Çeviri: Dillerin Dili

by Akşit Göktürk

Türkiye’de çeviribilimin kurucularından olan Prof. Dr. Akşit Göktürk’ün Çeviri: Dillerin Dili adlı kitabı, gerek çevirinin temel sorunlarına yaklaşım bağlamında sergilediği yöntemle, gerekse çevirinin gerçek bir okuma eylemiyle ne denli içiçe olduğunu göstermesiyle, alanında bir başyapıt niteliği taşımaktadır.
Çevirinin tarihi, çeviri türleri, kendine özgü bir tür olarak ve yaratıcılık yanıyla yazın çevirisi, çeviri eleştirisi gibi konuları bütün önemli boyutlarıyla irdeleyen “Çeviri: Dillerin Dili”, uzmanların yanısıra, okuduklarının niteliği üzerine düşünme gereksinimi duyan bütün okurlar için de çok önemli bir bilgi kaynağıdır.

Genres: Nonfiction, Academic

120 pages, Paperback

First published October 1, 1986

About the author

(d. 27 Aralık 1934, Van - ö. 26 Şubat 1988, İstanbul), edebiyat eleştirmeni, yazar ve dilbilimci.
İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümü'nü bitirdi (1960). 1961'de aynı fakülteye asistan olarak girdi. 1965'te doktorasını verdi; 1972'de doçent, 1978'de profesör oldu. İngiltere'de Nottingham Üniversitesi'nde (1964-65) ve Almanya'da Konstanz Üniversitesi'nde (1970, 1974-76) araştırmacı olarak çalıştı. Uppsala (İsveç) ve Batı Berlin üniversitelerinde çeviri kuramları ve yöntemleri konulu seminerler yönetti. Robinson Crusoe'nun Türkçedeki ilk tam çevirisiyle 1969 Türk Dil Kurumu (TDK) Çeviri Ödülü'nü kazandı. 1975-83 arasında TDK Yönetim Kurulu üyeliğinde bulundu.
1958'den sonra Varlık, Yeni Dergi, Türk Dili, Yeni Ufuklar, Çağdaş Eleştiri gibi dergilerde inceleme yazıları ve çeviriler yayımlayan Göktürk, eleştirilerinde dil çözümlemelerine ve üslup sorunlarına ağırlık verdi.
D. H. Lawrence, T. S. Eliot. E. Kästner, F. Dürrenmatt gibi yazarlardan yaptığı çevrilerle tanınan Göktürk'ün başlıca yapıtları Edebiyatta Ada (1973), Okuma Uğraşı (1979) ve Çeviri, Dillerin Dili'dir (1986).

Reviews

[Gözde Türker · Rating 5 out of 5]

Çeviri, genellikle sanıldığından çok daha karmaşık, açıklanması güç bir olgudur. *Hayatımda verdiğim en güzel ve yerinde karar bu alanda eğitim görmek oldu, bir kez daha anladım, mutlu oldum.*

[Kam Sova · Rating 5 out of 5]

Çeviri alanıyla ilgilenen kişiler için bir hazine.

[Dilara]

anladık inşallah

[Blue · Rating 3 out of 5]

Okurken sıkılmış olmama rağmen içerdiği bilgilerin çeviribilim öğrencileri için oldukça faydalı olduğu yadsınamaz bir gerçek. Çeviribilim dersinde biz bu kitabı kullandık. Eğer ders dışında keyfi olarak okumuş olsaydım daha yüksek puan verebilirdim.

[hil · Rating 3 out of 5]

beklediğimi alamadım 😭

[moi, k.y.a. · Rating 4 out of 5]

danışmanım çeviribilimin kutsal kitabı sayılır diyerek okumama vesile oldu. kendisini başucu kitabım oldu

[nihan · Rating 3 out of 5]

geriye kaldı 40 fırın -1 ekmek

*beni kütüphaneye borçlandırdı ama canı sağ olsun

[rabia · Rating 4 out of 5]

derste okuduk

[Dilara · Rating 4 out of 5]

Çeviri ile, özellikle de yazın çevirisi ile ilgilenen herkese katkısı olacak bir eser. Çeviri alanında eğitim alan öğrenciler muhakkak duymuşlardır gerçi ama benim gibi okumayı ertelemişseniz listenizde ön sıralara almanızı tavsiye ederim :) birinci sınıftan itibaren derslerde değinilen metin türleri, metin türü gelenekleri, yazın metninin çevirisi, eşdeğerlik konusu ve daha bir çok başlık örnekleriyle derli toplu aktarılmış. Sadece bu alanda okuduğum ilk inceleme kitabı olduğu için diline alışmakta biraz zorlandım o kadar.

