslaten van die trots alles zou oplossen. Geen woord daarover in haar boek.
Maar evengoed de grootste maatschappelijke problemen van onze tijd, zoals onze onbereidheid om ons gedrag te veranderen in het licht van ecologische uitdagingen; de toenemende polarisering tussen groepen die te trots zijn om van kamp te veranderen; het verdwijnen van het vertrouwen in een overheid of de wetenschap; onze onwil om te luisteren naar mekaar en van mening te veranderen;... Trots is mooi bezig de mensheid naar haar eigen afgrond te sturen.
Maar Claeys kiest ervoor om het in de plaats honderd pagina's lang te hebben over huidskleur, sekse en geaardheid. Ik had toch durven hopen dat we vandaag in Europa al wat verder stonden.
[1] Ik gebruik liever niet 'witte' en 'zwarte' mensen; mensen op basis van hun huidskleur klassificeren en identificeren is zó fout en de tegengestelde richting van waar we naartoe moeten, dat katapulteert ons decennia terug in de tijd.
[2] En die kans was erg groot in Amerika, met meer dan 10000 dagelijkse arrestaties en 30% van de bevolking die een geweer bezit en dus mogelijk de arresterende politieagent kan neerschieten - voor een fantastische dosis duiding en nuance, zie https://www.youtube.com/watch?v=vmgxt...
Niet, dus. Het begon nochtans veelbelovend met dat voorwoord. Ook het eerste hoofdstuk is best interessant. Daarin komen we eerst te weten hoe filosofen doorheen de geschiedenis over trots dachten. Ze merkt vervolgens terecht op dat het woord 'trots' voor twee volledig verschillende zaken gebruikt wordt. Iemand kan zich trots voelen wanneer hij of zij iets bewonderenswaardig gepresteerd heeft. Maar hetzelfde woord wordt ook gebruikt in situaties waar dat helemaal niet het geval is: iemand die trots toont dat hij of zij gay is, een zwarte huidskleur heeft, een inwoner is van een bepaald land. Waar Claeys het in haar boek helaas niet over heeft: iemand kan ook trots zijn omdat hij of zij een bepaalde mening toegedaan is, een bepaalde gewoonte of traditie heeft, een aangeboren eigenschap heeft, wanneer zijn of haar sportteam wint,... Mensen lijken wel trots te kunnen zijn om op het even welke willekeurige eigenschap.
Claeys merkt ook op dat trots vaak gelinkt wordt aan het woord 'respect' - ook een woord dat in (grotendeels diezelfde) twee compleet verschillende situaties gebruikt wordt: iemand die iets bewonderenswaardig gepresteerd heeft 'verdient respect'; maar mensen 'vragen' ook respect om de meest uiteenlopende redenen, zonder dat ze daarvoor iets hebben moeten doen. Claeys gebruikt als voorbeelden opnieuw 'een bepaalde huidskleur hebben', 'vrouw zijn', 'een andere geaardheid hebben', 'trans zijn', of 'een bepaalde nationaliteit hebben'. Opnieuw gaat het in het boek helaas verder niet om al die andere mogelijke 'redenen' waarom mensen respect eisen: omdat ze een bepaalde mening toegedaan zijn (ongeacht of ze die kunnen verdedigen of niet), omdat ze een bepaalde traditie hebben of geloof aanhangen. Het spreekt voor zich dat mensen vaak die vorm van 'respect' misbruiken om bijvoorbeeld een discussie af te sluiten, gedrag te vergoelijken of net om vooral niks te hoeven veranderen bij zichzelf. Opnieuw, helaas: over dat ontzettend belangrijke aspect van trots gaat het verder in het boek niet meer.
