Godność, proszę: O transpłciowości, gniewie i nadziei

by Maja Heban

Z czym na co dzień mierzą się osoby transpłciowe? Jakie prawne, społeczne, medyczne aspekty wpływają na ich codzienne życie? Jak media piszą o ludziach transpłciowych i jakie oczekiwania są im stawiane? Kto i po co przemyca do Polski kampanię rozpowszechniania kłamstw o tranzycji, która w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych doprowadziła już do tragedii? I gdzie w tym wszystkim szukać nadziei?

Ta książka to osobisty manifest i zarazem kontynuacja działalności aktywistycznej autorki. Maja Heban stawia w niej dwa cele: ułatwić osobom cispłciowym zrozumienie transpłciowości oraz dać własnej społeczności satysfakcję, że postulaty i przemyślenia, które przynajmniej część osób dzieli, będą mogły głośno wybrzmieć. Osadzona w biografii autorki narracja nie ma na celu ustanowienia kanonu czym transpłciowość jest i może być, gdyż doświadczenie i potrzeby każdej osoby są różne. Dzięki osobistej perspektywie autorka pragnie jednak dotrzeć do tych, którzy nie mogą empirycznie poznać transpłciowości, ale i do tych, którzy - choć żyją ze słusznym gniewem skierowanym ku codziennym trudnościom - poszukują nadziei i równości.

Genres: Nonfiction, Queer, LGBT, Poland, Polish Literature, Feminism, Transgender

208 pages, Paperback

First published May 17, 2023

Reviews

[Tomasz · Rating 5 out of 5]

Potrzebowaliśmy tej książki, chociaż na nią nie zasługujemy. Potężny walor edukacyjny, sporo uzasadnionego gniewu, ale też wzruszające ziarenko nadziei na koniec. Muszę jednak wspomnieć, że w kilku przypadkach brakowało mi przypisów- nie mam żadnego powodu, aby nie wierzyć przytaczanym przez Maję cytatom lub badaniom (zwłaszcza, że zdecydowaną większość dobrze znam), jednak jestem pewien, że dla wielu osób byłyby one przydatne. Nie czułbym się jednak dobrze zaniżając z tego powodu ocenę, dlatego zostawiam pięć gwiazdek i znak jakości.

[Teleseparatist · Rating 4 out of 5]

Przeczytałam w jeden dzień. Może wolałabym większe uporządkowanie tematów w ramach rozdziałów i mniej ironicznego dystansu (choć rozumiem, że czasem bez niego można gryźć ścianę - ale w sumie, wolałabym otwarty gniew, więcej gniewu), ale oprócz tych drobiazgów - książka wciągnęła mnie absolutnie. Doceniam jej osobistość, to jak zgrabnie łączy fragmenty adresowane do czytelnika poinformowanego, "z branży," młodego czytelnika transpłciowego szukajacego wiedzy, i czytelnika może nie całkiem, ale tak w dużej mierze z tematem niezaznajomionego (byle tylko otwartego). Książka ma bardzo dużo niuansu i wyważenia, pokazuje różne perspektywy, objaśnia ale bez wyniosłości. Tłumaczy zmianę perspektywy samej Mai Heban, gdy zmieniła ona zdanie na jakiś temat. Zachęca do otwartości na błędy dobrze chcących i do chcenia dobrze. Jest zaskakująco optymistyczna na temat perspektyw w Polsce. No i po prostu świetnie się czyta. Intymna, wartka, ciekawa. Dobrze, że mamy w Polsce Maję Heban.

[Edzia · Rating 2 out of 5]

Dużo w tej książce gniewu, który moim zdaniem sam w sobie jest zrozumiały i nie postrzegam go pejoratywnie, ale sprawia, że argumentacja autorki kuleje. Wiele rzeczy przyjmuje jako oczywiste, mimo że wcale takie nie są. I nie mam w sobie zgody na to, żeby wszystkie wątpliwości/stawianie pytań/niezgodę z danym stanowiskiem transaktywistów nazywać transfobią i automatycznie ucinać dyskusję, a tutaj dzieje się tak niejednokrotnie. Szanuję Maję Heban i jej doświadczenie, któremu absolutnie nie umniejszam, tak jak doświadczeniu innych osób transpłciowych, nie twierdzę, że książka nie ma żadnej wartości, ale jestem mocno rozczarowana jej retoryką.