[Sam · Rating 3 out of 5]

Çeviri şakaya gelmez işte.

[elif · Rating 5 out of 5]

Lisansta aldığım 4-5 derse bedeldi bu kitap. Yazın çevirisine ilgi duyan herkes mutlaka okumalı. Bilinmesi gereken her şey en derli toplu haliyle anlatılmış.

[Yeliz Ö.]

Çeviri alanına dair akademik bir kitap. Amacını “…yazın çevirisinin genel çeviribilim içindeki yerini belirlemeye yönelik bir çabadır,” diye kitabın başında belirtmiş. Çevirinin nasıl işlediği ve nasıl değerlendirilirse sağlıklı olacağı üzerine alana özel terimlerin kullanıldığı yazılar. Yazın çevirisinin uzun yıllar yeterince ciddiye alınmadığından, gerekli teorilerin geliştirilmediğinden bahsediyor. Türkçe kullanımına önem verdiği anlaşılıyor. Derli toplu, akademik yazı stiline sadık, amacını gerçekleştiren bir kitap. Çeviri eleştirisinin de üstünkörü değil, dişe dokunur ve işe yarar bir şekilde yapılması için yol gösteriyor. Çevirileri karşılaştırdığı yerler ve verdiği çeviri örnekler kitabın anlaşılırlığını artırmış. Bilge Karasu önsöz, Ahmet Cemal sonsöz yazmış. Açıklayıcı notlar sayfa sonlarına eklenmiş.

O zamanın noktalama ve imla kuralları farklı mıydı bilmiyorum ama bugün hata kabul edilecek kullanımlar var.

“İnsanın kendi yaşam çevresi dışındaki olgularla düşleri bilme çabasının bir sonucudur çeviri.” (15)

“”Babil” sözcüğünün kendisi de, özgün anlamıyla, karışıklık, kargala demektir.” (15)

“Yazar, çevirmen, çeviri okuru ilişkisi ne gibi özellikler gösterir? Hangi tür metinler, hangi yöntemle çevrilmeyi gerektirir? Metinlerin yapısı, dilsel işlevleri, çeviri açısından nasıl çözümlenebilir? Hem bu çözümlemede, hem de çevirinin değerlendirilmesinde, çeviri eleştirisinde uygulanabilecek ölçütler nelerdir?” (16)

Dilmaç- tercüman

Gücül - zorunlu

“Betimleyici, anlatımcı, seslenici nitelikte metinlerin..,” (29)

Yazanak - rapor

“…Türkçe’de de bilimsel araştırma metinleri türünde, konunun edilgin bir kipte ya da birinci çoğul kişi ağzından anlatılması geleneği, Amerikan yayınlarının etkisiyle, birçok durumda yerini birinci tekil kişi anlatımına bırakmıştır. … Öte yandan, Türkçe’de resmi yazışmalarla dilekçelerde yıllardır yerleşmiş olan “dilerim”, “saygıyla bilgilerinize sunarım” gibi sözler, son yıllarda kültür alanındaki gerilemenin dile yüzlerce etkisinden biri sonucu, yerini “arz ederim”, “rica ederim”, “arz ve rica ederim” türünden, toplumsal düzey ayrımı vurgulayan deyişlere bırakmıştır.” (33)

“… çeviri metin, çeviri dilinde yeni bir geleneğin başlamasında etkili olabilir.” (37)

“Kloepfer, yazın çevirisi tanımını şöyle oluşturur sonunda: “Çeviri, yaratarak yazmaktır -ama gelişigüzel anlamda, olanı yeniden yazmak ya da aktarmak değil, yazarlığın yazarlığıdır. Novalis belki de bu anlamda, ozanınozanı diye söz ediyordu çevirmenden” (s. 126).” (43)

“Canlı, esnek, devingen, değişken öğelerden oluşan yazın dili, düzanlamlar doğrultusunda bir kalıplaşmaya, geleneksel bir kurallaşmaya zorlandığı an ölür.” (47)

Okuru yazara götürme - yazarı okura götürme (53-54)

“Her yazın yapıtının sunduğu metinsel dünya, toplumca benimsenmiş gerçek deneyler dünyası örneği karşısında, yeni bir seçenek olarak yer alır. Bu seçenek, gerçeğe benzerliği, karşıtlığı ya da aykırılığıyla, gerçek dünyanın okur algısındaki örgütlenişine yeni bakış açıları, yeni içgörüler getirmeyi amaçlar.” (57)

