Čiurlionis: wel en wee van een geniaal kunstenaar

by Kurt van Eeghem

We kennen Van Gogh en Munck, Stravinsky en Skrjabin, maar wat weten we over Mikalojus Konstantinas Čiurlionis? Kurt Van Eeghem zag zijn schilderijen, hoorde zijn composities en geeft een antwoord op die vraag. In Čiurlionis beschrijft hij het fascinerende leven van een groot kunstenaar. Ook al werd Čiurlionis slechts 35 jaar oud, zijn leven was een rollercoaster. Dat begon in 1875 in de oerbossen van Zuid-Litouwen en later bloeide Čiurlionis open aan het hof van prins Oginski en aan het conservatorium van Warschau. In Leipzig werd hij kunstenaar, maar twijfelde hij over zijn kunnen. Pas terug in Warschau werd de schilder geboren en in Sint-Petersburg verraste de synestheet de Russische avantgarde met zijn unieke oeuvre. Zijn ster was rijzende, maar zijn brein gaf het op. Čiurlionis stierf in een klein ziekenhuis voor geesteszieken, even buiten Warschau. Kurt Van Eeghem brengt ons naar het noorden van Europa. Hij las er emotionele brieven en noteerde boeiende getuigenissen. Hij ging op zoek naar de drijfveren, de liefdes en de vriendschappen van Čiurlionis. Hij beschrijft het wel en wee van een kunstenaar uit eind negentiende en begin twintigste eeuw, de periode waarin tsaar Nicolaas II zijn volk terroriseerde en daar niet veel later om werd vermoord. Čiurlionis toont hoe de geniale kunstenaar in dat woelige tijdperk uiteindelijk ten onder ging aan zichzelf.

292 pages, Paperback

Published January 1, 2022

About the author

Kurt Van Eeghem is a Belgian television and radio host, actor, writer, and columnist e is widely recognized for his multifaceted career in Belgian media and entertainment. Van Eeghem began his career in the 1970s as a radio presenter for the Flemish public broadcaster, BRT (now VRT). Over the years, he became a prominent figure in Belgian broadcasting, hosting various radio shows and later transitioning to television. His television work included hosting cultural programs, game shows, and presenting events such as the Eurovision Song Contest in 1987. Aside from his successful broadcasting career, Van Eeghem has a passion for writing. He has authored several books, covering a range of topics from entertainment to personal memoirs. Additionally, he's contributed columns to newspapers and magazines, showcasing his versatility as a writer and commentator. Throughout his career, Kurt Van Eeghem has remained a prominent and respected figure in Belgian media, known for his wit, versatility, and contributions to both radio and television.

Reviews

[Danny Jacobs · Rating 4 out of 5]

Midden juli 2019 bracht ik enkele dagen door in Kaunas, de interbellum hoofdstad van Litouwen. Het is een bijzondere stad die balanceert tussen een middeleeuws en modernistisch centrum. Eén van de must sees was het Čiurlionis Nationaal Kunstmuseum, een wat donker, bombastisch en gesloten gebouw uit het Sovjet-tijdperk. De zalen met tientallen majestueuze werken van Čiurlionis bevestigden dit gevoel. Als bijlage nog enkele foto’s die ik toen maakte.

Tijdens onze rondreis in Litouwen stootten we nadien nog verschillende keren op de naam ‘Čiurlionis’, die als nationaal erfgoed wordt geroemd in het land.

Eén jaar eerder, in 2018, bezocht Kurt Van Eeghem het Čiurlionis Nationaal Kunstmuseum. Hij was erg onder de indruk, kon zijn tranen nauwelijks bedwingen en besloot later een heus boek te schrijven over leven en werken van Čiurlionis.

Geboeid door de figuur van Čiurlionis besloot ik de voorbije weken het boek te lezen. Een ware ontdekking en een parel om lezen.

Mikalojus Konstantinas Čiurlionis (1875-1911) is een van de meest iconische en veelzijdige figuren in de Litouwse cultuurgeschiedenis. Hij was niet alleen een baanbrekende schilder, maar ook een getalenteerd componist, wat hem een unieke plaats geeft in de kunstwereld. Zijn werk heeft diepe sporen nagelaten in de Litouwse nationale identiteit en kunstscene.

Čiurlionis was een visionair die schilderkunst en muziek op een unieke manier samenbracht. Veel van zijn schilderijen hebben titels die verwijzen naar muzikale vormen, zoals Sonate, Fuga, en Prelude. Hij zag muziek en beeldende kunst als nauw met elkaar verbonden en probeerde de essentie van muziek visueel te vertalen. Zijn werken ademen een bijna mystieke sfeer, met droomachtige landschappen, symboliek, en kosmische thema’s.

Hoewel zijn werk vaak geassocieerd wordt met het symbolisme, loopt Čiurlionis vooruit op abstracte kunstbewegingen die pas na zijn dood zouden opkomen. Zijn kunst is diep spiritueel en filosofisch, met thema’s die reflecteren op het universum, de menselijke ziel, en de oneindigheid.

Čiurlionis speelde een cruciale rol in de Litouwse nationale heropleving aan het begin van de 20e eeuw. In die tijd maakte Litouwen deel uit van het Russische Rijk, en de Litouwse taal en cultuur stonden onder druk. Čiurlionis’ werk belichaamde het streven naar een unieke Litouwse identiteit en inspireerde generaties kunstenaars en intellectuelen. Hij droeg bij aan de nationale trots en wordt vandaag de dag beschouwd als een nationaal icoon.

Hoewel Čiurlionis tijdens zijn leven niet volledig werd erkend, wordt hij nu beschouwd als een van de meest originele kunstenaars van zijn tijd. Zijn werken zijn te zien in musea zoals het Čiurlionis Nationaal Kunstmuseum in Kaunas, Litouwen. Hij heeft een blijvende invloed gehad op zowel Litouwse als internationale kunst.

Čiurlionis stierf jong, op slechts 35-jarige leeftijd, aan een longinfectie, waarschijnlijk in combinatie met mentale en fysieke uitputting. Zijn korte, maar intens productieve leven maakt zijn nalatenschap nog indrukwekkender.

Voor Litouwen betekent Čiurlionis niet alleen artistieke grootsheid, maar ook een symbool van culturele weerbaarheid en creativiteit. Zijn werk inspireert tot op de dag van vandaag mensen wereldwijd met zijn diepgaande verkenning van de harmonie tussen kunst, muziek en het universum.