Steunend op filosofische literatuur geeft ze een voor mij originele verklaring voor het bestaan van deze twee compleet verschillende manieren om trots in te vullen. We zijn trots op wat we belangrijk vinden, waarmee we ons identificeren. Voor beide vormen is dat van toepassing. De eerste vorm van trots is een vorm van zelfwaardering, de tweede een vorm van zelfrespect. Volgens haar mogen we dus in het eerste geval het woord 'respect' niet gebruiken, maar moeten we spreken over 'waardering'. 'Respect' is waar elk individu, elke persoon, a priori recht op heeft. Eerlijk gezegd vind ik dat erg vaag. Wat houdt dat dan in? Mensenrechten? Waarom hebben we daar dan een woord voor nodig, dat bovendien ook voor iets heel anders gebruikt kan worden? Is een eenvoudigere conclusie dan niet dat sommigen dat woord ten onrechte aanwenden?
Ten slotte poneert ze nog een derde (volgens haar evenzeer gegronde) bron van trots: zelfliefde.
So far so good - hoewel sommige zaken wat vaag en/of vergezocht zijn en haar invulling van trots in mijn ogen eerder beperkend is, reikt ze in die eerste hoofdstukken wel interessante inzichten aan. Bovendien schrijft Martha Claeys fantastisch - voor het debuut van een academica verdient dat respect - euh - waardering.
Maar dan kiest Claeys ervoor om de tweede helft van het boek volledig te wijden aan één hypothese, die moet aantonen dat trots maatschappelijk nut kan hebben. Trots, resulterend uit zelfrespect, zou onderdrukte groepen ('mensen van kleur', vrouwen, lgbti mensen) helpen om te beseffen dat ze niet waardig behandeld worden, hen verenigen, en op die manier een sociale gelijkmaker zijn. Op zich wellicht (voor sommigen) een interessante hypothese (hoewel er m.i. minder vergezochte verklaringen zijn voor dezelfde fenomenen). Maar voor een boek dat beweert 'de filosofie van de trots' te beschrijven, wel héél erg beperkt. Claeys is bij momenten wel heel erg woke en eenzijdig, en dat is bijzonder jammer.
Een voorbeeld. Er valt m.i. heel wat interessants te vertellen over trots met betrekking tot de Black Lives Matter-protesten. Sure, je kan er bovenstaande draai aan geven. Maar opnieuw zorgde de trots die veel mensen met een donkere huidskleur [1] voelden voor de protesten die vaak volledig uit de hand liepen - en tijdens volle Covid-pandemie letterlijk levensgevaarlijk waren. Die trots zorgde voor veel irrationaliteit, hoog oplopende emoties, polarisering, vernieling, oversimplificaties... En wie weet wat had er gebeurd, zou er toevallig in die periode nog een gelijkaardige tragedie te betreuren geweest zijn en gemediatiseerd worden [2]. De weinige data die in Amerika beschikbaar is geven voor zo ver we kunnen zien aan dat er relatief gezien níét meer politiegeweld, of überhaupt geweld, van 'caucasische' mensen tegen Afro-Amerikanse mensen gebruikt wordt. Waren zulke protesten dan gerechtvaardigd? Of is dit net één van die vreselijke negatieve maatschappelijke gevolgen van een misplaatste versie van deze emotie, waar Claeys in haar voorwoord naar verwijst?
Ook in het laatste hoofdstuk, over zelfliefde, kiest Claeys vooral om te focussen op thema's als huidskleur en geaardheid, en wordt het bij momenten een zelfhulpboek, een pleidooi voor zelfliefde, te 'mogen zijn wie je bent'. Niet noodzakelijk waar ik naar op zoek was.
Er valt oh zo veel te vertellen over deze waanzinnig onderbelichte emotie die alle aspecten van de mensheid zo hard beïnvloed heeft doorheen de geschiedenis. Een emotie die zowel aan de basis ligt van zowat alle interpersoonlijke problemen, maar evenzeer de grootste maatschappelijke problemen van onze tijd.
Interpersoonlijke problemen zoals wanneer we te trots zijn om toe te geven dat we een fout gemaakt hebben, dat we te snel waren, dat we iets doms zeiden, dat we iets verdedigden wat moeilijk te verdedigen valt, en dat we daar soms eindeloos aan vast houden, waardoor ruzies onderhuids blijven woekeren. Terwijl het loslaten van die trots alles zou oplossen. Geen woord daarover in haar boek.
