What do you think?
Rate this book
Las sepultureras
Un libro conciso, demoledor, brillante y, en última instancia, sanador. Una hazaña increíble condensada en este excepcional testimonio, reportaje literario o road trip. Dos mujeres cavando, miles de huesos sin nombre, una tierra inconsolable ―Bosnia-Herzegovina― y una escritora valiente y lúcida. «Las sepultureras» recoge los restos del conflicto para construir un relato fulgurante, merecedor del prestigioso Premio Jan Michalski 2022. Senem es antropóloga forense y Darija, investigadora. En Bosnia-Herzegovina, un país traumatizado por las guerras de los Balcanes, una trabaja con los muertos, la otra con los vivos. Senem se ocupa de identificar huesos humanos encontrados en fosas comunes de décadas de antigüedad, mientras que Darija visita a familias de personas desaparecidas para escuchar sus historias y recolectar su ADN. Ambas se encargan de hacer hablar a los muertos para aportar justicia, reparación y consuelo a los vivos. Cuando Taina Tervonen las conoce, ignora el alcance de las tareas que ocupan sus días. A lo largo de diez años y varios viajes, nos adentra en su intimidad, nos hace partícipes de su vertiginosa responsabilidad y el peso de sus deberes, de su compromiso y su desfallecimiento, así como de sus arrebatos de alegría. Las acompaña en su búsqueda de la verdad, nos cuenta los obstáculos que se interponen en su camino, en medio de una población marcada por el conflicto armado. En primer lugar, las trabas té complicaciones para recoger los restos de fosas comunes que en su mayor parte han sido trasladados, así como las dificultades para identificarlos. Pero también los escollos el silencio, la mentira, el trauma. Ante nosotros queda el conmovedor retrato de dos mujeres fascinantes cuya profesión se convierte en pasión, dos seres humanos humildes y excepcionales.
240 pages, Paperback
First published April 7, 2021
12 people are currently reading
910 people want to read
About the author
Taina Tervonen
13 books5 followersBorn in Senegal in 1973, Taina Tervonen is a Finnish journalist, filmmaker and author writing in French and currently based in Paris. Self-described as a “teller of true stories”, she is the author of several books of non-fiction that deal with serious social topics. Her work, “The Country of the Disappeared” was the winner of the 2019 Louise Weiss Prize for European Journalism, and her film “Speaking with the Dead” was her first full-length feature documentary and a selection of the Cinéma du Réel festival in 2020. She is the recipient of the Jan Michalski Award in 2022 for this title, originally published as “Les Fossoyeuses” (Editions Marchialy) in 2021, which celebrates a work of excellence by a European writer that concerns human rights. Her most recent work, “Les Otages” will be published by Schaffner Press in 2025.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 54 reviews
February 1, 2024
Niepozbawiony empatii, stroniący od ocen reportaż o dwóch na pozór odrębnych światach - świecie żywych i świecie umarłych.
Opowieść o ludziach, którzy porządkując kości i pobierając krople krwi cierpliwie przywracają więź między tymi światami, która na skutek okrutnej i bezsensownej wojny, została zerwana, kiedy zmarłych odarto z godności, kiedy żyjącym odmówiono prawa pożegnania z bliskimi.
Praca tytułowych grabarek, dopóki trwa, dopóty pozwala na naprawienie tego, co zniszczone i daję nadzieję, że w ludziach nie zginęła cząstka człowieczeństwa.
Opowieść o ludziach, którzy porządkując kości i pobierając krople krwi cierpliwie przywracają więź między tymi światami, która na skutek okrutnej i bezsensownej wojny, została zerwana, kiedy zmarłych odarto z godności, kiedy żyjącym odmówiono prawa pożegnania z bliskimi.
Praca tytułowych grabarek, dopóki trwa, dopóty pozwala na naprawienie tego, co zniszczone i daję nadzieję, że w ludziach nie zginęła cząstka człowieczeństwa.
March 11, 2023
«¿Dónde está la paz si tener suerte significa poder enterrar a un miembro de tu familia?
Quizá la paz esté en tus hijos».