[Paulina · Rating 5 out of 5]

Mam nadzieję, że dożyję takich czasów, kiedy fragmenty tej książki znajdą się w szkolnych podręcznikach.

[Lobo · Rating 5 out of 5]

Kobiecy gniew jest moim ulubionym tematem, bo żyję w stanie nieustannego wkurwu. O Mai Heban zawsze piszę z przymiotnikiem "niesamowita", bo uważam ją za lokalną - polską i branżową - superbohaterkę. Obserwując tylko jej internetową aktywność nie mogę mieć innego wizerunku: jej cierpliwość, siła, wytrzymałość - moc, na to nie ma innego słowa - charyzma i ironia w obliczu nieustannego zalewu absolutnego zła i okrucieństwa w Sieci i poza nią to dokładna definicja bohaterki. Czyli aktywistki. A do tego okazuje się, że jest taką samą ludzką spierdoliną jak ja (grupa wsparcia dla społecznie wycofanych dzieci). I chociaż jestem tylko zwykłą cis lesbą (w dużym uproszczeniu - żeby wytłumaczyć moją seksualność potrzebuję 40 slajdowej prezentacji, a i nad tożsamością płciową zastanawiam się od pewnego czasu) nagonka na osoby trans płciowe przeraża mnie nieludzko, jak każda eksterminacja grupy społecznej. Bo wiem, że to tylko początek i rozpoznaję argumenty, jakie padają ze strony chorych z nienawiści grup anty-trans: te same padały wcześniej (i wciąż się pojawiają - wystarczy spojrzeć na pogromobusy) w odniesieniu do osób queer. Retoryka się nie zmienia, tylko obiekt. I nienawiść jest ta sama - irracjonalna i nieuzasadniona. Heban rozkłada te "argumenty" na czynniki pierwsze, pokazuje ich genezę, działanie i konsekwencje. I robi to z podziwu godną cierpliwością, a narracja jest pełna wyśmienitej, ostrej ironii, która umożliwia przebrnięcie przez ten mentalny gruz. Porządkuje współczesne narracje na temat trans płciowości, klarownie wyjaśnia skomplikowane kwestie. Ta książka powinna być obowiązkową lekturą licealną. I na pewno wprowadzę ją do sylabusa na studiach - mam zaznaczone mnóstwo fragmentów, które chcę omówić ze studentami.

Najsilniej rezonuje we mnie jedno zdanie, w którym Heban stwierdza, że nie chciałaby być cis kobietą. Nie to jest jest jej celem i marzeniem. To proste zdanie, ale nie tylko cudownie rozbraja obowiązującą społeczną transfobię (nawet w jej uładzonej wersji opartej na współczuciu dla "nieszczęsnych" osób trans płciowych), ale też jest doskonałym wyrazem queerowej Dumy. Bo też nie chciałabym być hetero. Lubię to, kim jestem. Czerpię z tego radość, nawet jeśli wiązało i wiąże się z tym masa problemów.

[Paya · Rating 5 out of 5]

Drogie cispłciowe osoby proszone są o czytanie. Drogie heteronormatywne osoby również proszone są o czytanie. To jednocześnie manifest, prywatne przemyślenia, wnikliwa dekonstrukcja dezinformacji dotyczących osób transpłciowych, uważna i pełna słusznej zgłości analiza dyskursu antytranspłciowego. Bardzo ważna pozycja.

[kam · Rating 5 out of 5]

Wiedziałam, że będzie to wartościowy tytuł, ale że aż tak dobry? Tego nie oczekiwałam.

[Anna Wilczyńska · Rating 5 out of 5]

Można dać 6?
Merytoryczna, wnikliwa, zachowuje idealny balans między eksperckością, a odniesieniem do prywatnych doświadczeń. Oczywiście w części prowokująca maksymalne wkurzenie, opad rąk i smutna w chuj.

