Kendini Aldatan İnsan

by İmam-ı Gazali, Muhammed Yazıcı (Translator), Abu Hamid al-Ghazali

Aldanışı, insanlığın trajik bir hakikati olarak sunan el-Keşf ve’t-Tebyîn fî Ğurûri’l-Halki Ecmaîn, gururun/aldanışın arkasındaki aldanma hikâyelerini çeşitli tasvirlerle ortaya koyuyor. Bu anlamda “Tüm İnsanların Aldanışının Keşif ve Beyanı” olan bu kitapta Gazzâlî; insanların, arzularını tatmin yönündeki tabii temayüllerine uymalarından çok, bunların üzerini örten bazı erdemler vasıtasıyla kendilerini kandırmalarıyla ilgileniyor. Bu yüzden de kitapta, aldanışın elinden neredeyse kimsenin kurtulamadığını görmek hiç şaşırtıcı değildir.

Gazzâlî’nin asıl gündemi ise aldanmamış gibi görünen, toplumda itibar gören ve rol model kabul edilen sınıfların gizli aldanışıyla ilgilidir ki kitabın muhtevasının büyük kısmı buna ayrılmıştır. Gazzâlî’nin aldandıklarını iddia ettiği ve aldanış hikâyelerini geniş biçimde resmettiği, çeşitli gerekçelerle temellendirdiği gruplar, kitapta dört sınıfta toplanıyor: âlimler, âbidler, zenginler ve sûfîler.

Günümüzde dinî yönelişlerin özellikle sosyal organizasyonlar ölçeğindeki büyük tecrübesini göz önünde bulundurduğumuzda, kitabın hâlâ güncelliğini koruduğunu görmemek mümkün değildir.

80 pages, Paperback

Published November 1, 2022

Reviews

[Ömer · Rating 4 out of 5]

Herkesin içinden geçmiş, sarıyo.

[Kubra · Rating 5 out of 5]

Herkesin defalarca kez okuyabileceği, insanı gerçekten düşünmeye sevk eden bir başucu kitap niteliğinde. Yüzyıllar öncesinden günümüze kadar her şeyin nasıl da aynı olup insanların nasıl da değişmediğinin ve kendimiz de dahil olmak üzere hepimizin küçük büyük farketmeksizin nasıl da aldanış içerisinde olduğunu açıklayan, dörde ayırdığı her grup insanda aldanışın şekillerini ve varoluşunu örneklerle açıklayan bir kitap. Tüme ulaşmak için Gazzali’nin diğer kitaplarının da okunması gerektiği kanaatindeyim.

[Rabia · Rating 5 out of 5]

"Sende, davranışlarını düzeltmeye vesile olacak bir huyu değiştirmeyen hiçbir öğüt -seni Allah'a yönelip dünyadan yüz çevirmene ve kalbini tam bir yönelişle O'na çevirmene yol açmadıkça- sana fayda vermez. Eğer öyle yapmazsan, o öğüt senin için sadece aleyhine delil olarak artar. Dolayısıyla o öğüdü kendin için bir kurtuluş vesilesi sanırsan, aldananlardan olursun."

"...bu gerçekten tam aldanış halidir. Oysa dilini günahlardan muhafaza etmesi, tesbih ve zikir çekmesinden çok daha değerlidir."

"Ancak bu halde iken dillerini gıybetten korumazlar, gönüllerini faiz düşüncelerinden sakınmazlar, midelerini ise iftarda haramdan muhafaza etmezler. Ayrıca türlü boş sözlerden ve lüzumsuz eğlencelerden de uzak durmazlar."

Bu kitabın, "İnsan Neden Aldanır?" olarak çevirilmiş başka bir versiyonunu okudum ve bayıldım! İmam Gazzali mükemmel bir hoca ve satırlarında insanın yüzüne gerçekleri, doğruları çok net yazmış. Doğrusuyla, yanlışıyla her şeyi mükemmel bir dille anlatıyor. Şahsen benim için gerçeklerin soğuk bir su gibi yüzüme çarptığı çok verimli bir okuma oldu.

