Τζαίημς Τζόυς: Ζωή και έργο

by Μαντώ Αραβαντινού

Κανένας συγγραφέας, απ’ τους παλαιότερους ως τους νεότερους, σ’ ολόκληρη την παγκόσμια ιστορία της λογοτεχνίας, δε συμπύκνωσε και δε συγκέντρωσε, με τόση επιμονή, πείσμα, διαύγεια και ευαισθησία τις πιο προσωπικές, πολύμορφες και διαπροσωπικές πράξεις τις ζωής του στο έργο του. Και κανένας δεν τόλμησε να αποκαλύψει, ν’ αναλύσει και να διαλύσει τις πιο μύχιες σκέψεις ή πράξεις της ζωής του για να αναπλάσει το έργο του, να το διαλύσει κι αυτό, για να αποδείξει πρώτα στον εαυτό του τη σημασία της πραγματικότητας και του πραγματικού, του δημιουργού και του δημιουργήματος, την ανατροπή του χρόνου και του κόσμου, σε πραγματικό, σε φανταστικό και κυρίως σε κόσμο παρόντα. Το έργο του όμως δεν είναι καθόλου η ανάπλαση ή η ανοικοδόμηση της ζωής, το έργο του είναι η ζωή η ίδια: πάλλουσα, εφευρετική, ανήλεη, προδοτική, άσχημη ώς την αηδία ή χωρατατζίδικη και κραυγαλέα, αντιφατική ή εναλλασσόμενη ή και τα αντίθετά της, ή μόνο απάνθρωπη. Είναι όλα αυτά και πιο πολύ η αναποδογυρισμένη εικόνα της, πολύ ή μόλις αλλαγμένη, διαστρεβλωμένη, δύσκολα αναγνωρίσιμη, απ’ την: αναπόφευκτη τροποποιητικότητα του ορατού (the inevitable modality of the visible). Και αυτή την αναπόφευκτη τροποποιητικότητα δεν πρέπει να την ξεχνάμε, όταν προσεγγίζουμε το έργο του Τζαίημς Τζόυς.

Αυτό είναι ένα από τα πιο σημαντικά κλειδιά της γραφής του και σημαίνει: η όποια πραγματικότητα, όπως και αν παρουσιάζεται, όπως και αν εικονίζεται μια ανεπαίσθητη, μια ελάχιστη μετακίνηση δική μας (δηλαδή του ανθρώπου που βλέπει την πραγματικότητα), μια αλλαγή της οπτικής μας, ένα στρίψιμο του ματιού, ένα βλεφάρισμα, και το παν αλλοιώνεται και το σύμπαν μεταμορφώνεται…

Κι αυτή είναι η περιπέτεια που προσφέρει και προτείνει ο Τζόυς.
Ο προμηθεϊκός αυτός συγγραφέας, μες στην προσπάθειά του να ξεπεράσει την άμεση πραγματικότητα με σισύφεια υπομονή, μας αποκαλύπτει το κρυπτόν του λόγου, τη σκοτεινή πλευρά του ορατού, το άλεκτο της ιστορίας, τα υπόγεια ρεύματα του εγώ και των όντων που το περιβάλλουν…

Στον Τζόυς αυτή είναι η επανάσταση στη γραφή του, στην πιο απόλυτη μορφή του όρου και εδώ ακουμπάει και δίκαια στην ποίηση. Κι εδώ συντροφεύεται από τους μεγάλους ποιητές Ντάντε και Σαίξπηρ. Γιατί ο Τζόυς είναι ποιητής και για τα δυο έργα του πήρε παγκόσμια ποιητικά πρότυπα. Την Οδύσσεια για τον Οδυσσέα του και την Μπαλάντα για τον Φίννεγκαν για το τελευταίο βιβλίο του Αγρύπνια για τον Φίννεγκαν.

Μαντώ Αραβαντινού (Βόλος 1926-1998)

234 pages, Paperback

First published January 1, 1983

About the author

Λογοτεχνικό ψευδώνυμο της Βασιλικής Γκικοπούλου.

Ποιήτρια και δοκιμιογράφος. Σπούδασε στη Φιλοσοφική σχολή του Αριστοτελείου πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης χωρίς όμως να ολοκληρώσει τις σπουδές της. Το 1943 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα και παρακολούθησε μαθήματα στη Φιλοσοφική σχολή του πανεπιστημίου Αθηνών. Δύο χρόνια αργότερα γράφτηκε στη Δραματική σχολή του Κάρολου Κουν, ενώ το 1947 συμμετείχε στις περιοδείες του θιάσου Κατερίνας στην Αίγυπτο και την Κύπρο. Τη διετία 1953-55 εργάστηκε στο ελληνικό τμήμα του Ασοσιέιτεντ Πρες. Το 1957 παρακολούθησε μαθήματα σε μια σχολή ξεναγών και εργάστηκε ως ξεναγός ως το 1968. Κατά την περίοδο της δικτατορίας (1967-1974) αυτοεξορίστηκε αρχικά στο Βερολίνο με υποτροφία του Γκέτε (ως το 1970) και στη συνέχεια στο Παρίσι, όπου συνεργάστηκε με τον κύκλο του πρωτοποριακού περιοδικού "Change". Το 1974 επέστρεψε στην Ελλάδα και συνέχισε να εργάζεται ως ξεναγός ως το 1988.

Το συγγραφικό της έργο περιλαμβάνει ποιητικές συλλογές, δοκίμια και μεταφράσεις ξένων λογοτεχνικών έργων. Εμφανίστηκε στα ελληνικά γράμματα το 1962 με την ποιητική συλλογή "Γραφή Α΄". Ακολούθησαν οι ποιητικές συλλογές: "Γραφή Β΄" (Αθήνα, 1964), "Γραφή Γ΄" (Παρίσι, 1971), "Γραφή Δ΄" (1974), "Γραφή Ε΄" (1982), "Γραφή Ζ΄" (1990) και "3+1 Τραγούδια για το παιδί του φθινοπώρου" (1974). Ο δοκιμιακός της λόγος αντιπροσωπεύεται από: "Τα ελληνικά του Τζέιμς Τζόις" (1974), "Τζέιμς Τζόις-Ζωή και έργο" (1983) και "Μετα-Γραφή ή Εμπειρία Συνόρων" (1975). Στις μεταφράσεις της περιλαμβάνονται τα έργα: "Δουβλινέζοι" (1971), "Τζιάκομο Τζόις" (1977) και "Η γάτα και ο διάβολος" (1977). Στο εξωτερικό δημοσιεύτηκαν τα έργα της "The pursuit of Greece", μια ανθολογία του Φίλιπ Σέραρντ (Λονδίνο, 1962), και "So sehen sie Deutschland" (Ζυρίχη, 1971).