[Marta · Rating 5 out of 5]

pozycja obowiązkowa

[dominik · Rating 5 out of 5]

Maja Heban opisuje panujące w ostatnich latach nastroje dotyczące osób transpłciowych, podsumowuje queerstorię i rozkłada na czynniki pierwsze argumenty transfobów o „ochronie dzieci”. Opowiada o wymaganiach społeczeństwa względem osób niecisheternormatywnych (spoiler: najlepiej jakbyśmy wcale nie istnieli lub przynajmniej nie byli widoczni). Wyraźnie rozdziela transpłciowość od kojarzonego z nią cierpienia, jednocześnie opowiadając o własnych doświadczeniach i podkreślając, że historia każdej osoby jest inna.

Ta książka dała mi poczucie oczyszczenia i jedności ze społecznością. Pozwoliła uświadomić, że nie żyję w wycinku rzeczywistości i transfobia jest globalnym trendem, a nie przepychankami gdzieś w internecie. Bardzo chciałbym, żeby jej treść dotarła do głównego nurtu medialnego i stała się orężem w walce z dezinformacją. Nic o nas bez nas.

[simbelmynë · Rating 5 out of 5]

niesamowicie ważna książka, bierzcie i jedzcie z tego wszyscy!

[Karolina Kat · Rating 5 out of 5]

Bardzo ważna książka i głos, jakich wciąż za mało w polskim społeczeństwie.

[Magdalena · Rating 5 out of 5]

Cała recenzja tu: https://whosome.pl/inne-planety/recen...

Godność, proszę to nie jest książka, którą łatwo podsumować czy streścić: obejmuje bardzo szeroki temat, a do tego robi to na dwóch płaszczyznach i zdaje się mieć kilka przeplatających się funkcji. Jeśli szukacie broszurki, którą moglibyście podrzucić rodzicom czy nauczycielkom, to nie jestem pewna, czy to właściwy wybór. Książka Mai Heban jest, owszem, informacyjna i edukacyjna, wykonuje pewną porządkującą pracę, ale również wchodzi w temat transpłciowości bardzo osobiście i bardzo głęboko. Z tego względu potraktowałabym ją raczej jako pozycję dla osób bardziej zaawansowanych w temacie, mających już jakąś podstawową wiedzę, którą mają chęć poszerzyć i pogłębić. Jeśli chcecie uporządkować sobie informacje o tym, jak wygląda sytuacja osób transpłciowych w Polsce i jak kształtuje się tak zwany światowy dyskurs na ten temat w 2023 roku, a do tego poznać perspektywę bardzo konkretnej i wyrazistej osoby, aktywistki opowiadającej swoją historię – Godność, proszę będzie dla was bardzo dobrym wyborem.

Nie jest więc Godność, proszę ani przewodnikiem dla początkujących w temacie (na przykład rodziców, których dziecko właśnie dokonało coming outu), ani autobiografią – lecz czymś dokładnie pomiędzy, co być może sprawiło, że książka ta stawiała mi podczas lektury pewien opór. Nie na tyle jednak duży, bym nie zdołała połknąć jej w całości w jedno popołudnie i wieczór. Maja Heban, wychodząc od własnych doświadczeń, mocno i konkretnie zakreśla obraz świata osób transpłciowych, z wielką starannością podkreślając, że nie tworzą one spójnej grupy. Każde trans-doświadczenie jest osobnym wszechświatem, a żadna osoba transpłciowa nie jest rzeczniczką całej społeczności – nawet kiedy, tak jak Maja, jest aktywistką i osobą regularnie pojawiającą się w mediach (teraz również oczywiście jako autorka mocnej książki). To jedna z kilku „oczywistości”, którym poświęcono w Godność, proszę sporo miejsca – bo jednak wcale oczywiste nie są.

[Kamila Kunda · Rating 4 out of 5]

Przymierzałam się do lektury tej książki przez dobre dwa lata i wreszcie, zdegustowana niedawną decyzją sądu w Wielkiej Brytanii odnośnie definicji tożsamości płciowej, sięgnęłam po “Godność, proszę”. Maja Heban pisze o transpłciowości w sposób uniwersalny, a książka podzielona jest na trzy rozdziały: Transpłciowość, Gniew i Nadzieja, na końcu zaś zamieszczony jest Słowniczek pojęć, który pomaga osobom nieszczególnie zorientowanym w temacie zaznajomić się z właściwymi terminami.