Este libro me ha hecho sentir un poquito menos sola y un poquito menos loca.
Me ha mostrado los triunfos de Taina, Senem, Darja; otras mujeres que, como yo, "have chosen the path less travelled by" en pos de la justicia, de la reparación y de la divulgación de los mayores errores de la historia del ser humano con la esperanza de que alguien aprenda de ellos. Con un ojo no han terminado de analizar lo que ocurrió en Yugoslavia y con el otro ya están buscando información sobre sus parientes cercanos, los sucesos de Georgia (una suerte ver también que, tras leerme La Octava Vida, no soy la única persona que siente fascinada cómo las historias de ambos países presentan tremendos paralelismos).
Al terminar he mirado un rato al infinito con los ojitos rojos y he dicho en voz alta: "es que no puedo hacer otra cosa, yo también tengo que contar esta historia". Podría decir muchísimas cosas más sobre esta maravillosa y valiente obra de no ficción, pero mejor dejar que el libro hable por sí mismo.
«Me resisto a pensar que soy víctima de un serbio. Soy víctima de un criminal de guerra. Los verdugos y las víctimas no tienen nacionalidad».
«A mí también me desasosiega ese silencio. Se filtra por todas partes, desde el espacio público hasta la intimidad de las familias, impide a los padres contar su historia a sus hijos, transforma el dolor de los recuerdos en pesadillas, en migrañas, en arrebatos de violencia».
«Era la primera vez que me expresaban así ese pensamiento, la idea de que haberse librado de la guerra no es algo que corresponda al estado natural de las cosas, sino un privilegio, una suerte, como lo es, en un país en posguerra, hallar a un familiar desaparecido y poder darle sepultura».
«¿Qué memoria de la guerra conservan quienes, a ojos del mundo, acabaron haciendo de verdugos, lo eligiesen o no?»
«Al final, tal vez, para formar una nación sea más importante clasificarse en un campeonato de fútbol que aspirar a una interpretación compartida de la historia».
«Boberías. Cincuenta años después de Auschwitz, yo estaba a mi vez en un campo de concentración. ¿NUNCA MÁS? Mejor sería que hubieran escrito "shit happens"».
«"Cuida de los niños", "no dejes que me lleven". Los vio partir, uno detrás de otro; esa mujer que de repente se quedó viuda con la única herencia de las últimas frases de los desaparecidos».
«La ausencia de la madre es culpa de la guerra; la amargura del padre, también. Demasiados traumas, demasiado dolor para que la siguiente generación salga adelante».
«Existe una palabra para "huérfano" y otra para "viuda", pero, para la madre que vive con la ausencia de un hijo, no hay nada, ninguna palabra, como si la lengua no pudiera expresarlo».
Quizá la paz esté en tus hijos».
Este libro me ha hecho sentir un poquito menos sola y un poquito menos loca.
Me ha mostrado los triunfos de Taina, Senem, Darja; otras mujeres que, como yo, "have chosen the path less travelled by" en pos de la justicia, de la reparación y de la divulgación de los mayores errores de la historia del ser humano con la esperanza de que alguien aprenda de ellos. Con un ojo no han terminado de analizar lo que ocurrió en Yugoslavia y con el otro ya están buscando información sobre sus parientes cercanos, los sucesos de Georgia (una suerte ver también que, tras leerme La Octava Vida, no soy la única persona que siente fascinada cómo las historias de ambos países presentan tremendos paralelismos).
Al terminar he mirado un rato al infinito con los ojitos rojos y he dicho en voz alta: "es que no puedo hacer otra cosa, yo también tengo que contar esta historia". Podría decir muchísimas cosas más sobre esta maravillosa y valiente obra de no ficción, pero mejor dejar que el libro hable por sí mismo.
«Me resisto a pensar que soy víctima de un serbio. Soy víctima de un criminal de guerra. Los verdugos y las víctimas no tienen nacionalidad».
«A mí también me desasosiega ese silencio. Se filtra por todas partes, desde el espacio público hasta la intimidad de las familias, impide a los padres contar su historia a sus hijos, transforma el dolor de los recuerdos en pesadillas, en migrañas, en arrebatos de violencia».