[beyzz · Rating 4 out of 5]

"Her insan aldanır; derviş tespihle, âlim bilgiyle, sûfi zikirle, avam ibadetle, tüccar infakla..."

İmam Gazali'nin sınıf sınıf toplulukların kendilerini neyle aldattıklarını anlatan kitabı. Sûfisinden kafirine herkesin kendisiyle uğraşan bir nefsi var ve onu okşuyor fark ettirmeden.

[Murat AYDIN · Rating 5 out of 5]

Kendini Aldatan İnsan, çevirmeni Muhammed Yazıcı'nın ifadesiyle,
İhyâ-u Ulumi'd-Din'in "Mühlikât" bölümünün onuncu kitabı olan "Kitabü Zemmi'l Ğurûr"un (Gururun Yergisi Kitabı) "el Keşf ve't-Tebyîn fî Ğurûri'l-Halki Ecmaîn" (Tüm İnsanların Aldanışının Keşif ve Beyanı) adıyla -muhtemelen- Gazzâli'nin kendisi tarafından kısaltılmış hali.

Kitap, gerek editoryal dizgisi, gerek çevirisi, gerekse biçimsel bütünlüğü itibariyle gerçekten keyifli bir okuma imkânı sunuyor. Kitabın giriş bölümü, önsöz kısmı, çevirmen notları eserin kendi metni ile çok güzel ve uyumlu biçimde bütünleşmiş.

Gerek bu eserde, gerekse İmam Gazali'nin daha önce okumuş olduğum eserlerinde, Mevlana Celaleddin-i Rumi ve Mesnevi'yi okuduğumda aldığım deneyime benzer bir okuma deneyimi yaşadım. Yalın, akıcı bir üslupla yazılmış ana metindeki anlatım, benzetmeler ve örnek hikayeler ile güçlendirilmiş. Okuru zorlamayan, ilgisini ve dikkatini çekmeyi başaran, düşündüren, farkındalık kazandıran bir eser.

Eserin içeriği, hiç aldanmamış ya da aldatmamış olduğunu düşünen hemen tüm insanların yanılgı içinde olduğu savı izerinde kurgulanmış.

Gazzâli, aldanış biçimlerini ortaya koyarken, temelde "inanan" (mümin) ve "inanmayan" (kâfir) insanların aldanışlarını ele almış; asıl odaklandığı husus ise inanan insanlar başlığı altında âlimlerin, âbidlerin, zenginlerin ve sûfîlerin büyük yanılgıları olmuş. Eser, aynı zamanda yazarın kendi yaşadığı dönemin insanlarının, en alttakinden en tepedekine kadar bireysel ve toplumsal olarak kritiğe tabi tutulmasını, din ve dindarlık anlayışının sorgulanmasını da içermekte. Bu kritik (eleştiri) ve sorgulama günümüze de ışık tutacak kadar zaman ötesi...
_________________________

Kitapta yer alan başlıca aldanış örnekleri:
_________________________

* Dünya hayatını önceleyen "peşin, veresiyeden iyidir" önermesi, Yaratıcı ve ahiret inancının va'dettikleri düşünüldüğünde, veresiye olanın daha değerli olduğunun gözden kaçırılması,

* Yaratıcının zâlim insanlara mühlet vermesinin ve -sabretmekte zorlanan insanların nezdinde- ilâhî adaletin göreceli olarak gecikmesinin güç ve zenginlik sahiplerini ne yaparlarsa yapsınlar ölmeyecekleri ya da cezalandırılmayacakları yanılgısına sevk etmesi,