Autorka znakomicie umożliwia osobom czytającym zrozumienie wszelkich kwestii związanych z życiem jako transpłciowa osoba i w bardzo wyważony sposób łączy fragmenty własnej historii z historią, prawodawstwem, rozbijaniem stereotypów, stygmą jaka panuje w społeczeństwie, a także różnymi wątkami kulturowymi (jest mowa m.in. o koncepcie Two-Spirit wśród rdzennych Amerykanów). Kontekst, o jakim Heban pisze, jest głównie polski, ale porusza ona też kwestie tragicznej sytuacji osób transpłciowych w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii, które są otwarcie prześladowane i często żyją w strachu o własne życie w obu tych krajach.

Byłam zdziwiona, że gniewu w tej książce jest naprawdę bardzo mało. Wyczułam więcej niezgody na niesprawiedliwość i raczej smutek, że wciąż osobom transpłciowym odmawia się kontroli nad własnym ciałem i możliwości podejmowania decyzji dotyczących jego, kwestionuje się ich poczytalność umysłową, redukuje się ich człowieczeństwo do kwestii płci, jakby cała tożsamość sprowadzała się do tego.

Wspaniała, prowokująca do myślenia książka, znakomicie napisana, w sposób, który odpowiadał mi zarówno pod względem merytorycznym, emocjonalnym, jak i odnośnie warstwy językowej. Bardzo przystępna i naprawdę ciekawa. Jedyne, czego mi zabrakło to przypisów i bibliografii - odniesienia do pewnych danych statystycznych czy artykułów prasowych i książek aż się o nie prosiły.

[Kakadu · Rating 1 out of 5]

Czy pamiętacie Billly’ego z "Sześciu stóp pod ziemią", który zagadał na śmierć swoją siostrę? Jeśli ktoś faktycznie byłby w stanie zagadać kogoś na smierć, byłaby to Maja Heban.

Dawno nie czytałam tak śmiertelnie nudnej i męczącej - bo źle napisanej - książki. Podziękowania mogę skierować też w stronę redakcji, która najwyraźniej odpuściła sobie prostowanie ewidentnych sprzeczności w wywodach Mai. Czy można raz pisać, że nie będzie się misgenderować transkobiet-gwałcicieli, a raz misgenderować masowego mordercę, który był - Maja to po prostu wie - trollem? Można. Tylko trochę niekonsekwentnie to wygląda.

Do ulubionych figur retorycznych Mai należą wątpliwe analogie (porównanie tranzycji do dopasowania protezy zębowej zrobiło mi dzień) oraz bajania o tym, co by było, gdyby. Chcecie wiedzieć, jak wyglądałby świat bez sztywnych ról płciowych? Maja wam powie - dalej istniałyby w nim osoby transpłciowe szukające pomocy u specjalistów. Nie pytajcie, dlaczego. Maja to po prostu wie. A gdyby osoba z dysforią nie chciała przejść tranzycji? A gdyby ktoś przeszedł tranzycję w ramach prowokacji intelektualnej? A gdyby ciocia miała wą… A nie, zaraz.

Przez okrutną transfobię i mizoginię Kościoła Katolickiego Maja minęła się z powołaniem i zamiast wyczekiwaną od lat Papieżycą jest tylko transaktywistką. Ton ma jednak zdecydowanie kaznodziejski. Może stąd ten głęboki sen redakcji; głupio okazać się człowiekiem małej wiary i wsadzić Mesjaszowi palucha w ranę. Po czasie może się jednak okazać, że to inna bajka, i zapomnieliśmy wytknąć królowi, że jest nagi.

Jest to książka, którą absolutnie każdy powinien przeczytać, optymalnie za nią nie płacąc, dlatego dziękuję dobrej duszy, która się nią ze mną podzieliła. Nigdy Ci tego nie zapomnę.

[Kacper · Rating 4 out of 5]

W niektórych fragmentach trudno opanować wściekłość na świat. Pewnie zresztą nawet nie warto jej opanowywać, nie bez powodu „gniew” znalazł swoje miejsce w podtytule tej książki.