Maar evengoed de grootste maatschappelijke problemen van onze tijd, zoals onze onbereidheid om ons gedrag te veranderen in het licht van ecologische uitdagingen; de toenemende polarisering tussen groepen die te trots zijn om van kamp te veranderen; het verdwijnen van het vertrouwen in een overheid of de wetenschap; onze onwil om te luisteren naar mekaar en van mening te veranderen;... Trots is mooi bezig de mensheid naar haar eigen afgrond te sturen.
Maar Claeys kiest ervoor om het in de plaats honderd pagina's lang te hebben over huidskleur, sekse en geaardheid. Ik had toch durven hopen dat we vandaag in Europa al wat verder stonden.
[1] Ik gebruik liever niet 'witte' en 'zwarte' mensen; mensen op basis van hun huidskleur klassificeren en identificeren is zó fout en de tegengestelde richting van waar we naartoe moeten, dat katapulteert ons decennia terug in de tijd.
[2] En die kans was erg groot in Amerika, met meer dan 10000 dagelijkse arrestaties en 30% van de bevolking die een geweer bezit en dus mogelijk de arresterende politieagent kan neerschieten - voor een fantastische dosis duiding en nuance, zie https://www.youtube.com/watch?v=vmgxt...
April 12, 2023
Dit boek deed mijn ogen open over een emotie waar ik het zelf niet altijd makkelijk heb. Het leerde me over de connectie tussen agency en zelfliefde. En hoe dat politiek is.
July 7, 2024
Tijdens mijn studie filosofie heb ik toch vooral geleerd over dode filosofen. Nog levende filosofen kwamen amper aan bod, en als er al over gesproken werd, dan ging het vaak over filosofie voor het grote publiek en daar werd dan met een zeker dedain tegenaan gekeken. Eenmaal afgestudeerd had ik dus geen al te hoge pet op van de filosofie vandaag de dag, maar vorig jaar ben ik toch begonnen met het lezen van winnaars van de Socratesbeker, de prijs voor het beste Nederlandstalige filosofieboek van het jaar. Dit jaar viel die eer te beurt aan Martha Claeys, die met Trots: De Filosofie van een Emotie een zeer toegankelijk boek schreef dat toch ook diep gaat en uitnodigt tot kritische (zelf)reflectie.
Dat er bij ons allemaal al onbewust een definitie van trots in ons brein verankerd ligt, blijkt duidelijk in hoe we het woord ‘trots’ hanteren in het dagelijks leven. Er is gepaste en ongepaste trots en we krijgen wel eens te horen dat we best trots mogen zijn op wat we hebben gepresteerd of wie we zijn, of dat we juist iets hebben gedaan waar we absoluut niet trots op hoeven zijn. Wanneer we het woord gebruiken hangt er in ieder geval altijd een flink waardeoordeel aan vast. Het is daarom zeer interessant om deze term ontleed en onderzocht te zien worden.
Drie soorten trots
Claeys trekt het begrip ‘trots’ uiteen en maakt een onderscheid tussen drie verschillende soorten trots die alle drie een andere bron kennen. De eerste vorm van trots komt voort uit zelfwaardering, de tweede komt voort uit zelfrespect en de derde en laatste vindt zijn oorsprong in zelfliefde.
Bij zelfwaardering gaat het vooral om kwaliteiten die langs een meetlat gelegd kunnen worden en die vergeleken kunnen worden met de kwaliteiten van anderen. Een chefkok kan en mag trots zijn op zijn kookkunsten, omdat hij dit beter kan dan anderen. Een topsporter kan en mag trots zijn op zijn gouden medaille omdat hij al zijn concurrenten heeft verslagen. Het is dit soort trots waar we het vaak over hebben in ons dagelijks taalgebruik.
Zelfrespect en zelfliefde
Trots gegrond in zelfrespect gaat vooral over gemarginaliseerde groepen die zich beroepen op hun intrinsieke menselijke waarde om zo te strijden voor gelijkheid. Pride-dagen en -weken zijn hier een zichtbaar voorbeeld van, waarbij deelnemers eigenlijk zeggen: ik zie er misschien anders uit en ik wijk af van de norm, maar ik ben nog steeds een mens dat gehoord, gezien en gerespecteerd mag en moet worden. Deze trots is vooral gegrond in de overtuiging dat jij dezelfde behandeling verdient als andere mensen.
