The Universal Timekeepers: Reconstructing History Atom by Atom

by David Helfand

Atoms are unfathomably tiny. It takes fifteen million trillion of them to make up a single poppy seed―give or take a few billion. And there’s hardly anything to atoms are more than 99.9999999999 percent empty space. Yet scientists have learned to count these slivers of near nothingness with precision and to peer into their internal states. In looking so closely, we have learned that atoms, because of their inimitable signatures and imperturbable internal clocks, are little archives holding the secrets of the past.

David J. Helfand reconstructs the history of the universe―back to its first microsecond 13.8 billion years ago―with the help of atoms. He shows how, by using detectors and reactors, microscopes and telescopes, we can decode the tales these infinitesimal particles tell, answering questions such Is a medieval illustrated prayer book real or forged? How did maize cultivation spread from the highlands of central Mexico to New England? What was Earth’s climate like before humans emerged? Where can we find clues to identify the culprit in the demise of the dinosaurs? When did our planet and solar system form? Can we trace the births of atoms in the cores of massive stars or even glimpse the origins of the universe itself?

A lively and inviting introduction to the building blocks of everything we know, The Universal Timekeepers demonstrates the power of science to unveil the mysteries of unreachably remote times and places.

Genres: Physics, Science

288 pages, Hardcover

Published September 19, 2023

Reviews

[Pablo]

Bottom line up front: too much chemistry, not enough history.

I enjoyed the book OK, but the editor needed a heavier hand. It start with a long recap of all the high school chemistry you forget, so it takes a long time to get to the interesting parts about all the ways history can be determined, forgeries detected, etc. Authors don't always realize that what they think is their second chapter is actually their first. Start with something interesting to pull us in, then give us some background. In this case, the background would've been more effective if it had been spread out between the historical anecdotes. Unfortunately, those are outweight by the chemistry lesson, no matter how you arrange the book. We needed more history and just a little less chemistry.

There's a long section near the end that spends a lot of time on the history of the solar system and the universe,. It's interesting, of course, but it ends up seeming like it's the real focus of the book. Was that the intent? I expected more about forgery detection and human history, so maybe it was a matter of managing my expectations going in.

It's a decent read, skim through the chemistry if you didn't forget as much as the author thinks you did. He clearly loves the subject and is very knowledgeable. Be ready for unexpected balance of chemistry lessons vs. applications of those lessons, and if you're into astrophycis, you'll close strong. Worth a read by the right person.

[Harish Namboothiri]

The full review is posted here

This book describes the workings of several dating technologies, like carbon dating, that utilise the atomic properties of materials to decipher the age and other details of an event. Though the subject matter is very technical and requires a basic understanding of chemistry, physics, and a bit of biology to fully comprehend its nitty-gritty, Helfand makes sure that the layman reader is not too confused or bogged down while reading the book. His description is elementary enough to sustain the reader's interest, though he never succumbs to the temptation to dump it down to a level that trivialises its implications.

[Arkadiusz Król]