Są też fragmenty wzruszające, są i edukacyjne - choć warto zaznaczyć, że nie jest to żaden „wstęp do transpłciowości”, którym możecie wyedukować nieprzekonanego i nieuświadomionego członka rodziny. Pozycja raczej dla, powiedzmy, średniozaawansowanych - może nie osób siedzących w aktywizmie na rzecz osób transpłciowych (dla nich może być oczywista) czy dla samych osób trans w ogólności, ale i nie dla kogoś, kto gubi się w podstawowych pojęciach i oczekuje wprowadzenia.

Dobra rzecz.

[majawiktoria]

Cieszę się, że przeczytałam. Miałam już pewne rozeznanie w temacie, ale teraz mam zdecydowanie większe. Może tylko życzyłabym sobie więcej przypisów i źródeł. Ważna książka, poszerzająca perspektywy — must read

[Zosia · Rating 3 out of 5]

zradykalizowana Maja Heban? wspaniale, poproszę o więcej
jako osoba zainteresowana aktywizmem lgbtq+ nie dowiedziałam się niczego nowego, ale pod względem przekazywanych uczuć i idei bardzo dobre

[Ola · Rating 5 out of 5]

Uważam, że ta książka ma potencjał stać się jedną z najważniejszych pozycji o osobach. LGBTQ+ w Polsce.

Jest napisana bardzo przystępnym stylem. Ma zachowany balans doświadczeń autorki i obiektywnych faktów czy komentarzy dot. wydarzeń. Mam też wrażenie, że pomimo tego, że większość przytaczanych zdarzeń jest bardzo aktualna to dzięki komentarzom, kontekstom i odniesieniom do wymiarów indywidualnych jest szansa, że książka pozostanie aktualna przez długi czas.

To jest tekst kompletnie bezkompromisowy i prosto z mostu i jest coś co mega doceniam. Kilkukrotnie zakręciły mi się łzy w oczach, bo czytanie o tak bezpośredniej agresji systemowej (i nie tylko) jest po prostu trudne. A jak ryczałam, kartkowałam książkę i patrzyłam na dedykację przypominałam sobie, że moje łzy w tym momencie są niczym w porówaniu do codzienności osób trans, a ta książka w ogóle nie jest dla mnie. Mogę jedynie empatyzować i cieszę się, że te emocje, które miałam w czasie czytania przybliżyły mnie chociaż w kilku procentach do lepszego zrozumienia osób innych ode mnie.

W sumie uważam, że każdy, każde i każda powinni/e przeczytać tę książkę niezależnie od swojego poziomu wiedzy o transpłciowości. Może być tak, ze wywoła oburzenie, może złość albo smutek… i chyba o to chodzi.

[tosia · Rating 4 out of 5]

myślę, że to obowiązkowa lektura dla cis osób w polsce. maja heban opisuje tu swoje doświadczenia, często upokarzające i wręcz straszne, opowiada o sytuacji osób trans w polsce i zwraca uwagę na to w jak wielu miejscach kryje się, nawet ta zinternalizowana, transfobia. wyjaśnia wiele rzeczy, podaje także przykłady ze świata, wywołuje do odpowiedzi i wzięcia odpowiedzialności. pojawia się tu też dla mnie osobiście przerażająca i dość bliska rzecz, czyli możliwość cofnięcia nawet tych pozytywnych zmian, które gdzieś zaszły. jest tu oczywiście nadzieja i pełne nauki rozdziały, ale również dużo gniewu, żalu. nie czyta się łatwo, to masa niewygodnego i konfrontującego materiału, ale to potrzebna książka, polecam, warto się skupić, pochylić i zastanowić, obejrzeć dookoła siebie. być uważnym i wspierającym we właściwy sposób

[c_branwell · Rating 4 out of 5]

"Być osobą LGBTQIA+ to spać z jednym okiem otwartym, nawet jeśli przyzwyczailiśmy się do spokoju. To mieć świadomość, że w dowolnym momencie jedne wybory parlamentarne dzielą nas od stania się obywatelami drugiej kategorii - o ile oczywiście w danym kraju przestaliśmy nimi być przynajmniej w teori. (...) Nigdy nie wiemy, kto i gdzie uzna, że należy nas poddać eksterminacji. 》Nigdy więcej《 nie jest dla nas pięknym, tragicznym sloganem, tylko poradą na przyszłość. Ostrzeżeniem."