De laatste vorm van trots is gebaseerd op zelfliefde, volgens Claeys een vorm van trots die vaak vergeten is in de literatuur over dit begrip. Het is misschien wel de belangrijkste vorm van trots, omdat ze bepalend is voor hoe je in het leven staat, hoe je je verhoudt tot anderen en hoe je handelt. Het gaat hier niet om een arrogante, zelfingenomen vorm van zelfliefde, maar om het kritisch onderzoeken van jezelf, om het bepalen van wie je bent zodat je op een adequate manier met mensen en dingen om kunt gaan. Dit soort trots is vaak over het hoofd gezien, maar het is schadelijk voor mens en omgeving wanneer dit soort trots afwezig is.
Uitdagen
Met een zeer vloeiende pen weet Claeys deze onderscheiden te verhelderen en de lezer mee te nemen in haar onderzoek. Ze gebruikt hierbij ook veelvuldig de werken van andere denkers, maar weet deze ideeën zo te incorporeren dat een heel fijn leesbare en gestroomlijnde tekst ontstaat. Het taalgebruik van Claeys is bedrieglijk eenvoudig; ook leken in de filosofie zullen geen moeite hebben de ideeën van Claeys te volgen, maar ondertussen voelt het constant aan alsof er echt iets op het spel staat en werpt ze vele balletjes op die de lezer uitdagen tot kritisch (zelf)onderzoek.
Op inhoudelijk vlak kon ik een heel eind met Claeys meegaan. Haar analyse van zelfwaardering en de gevaren van dit soort trots (hiërarchisch denken, te competitief), daar is eigenlijk geen speld tussen te krijgen. Ook schrijft ze erg mooie dingen over zelfliefde, waarbij de volgende opmerking zeer raak was: “Ook omdat we pas echt naar een ander kunnen kijken als we de tijd hebben genomen om met onszelf in het reine te komen. Zolang we dat niet doen, zien we de ander onvermijdelijk door de lens van onze angsten, dromen verlangens en fantasieën van ons dikke ego.” We kunnen de ander pas zien voor wie die is als we onszelf kunnen zien voor wie we zijn, inclusief al onze onhebbelijkheden en rare patronen.
Gepaste en ongepaste trots
Waar voor mij de schoen een beetje wringt, is op het vlak van zelfrespect. Claeys is erg ‘woke’ in haar voorbeelden en ideeën over zelfrespect, en daarmee trapt ze toch een beetje in de val van zwart-wit-denken. Ze zet gemarginaliseerde groepen die protesteren tegen ongelijkheid tegenover Anders Breivik die vanuit white pride handelde en 77 jonge mensen vermoordde.
Uit deze voorbeelden volgen bepaalde voorwaarden voor gepast zelfrespect, zoals de voorwaarde dat politieke bewegingen meer gelijkheid in de wereld teweeg moeten brengen. Intuïtief is het inderdaad correct om te stellen dat op basis van die voorwaarden gemarginaliseerde groepen alle recht hebben om zich te beroepen op hun zelfrespect en trots, en dat de white pride van Breivik een ongepast soort trots is.
Weerbarstig
Maar tussen mensen die strijden voor gelijke rechten en terrorist Anders Breivik zit nog een hele wereld van ideeën die op ontelbare manieren gestalte krijgen in miljarden mensen. De voorwaarden die Claeys stelt zijn makkelijk toepasbaar op extremen, maar de meesten van ons bevinden zich toch in het grijze gebied waarbij het niet meer zo makkelijk is om zomaar even te bepalen of iemands trots of gevoel voor zelfrespect wel gepast is. De werkelijkheid en de menselijke natuur zijn simpelweg te weerbarstig om aan de hand van een lijstje voorwaarden te bepalen of iemands trots gepast is of niet.