Eşdeğerlilik - Yeterlilik (60)

“… çağdaş bilgiyi özümleme çabasının en doğal sonucudur.” (90)

“… tek tek yanlışlar ötesinde, benzer türden yanlışların nedenleri, işlenme olasılıkları, dizgeli bir biçimde ortaya konursa, yapıcı bir eleştiriye doğru adım atılmış olacaktır.” (97)

dizgeli - sistemli

“Değişmeyen tek şey, yazın metinlerinin her zaman için yorumsal nitelikli kalacağıdır.” (104)

“Her metin, yazarın kişisel kurmaca dünyasıyla birlikte, bütün bir dil kültür ortamının, yazın geleneğinin, yaşama biçiminin yankılarını taşır.” (105)

“Yazın çevirisinin kuramsal incelenmesi ile eleştirisinde, metin dilbilimi, iletişim bilimi, yazın kuramı, ayrımsal dilbilim yöntemleriyle verilerinden yararlanmak gereklidir.” (106)

[melis · Rating 4 out of 5]

nurullah ataç'ın "ve" bağlacını kullanmaması meşhur da akşit göktürk de kullanmıyormuş, yeni fark ediyorum. gerçi ataç'ın şıkır şıkır türkçesinin yanında göktürk'ünkü akademinin izini (lekesini) taşıyor fazlasıyla. "ve" olmaksızın gayet de yazı yazılabildiğini göstermesini gıptayla, minnetle karşıladım yine de.

çeviri nedir, çeviride neler gözetilir, çevirmenin konumu, yükümlülükleri nedir vb. konularında türkçedeki ilk kaynak herhalde bu. sağa sola referans vererek ilerliyor tabii bu yüzden ama beni etkileyen kısım akşit göktürk'ün çeviriye gönül vermişliği, üstelik çeviriyi hak ettiği yere koyma çabası oldu. yani çeviriyle ilgili kendi söyledikleri. önüne gelenin çeviri yapabileceğini zannetmesine, çevirinin "ne var canım"lık kolay bir iş sayılmasına içten içe sitem edişini çok yakından hissettim. halbuki göktürk, özellikle yazın çevirisini "belli" sınırlar içinde bir yaratıcılık, yani "yazarlığın yazarlığı" sayıyor, "başka dünyalar"ın hedef dile getirilmesiyle kültürel geleneklerin de esneyip genişleyebileceğini, yeni türleri doğurabileceğini hatırlatıyor. günümüzde bundan bahsetmek ne kadar mümkün tabii, orası tartışılır, hele ki makine çevirisinin vasat altı bile sayılmayan türkçesi fırdolayı yayılırken. 

göktürk'ün çeviri derslerini de merak ettim epey. ben bölüme girdiğimde çevirinin esamesi okunmuyordu artık, (zaten türkçeyi mesele edinen biri de kalmamıştı), aldığım seçmeli çeviri derslerinde de kuram üstüne kuram okumak dışında pek bir şey yapmamıştık ne yazık ki.

[Ebru · Rating 5 out of 5]

Kısa ama oldukça özlü bir kitap olmasından dolayı kısa bölümler halinde okudum. Çeviribilim alanında atılan ilk adımlar, çevirinin alaylı rotasından artık mektepli aşamasına geçmesi gerektiği ve üniversitelerde bölümlerin açılması gerektiği kendisi de bir çevirmen olan Prof. Dr. Akşit Göktürk'ün dilinden ustaca anlatılıyor. Kitabı okuma sebeplerimden en önemlisi ise alanla ilgili İngilizce kaynakları çok rahat okuyabiliyorken kendi anadilimde eksik kalmam. Artık Türkçe yazılmış çeviribilim kitaplarını anlamaya başladım ve buna devam edeceğim gibi gözüküyor. Akşit Göktürk'ün oldukça duru bir Türkçesi var ve çevirinin bütün dallarına ve sorunlarına bu inceleme kitabında değinmesine karşın ağırlıklı olarak yazın çevirisini ele alıyor.

[OZ · Rating 5 out of 5]

Çeviri yapan, çeviriyle ilgilenen herkesin mutlaka okuması gereken bir kitap. Ya da çeviriyi teknik bir meseleden öte görmeyen kafalar da bir baksa iyi olur. Üniversitede kaynak kitap olarak verilmişti. Aradan yıllar geçtikten ve çeviriyle haşır neşir olduktan sonra tekrar okuduğumda çeviri işini ayrı bir sevdim.