Nie przypuszczałem, że książka o atomach może być zarazem opowieścią o historii, i to historii obejmującej niemal wszystko: od pierwszych chwil istnienia Wszechświata po przedmioty, organizmy i ślady pozostawione przez ludzi. David Helfnd wychodzi z bardzo ciekawego założenia, że materia pamięta. Atomy nie są tu więc tylko drobinami znanymi z lekcji fizyki, ale czymś w rodzaju świadków, z których można wydobyć informacje o zdarzeniach sprzed tysięcy, milionów, a nawet miliardów lat. Mnie ten pomysł kupił właściwie od razu. Największą zaletą książki jest dla mnie jej niezwykła rozpiętość. Autor potrafi przejść od budowy atomu i przemian izotopów do pytań o autentyczność średniowiecznego rękopisu, dawny klimat, dietę ludzi żyjących przed tysiącami lat, zagładę dinozaurów czy narodziny Układu Słonecznego. Na pierwszy rzut oka są to sprawy zupełnie od siebie odległe, a jednak Helfand pokazuje, że łączy je ten sam rodzaj naukowego śledztwa. Trzeba znaleźć ślad, zrozumieć, co mogło go pozostawić, a później cierpliwie odtworzyć bieg wydarzeń. Dzięki temu czytałem tę książkę nie jak podręcznik fizyki, lecz trochę jak zbiór dochodzeń dotyczących najstarszych zagadek świata.Bardzo podobało mi się również to że autor nie poprzestaje na efektownych ciekawostkach. Wyjaśnia, skąd badacze właściwie wiedzą to, co wiedzą. Pokazuje sens datowania izotopowego, tłumaczy rolę rozpadu promieniotwórczego i pozwala zajrzeć do narzędzi używanych przez współczesną naukę: detektorów, mikroskopów, reaktorów i teleskopów. To ważne, bo popularnonaukowe książki czasem przedstawiają gotowy wynik, pomijając drogę, która do niego prowadzi. Tutaj właśnie ta droga jest sednem. Mi szczególnie odpowiadało, że za każdym wnioskiem stoi pomiar, porównanie i cały łańcuch rozumowania, a nie tylko autorytet badacza. Nie jest to jednak lektura całkiem bezwysiłkowa. Bywają fragmenty gęste, pełne terminów i danych, przy których musiałem zwolnić, a czasem wrócić do wcześniejszego akapitu. Mimo to nie odbieram tego jako wady. Autor traktuje czytelnika poważnie i daje mu tyle wiedzy, ile potrzeba, żeby późniejsze przykłady naprawdę miały sens. Pomagają krótsze części rozdziałów, schematy, grafiki i słowniczek. Ja miałem dzięki temu poczucie, że nawet jeśli nie przyswajam każdego szczegółu, to rozumiem główny mechanizm i potrafię zobaczyć, dlaczego dane odkrycie jest ważne. Jest to jedna z tych książek, które nie tylko dostarczają wiedzy, ale zmieniają sposób patrzenia na naukę. Fizyka, chemia, astronomia, archeologia, biologia i historia nie funkcjonują tutaj w osobnych szufladach. Wspólnie próbują odpowiedzieć na pytanie, co wydarzyło się wcześniej i jak można to dzisiaj udowodnić. Ja po lekturze mam dużo większy szacunek dla cierpliwości badaczy oraz dla pomysłowości metod, dzięki którym z niemal niewidocznych śladów powstaje wielka opowieść o świecie. Bardzo polecam, szczególnie osobom ciekawym, w jaki sposób nauka rekonstruuje przeszłość. Trzeba dać tej książce trochę uwagi, ale ona tę uwagę uczciwie oddaje. Jest konkretna, chwilami wymagająca, a przy tym pełna odkryć, które naprawdę rozbudzają wyobraźnię. Mnie przypomniała, że Wszechświat nie tylko ma swoją historię. On cały czas nosi jej zapis w najmniejszych składnikach materii.

[Bill]

The Universal Timekeepers started out a bit rocky for me, with the opening segment feeling somewhat chaotic and disconnected, with some abrupt shifts. But after that relatively brief section, the book slowed down and smoothed out. The early sections deal more generally with the chemistry of the elements, their place on the Periodic Table, the types of bonds, differences in states, and so forth. It’s a refresher for your high school and/or basic chem classes; honestly I’m not sure it was fully necessary for what follows, but I never mind having the basics reimpressed on me. Where the book really took off for me was when moved beyond the foundational aspects and into the application of using the elements and their isotopes for dating. Here we get a number of specifics cases within several different areas of exploration, including but not limited to confirming whether works of art are real or forgeries, dating cave wall art, ascertaining whether homo sapiens or one of our now-extinct cousins created art, determining the global temperature over centuries, thousands of years, and even millions of years, piecing out the atmospheric makeup of Earth at various stages, and more, closing with more astrophysics than Earth-based information. It’s mostly all explained clearly and in easy-to-follow fashion, though it does get densely detailed in spots and there are a number of equations, but these are presented in such a manner that if you don’t really need to know the precision of which isotope of nitrogen has this effect and which other isotope of nitrogen has the effect, and just want to understand the larger point being described, that’s easy to do. There’s also a very useful glossary, and I’d also encourage readers to not skip the notes. Recommended

[Sierra]

This book was adapted from a course that the author taught for non-science students for many years. That course seems like it would be amazing and interesting. Unfortunately, distilling a ton of interdisciplinary fields into one survey course/book made all the subjects go too fast. As someone who has read a lot of pop science books about cosmology and is studying paleontology and archaeology, the last two-thirds of the book didn't expand my knowledge or think about the things that I already knew differently. The art history sections were the highlight for me - worth reading but probably not worth spending your money. Unless of course you're thinking about teaching a college course on different dating techniques across different fields, in which case this book could be your bible.

ARC provided by NetGalley in exchange for an honest review.

[Steve]

I enjoyed this book. The explanations of the science were very good, and Helfand uses great analogies. He also uses humor in his writing. The epilogue was outstanding. It is also worth checking the notes, because although some are only citations, many others have clarifying information. The glossary was also handy. To me, the downside of the book was some of the math and some of the discussions were too detailed so I just scanned the information but was able to get the gist of it. This book is well worth reading. Thank you to Edelweiss and Columbia University Press for the digital review copy.

[Emma Burris]

read this for my astronomy class, the author is my professor