En daar komt nog bij: wie gaat er bepalen wanneer er sprake is van gepaste trots? De maatstaven die Claeys noemt zijn gedacht vanuit een links kader en daarmee niet geheel objectief. Morele superioriteit en mensen veroordelen op één onwelgevallige uitspraak of gedachte (terwijl iemand zoveel meer is dan dat ene idee) zijn gevaren die op de loer liggen.
Eenzijdig
Er is op zich niks mis met het linkse kader van waaruit Claeys denkt, maar Trots: De Filosofie van een Emotie voelt daarmee wel wat eenzijdig aan. Claeys’ onderzoek naar trots lijkt uiteindelijk vooral een middel om een politiek en maatschappelijk standpunt in te nemen, en dat vind ik filosofisch gezien net wat minder interessant dan een begrip dat vanaf alle mogelijke gezichtspunten en zonder waardeoordeel onderzocht wordt.
Dat neemt niet weg dat dit werk echt geweldig geschreven is en dat ik me kan voorstellen dat het verschillende soorten lezers (filosoof versus niet-filosoof, links versus rechts, jong versus oud) weet te prikkelen. Als je het dan hebt over een filosofisch werk dat een groter publiek zou kunnen aantrekken, dan is dit het wel, en dat verdient zeker bewondering. En getuige dit weer veel te lange stuk vond ik er als afgestudeerd filosoof in ieder geval ook genoeg uitdaging en plezier in. (Afsluiten met het feit dat Claeys trots mag zijn op dit werk is te makkelijk denk ik hè?)
Blogpost
Dat er bij ons allemaal al onbewust een definitie van trots in ons brein verankerd ligt, blijkt duidelijk in hoe we het woord ‘trots’ hanteren in het dagelijks leven. Er is gepaste en ongepaste trots en we krijgen wel eens te horen dat we best trots mogen zijn op wat we hebben gepresteerd of wie we zijn, of dat we juist iets hebben gedaan waar we absoluut niet trots op hoeven zijn. Wanneer we het woord gebruiken hangt er in ieder geval altijd een flink waardeoordeel aan vast. Het is daarom zeer interessant om deze term ontleed en onderzocht te zien worden.
Drie soorten trots
Claeys trekt het begrip ‘trots’ uiteen en maakt een onderscheid tussen drie verschillende soorten trots die alle drie een andere bron kennen. De eerste vorm van trots komt voort uit zelfwaardering, de tweede komt voort uit zelfrespect en de derde en laatste vindt zijn oorsprong in zelfliefde.
Bij zelfwaardering gaat het vooral om kwaliteiten die langs een meetlat gelegd kunnen worden en die vergeleken kunnen worden met de kwaliteiten van anderen. Een chefkok kan en mag trots zijn op zijn kookkunsten, omdat hij dit beter kan dan anderen. Een topsporter kan en mag trots zijn op zijn gouden medaille omdat hij al zijn concurrenten heeft verslagen. Het is dit soort trots waar we het vaak over hebben in ons dagelijks taalgebruik.
Zelfrespect en zelfliefde
Trots gegrond in zelfrespect gaat vooral over gemarginaliseerde groepen die zich beroepen op hun intrinsieke menselijke waarde om zo te strijden voor gelijkheid. Pride-dagen en -weken zijn hier een zichtbaar voorbeeld van, waarbij deelnemers eigenlijk zeggen: ik zie er misschien anders uit en ik wijk af van de norm, maar ik ben nog steeds een mens dat gehoord, gezien en gerespecteerd mag en moet worden. Deze trots is vooral gegrond in de overtuiging dat jij dezelfde behandeling verdient als andere mensen.
De laatste vorm van trots is gebaseerd op zelfliefde, volgens Claeys een vorm van trots die vaak vergeten is in de literatuur over dit begrip. Het is misschien wel de belangrijkste vorm van trots, omdat ze bepalend is voor hoe je in het leven staat, hoe je je verhoudt tot anderen en hoe je handelt. Het gaat hier niet om een arrogante, zelfingenomen vorm van zelfliefde, maar om het kritisch onderzoeken van jezelf, om het bepalen van wie je bent zodat je op een adequate manier met mensen en dingen om kunt gaan. Dit soort trots is vaak over het hoofd gezien, maar het is schadelijk voor mens en omgeving wanneer dit soort trots afwezig is.