* Kötülükleri iyiliklerinden çok olmasına rağmen, iyiliklerine bakıp aldanma,

* İlimlerine aldananların, Allah nezdinde makam sahibi oldukları ve kendileri gibi yüksek seviyede ilim sahibine Allah'ın azap etmeyeceği zannına kapılması,

* Kibir, riya (ikiyüzlülük), haset (çekememezlik), riyaset (idarecilik, başkanlık) ve üstünlük tutkusu, akranlarından ve iş ortaklarından övgü bekleyip onların önüne geçme beklentisi, meşhur olma arzusu gibi zaaflara kapılma,

* Kalbini arındırmayanın ibadetinin sağlam ol(a)mayacağı, kalbinde kötülük bulundurmanın ve kötülükte bulunmanın hiçbir ibadetle telafi edilemeyeceği gerçeğinin ekseriyetle göz ardı edilmesi,

* Âlimlerin güç ve makam sahipleri yanında hizalanması, iktidar sahiplerinden maddi beklenti içine girmesi, menfaat ilişkileri içinde bulunması,

* Âlimlerin ilim yaymak yerine birbirlerinin ayıplarını bulma derdine düşmesi,

* İnsanlara umut, sabır, şükür, tevekkül, zühd (dünyanın geçici nimetlerine rağbet etmeme), ihlas (samimiyet) ve sıdk (sadakat) telkin eden âlimlerin, kendilerinin bu erdemlere peşinen sahip olduklarını düşünmeleri,

* Güzel söz, hadis dinleyip, ezberleyip sürekli bu minvalde konuşan ancak anlamları üzerinde düşünmeyen ve onları hayatına hakiki anlamda dâhil etmeyen insanların kendilerinin kurtuluşa erdiğini zannetmesi,

* Taklitin bilgi sanılması (Kur'an'ın anlam ve içeriğinin şekle, biçime, kıraate feda edilmesi; "namazı güzel kıldım", "güzel Kur'an okudum", "ibadetimi (hac, zekat, oruç, namaz,vb.) lâyıkıyla yerine getirdim" şeklinde gurura kapılınması gibi),

* Vesveseye yenik düşüp ibadetin özünden uzaklaşılması ("tekbir aldım mı?", "Namaza dururken düzgün niyet etttim mi?" vb.),

* Haram yolla elde edilen kazancın hayır ve ibadet için kullanılabileceği düşüncesi,

* Başkalarını her fırsatta eleştiren, uyaran insanların kendilerine yapılan en ufak bir eleştiriye tahammül göstermemesi,

* Hayır işlediğini düşünen insanın aslında övgüye, menfaate, ilgiye mazhar olmak arzusunu taşıması,

* İhtiyaç sahiplerinin acil ihtiyaçlarının giderilmesi yerine, ihtiyaç bulunmayan bir tesis yaptırmayı veya ertelenebilecek bir kişisel ibadeti tercih etmek,

* Katıldıkları sohbet meclislerinde veya dinledikleri vaaz ve nasihatlarde duygusal anlar yaşayanların bu durumu nihai kurtuluşları olarak addetmeleri, kendi yaşantısında ise doğru ve hakikati içselleştirememeleri,

* Hedefe varmaya yaklaşan sûfîlerin hedefe vardıklarını sanıp, aslında son nefese kadar bitmeyecek bir yolculuğu yarım bırakmaları
______________________________

Bu bağlamda "Kendini Aldatan İnsan"ın, herkesin ilgiyle okuyup kendinden birşeyler bulabileceği, kendine, yakın ve uzak çevresine dair olumlu veya olumsuz çıkarımlarda bulunabileceği değerli bir başucu eseri olduğunu söylemek mümkün.

Her türlü aldanıştan ve aldatılıştan uzak güzel yarınlarınız,
Keyifli okumalarınız olsun...

[Osman Korkmaz · Rating 5 out of 5]

Her müslümanın okuyup, kendi kendini kınayıp, kendini daha da iyileştirmesi için birebir muazzam 75 sayfalık şaheser.