Uważam, że każdy człowiek (queerowy czy nie)
powinien tę książkę przeczytać, być może jako lekcję empatii. Po prostu.
To potrzebna książka, z jednej strony bardzo osobista, a z drugiej poruszająca wiele spraw istotnych dla całej queerowej społeczności.

[Kamil Kostogrys · Rating 5 out of 5]

„Nie chciałabym być kimś innym, bo straciłabym to, kim jestem dzisiaj.”

[Ignacy · Rating 5 out of 5]

Dziękuję Maju. Książka, która pozwoliła mi utrwalić sobie mnóstwo rzeczy, nauczyć się nowych pojęć, ale przede wszystkim - poczuć, że nie byłem i nie jestem osamotniony w wielu doświadczeniach. Jest mi po tej lekturze smutno, trochę sentymentalnie też, ale to wbrew pozorom dobre reakcje.
A, no i czuję gniew, a tego mi bardzo brakowało.

[Daniel · Rating 3 out of 5]

3,5⭐
nie bardzo moja książka, ale z pewnością bardzo ważna i mocna (no i niewątpliwie taka lektura przydałaby się wielu cisom)

[Aleksandra Gratka · Rating 4 out of 5]

Ważna.

[Michalina · Rating 5 out of 5]

Maja ma dar pięknego wypowiadania się i zdecydowanie umie przejrzyście ubrać swoje myśli w słowa. Dostarcza też wieku naukowych argumentów na konkretne tematy, które w mojej głowie nie potrzebowały dodatkowych uzasadnień, ale w sumie są one jednak pomocne.
Dodatkowo mamy tu dużo jej osobistych przeżyć i emocji, które dla mnie są zawsze niezwykle istotne, gdy czytam o doświadczeniach jakiejkolwiek osoby reprezentującej mniejszość. Tak jak polecałam autobiografię Laury Jane Grace i Elliota Page'a, tak polecam ten wspaniały personalno - merytoryczny manifest Mai Heban - must read.

[Bloodorange · Rating 4 out of 5]

3,5 zaokrąglone w górę. Potrzebna i nieźle napisana książka. Przyłączam się do prośby o przypisy i bibliografię w kolejnym wydaniu.

[Anna]

Generalnie to nie oceniam książek znajomych, bo trudno mi oddzielić dzieło od autora/autorki w takim przypadku, tutaj między 4,5 a 5 się bujam i muszę pomyśleć. To jedna z nielicznych książek które świadomie kupiłam w wersji papierowej, żeby móc ją później porzucić w rodzinnym domu i szerzyć, wink-wink, trans-propagandę. A tak serio: to jest książka dobra zarówno dla normików (podczas lektury zastanawiałam się, jak odbierze ją moja mama i wydaje mi się, że wszystko wytłumaczone jest dostatecznie jasno) i tych, którzy mają już pewną wprawę w dyskusjach transfobami i na co dzień funkcjonują w queerowej mniejszości.

[Dominik ♥︎ · Rating 3 out of 5]

61%

Jak najbardziej wartościowa książka dla osób cispłciowych, może nawet niektórym otworzy oczy. Jednak jako trans mężczyzna nie dowiedziałem się nic nazdzwyczajnego bądź ciekawego. Styl również mi nie podszedł, moim zdaniem zbyt chaotyczny.

[Antonina · Rating 5 out of 5]

Powinny tę książkę wbić sobie do głowy wszystkie terfy świata!
Słowo 'ważna' wydaje mi recenzencko oklepane, ale tutaj samo się ciśnie na usta. Zmieścić tyle wiedzy w tak krótkiej i przystępnej formie i jeszcze zrobić to w sposób, który łączy osobiste doświadczenia ze społecznym, politycznym czy kulturowym kontekstem transpłciowości - zaiste godne podziwu