Uitdagen
Met een zeer vloeiende pen weet Claeys deze onderscheiden te verhelderen en de lezer mee te nemen in haar onderzoek. Ze gebruikt hierbij ook veelvuldig de werken van andere denkers, maar weet deze ideeën zo te incorporeren dat een heel fijn leesbare en gestroomlijnde tekst ontstaat. Het taalgebruik van Claeys is bedrieglijk eenvoudig; ook leken in de filosofie zullen geen moeite hebben de ideeën van Claeys te volgen, maar ondertussen voelt het constant aan alsof er echt iets op het spel staat en werpt ze vele balletjes op die de lezer uitdagen tot kritisch (zelf)onderzoek.
Op inhoudelijk vlak kon ik een heel eind met Claeys meegaan. Haar analyse van zelfwaardering en de gevaren van dit soort trots (hiërarchisch denken, te competitief), daar is eigenlijk geen speld tussen te krijgen. Ook schrijft ze erg mooie dingen over zelfliefde, waarbij de volgende opmerking zeer raak was: “Ook omdat we pas echt naar een ander kunnen kijken als we de tijd hebben genomen om met onszelf in het reine te komen. Zolang we dat niet doen, zien we de ander onvermijdelijk door de lens van onze angsten, dromen verlangens en fantasieën van ons dikke ego.” We kunnen de ander pas zien voor wie die is als we onszelf kunnen zien voor wie we zijn, inclusief al onze onhebbelijkheden en rare patronen.
Gepaste en ongepaste trots
Waar voor mij de schoen een beetje wringt, is op het vlak van zelfrespect. Claeys is erg ‘woke’ in haar voorbeelden en ideeën over zelfrespect, en daarmee trapt ze toch een beetje in de val van zwart-wit-denken. Ze zet gemarginaliseerde groepen die protesteren tegen ongelijkheid tegenover Anders Breivik die vanuit white pride handelde en 77 jonge mensen vermoordde.
Uit deze voorbeelden volgen bepaalde voorwaarden voor gepast zelfrespect, zoals de voorwaarde dat politieke bewegingen meer gelijkheid in de wereld teweeg moeten brengen. Intuïtief is het inderdaad correct om te stellen dat op basis van die voorwaarden gemarginaliseerde groepen alle recht hebben om zich te beroepen op hun zelfrespect en trots, en dat de white pride van Breivik een ongepast soort trots is.
Weerbarstig
Maar tussen mensen die strijden voor gelijke rechten en terrorist Anders Breivik zit nog een hele wereld van ideeën die op ontelbare manieren gestalte krijgen in miljarden mensen. De voorwaarden die Claeys stelt zijn makkelijk toepasbaar op extremen, maar de meesten van ons bevinden zich toch in het grijze gebied waarbij het niet meer zo makkelijk is om zomaar even te bepalen of iemands trots of gevoel voor zelfrespect wel gepast is. De werkelijkheid en de menselijke natuur zijn simpelweg te weerbarstig om aan de hand van een lijstje voorwaarden te bepalen of iemands trots gepast is of niet.
En daar komt nog bij: wie gaat er bepalen wanneer er sprake is van gepaste trots? De maatstaven die Claeys noemt zijn gedacht vanuit een links kader en daarmee niet geheel objectief. Morele superioriteit en mensen veroordelen op één onwelgevallige uitspraak of gedachte (terwijl iemand zoveel meer is dan dat ene idee) zijn gevaren die op de loer liggen.
Eenzijdig
Er is op zich niks mis met het linkse kader van waaruit Claeys denkt, maar Trots: De Filosofie van een Emotie voelt daarmee wel wat eenzijdig aan. Claeys’ onderzoek naar trots lijkt uiteindelijk vooral een middel om een politiek en maatschappelijk standpunt in te nemen, en dat vind ik filosofisch gezien net wat minder interessant dan een begrip dat vanaf alle mogelijke gezichtspunten en zonder waardeoordeel onderzocht wordt.
Dat neemt niet weg dat dit werk echt geweldig geschreven is en dat ik me kan voorstellen dat het verschillende soorten lezers (filosoof versus niet-filosoof, links versus rechts, jong versus oud) weet te prikkelen. Als je het dan hebt over een filosofisch werk dat een groter publiek zou kunnen aantrekken, dan is dit het wel, en dat verdient zeker bewondering. En getuige dit weer veel te lange stuk vond ik er als afgestudeerd filosoof in ieder geval ook genoeg uitdaging en plezier in. (Afsluiten met het feit dat Claeys trots mag zijn op dit werk is te makkelijk denk ik hè?)
Blogpost
September 29, 2025
Een biologieleraar gaf ooit een proefwerk over de werking van zintuigen met de vraag ‘vertel alles wat je weet over het oog’.
Het boek van Martha Claeys lijkt het antwoord op de vraag ‘vertel alles wat je weet over trots’ . Een beetje saaie opsomming van dit alles in de eerste hoofdstukken en vervolgens een ellenlang slothoofdstuk over de rol van trots in de black lves matter- beweging.
Zonder echte probleemstelling en niet werkend naar een kern vond ik het een taai boek met heel veel informatie op de vierkante centimeter uitgebeend uit samenvattingen van andere boeken.
Het boek van Martha Claeys lijkt het antwoord op de vraag ‘vertel alles wat je weet over trots’ . Een beetje saaie opsomming van dit alles in de eerste hoofdstukken en vervolgens een ellenlang slothoofdstuk over de rol van trots in de black lves matter- beweging.
Zonder echte probleemstelling en niet werkend naar een kern vond ik het een taai boek met heel veel informatie op de vierkante centimeter uitgebeend uit samenvattingen van andere boeken.
December 2, 2023
Inhoudelijk anders dan verwacht, maar dat bedoel ik alleen maar positief. Het is persoonlijker, of ja, gevoeliger dan een abstract werk over het begrip 'trots' zou kunnen zijn.
January 20, 2024
Selfcare dit. Aanrader. Ik zal het zeker nog herlezen.
Read
August 3, 2025me and my homies love Martha Claeys
March 11, 2024
Ik heb door dit boek veel geleerd over de verschillende vormen van trots, over het verschil tussen trots, respect, waarde en liefde. De herkenbare maatschappelijke gebeurtenissen en thema's, levendige anekdotes en de prettige schrijfstijl maakte dat ik dit boek snel heb uitgelezen. Een minder punt vond ik, dat een groot deel van dit boek las als een opsomming van bronnen. Dat maakte de rode draad en inhoud bij wijlen minder sterk.
October 25, 2024
Toegankelijk en inspirerend boek over de veelzijdigheid van de emotie 'trots', doet je anders kijken naar de wereld én vooral naar jezelf :) De concrete voorbeelden uit het dagelijkse leven, ver en dichtbij, vond ik een grote meerwaarde en maken het heel tastbaar. Aanrader!
October 16, 2023
Takes a while to get up to speed. Seems sometimes to be hesitating between scientific (objective) and engaged. But contains very interesting ideas and points of view.
December 14, 2023
Disappointing; all over the place; conceptually weak with some nice point..
August 1, 2024
3.5⭐️
September 24, 2024
Leesbare filosofie die optimistisch aanvoelt waardoor je om je heen en naar jezelf kijkt. Misschien zelfs af en toe wat meer fier over het perron loopt. Oeh en hoe mooi is de kaft.
September 26, 2024
4,5 :))
November 21, 2024
Vol actuele inzichten en nieuwe blikken die ik nog niet had geworpen op thema’s!
June 6, 2025
3.5 ⭐️
Wel wat leuke inzichten uitgehaald. Verder pakte het me niet helemaal, maar vond het wel tof dat er zoveel relevante thema’s in verwerkt zaten.
Wel wat leuke inzichten uitgehaald. Verder pakte het me niet helemaal, maar vond het wel tof dat er zoveel relevante thema’s in verwerkt zaten.
Displaying 1 - 24 of 24 reviews