«Era la primera vez que me expresaban así ese pensamiento, la idea de que haberse librado de la guerra no es algo que corresponda al estado natural de las cosas, sino un privilegio, una suerte, como lo es, en un país en posguerra, hallar a un familiar desaparecido y poder darle sepultura».
«¿Qué memoria de la guerra conservan quienes, a ojos del mundo, acabaron haciendo de verdugos, lo eligiesen o no?»
«Al final, tal vez, para formar una nación sea más importante clasificarse en un campeonato de fútbol que aspirar a una interpretación compartida de la historia».
«Boberías. Cincuenta años después de Auschwitz, yo estaba a mi vez en un campo de concentración. ¿NUNCA MÁS? Mejor sería que hubieran escrito "shit happens"».
«"Cuida de los niños", "no dejes que me lleven". Los vio partir, uno detrás de otro; esa mujer que de repente se quedó viuda con la única herencia de las últimas frases de los desaparecidos».
«La ausencia de la madre es culpa de la guerra; la amargura del padre, también. Demasiados traumas, demasiado dolor para que la siguiente generación salga adelante».
«Existe una palabra para "huérfano" y otra para "viuda", pero, para la madre que vive con la ausencia de un hijo, no hay nada, ninguna palabra, como si la lengua no pudiera expresarlo».
September 22, 2023
4,5 (czuję, że z czasem zmienię na 5!)
Sarajewo to moje ukochane miasto a Bośnia i Hercegowina już zawsze będzie miała szczególne miejsce w moim sercu. Ciężko czytało się o tym, co przeżyli ludzie w tym kraju. Bardzo chciałabym obejrzeć film nakręcony przez autorkę.
Kawał dobrego, mocnego reportażu. Miejscami wzruszający, miejscami przerażający. Uderzył mnie prosto w serce, spoliczkował wielokrotnie. Zmusił do refleksji nad życiem, śmiercią i wojną. Otworzył oczy na sprawy istotne.
Polecem. Bardzo.
Sarajewo to moje ukochane miasto a Bośnia i Hercegowina już zawsze będzie miała szczególne miejsce w moim sercu. Ciężko czytało się o tym, co przeżyli ludzie w tym kraju. Bardzo chciałabym obejrzeć film nakręcony przez autorkę.
Kawał dobrego, mocnego reportażu. Miejscami wzruszający, miejscami przerażający. Uderzył mnie prosto w serce, spoliczkował wielokrotnie. Zmusił do refleksji nad życiem, śmiercią i wojną. Otworzył oczy na sprawy istotne.
Polecem. Bardzo.
July 15, 2025
„Стопанките на масовия гроб“, изд. Жанет 45, автор: Тайна Терволен, превод: Еми Брух
Тази книга се оказа първият ми допир до една тема, която вероятно несъзнателно винаги съм заобикаляла. Не от липса на интерес, а от усещането, че някои кътчета от историята са толкова мрачни, че човек несъзнателно ги държи настрана. „Стопанките на масовия гроб“ обаче не просто разказва за тези потънали в тишина пространства. Тя ги осветява. Тихо, леко, почти безшумно. Може би някои биха казали, че стилът ѝ е „лековат“ спрямо тежестта на темата. Но именно в тази достъпност се крие силата ѝ. Тя не натрапва, не назидава, просто кара читателя да остане неподвижен и да слуша.
Изключително метафорично и истински докосващо е, че именно жени са тези, които се грижат за мъртвите. За масовите гробове, за телата. Те къпят, обличат, подготвят убитите, за да могат да бъдат предадени на семействата им. И го правят с онази тиха, нежна грижа, която само една майка може да прояви, дори към нечие чуждо дете. В свят, изпепелен от мъжка жестокост, именно жените се превръщат в последните пазителки на човешкото.
Книгата ми напомни, че зад всяка анонимна купчина пръст има физическо тяло. Тяло на човек, който е обичал, мечтал, имал дом, семейство. И който е бил насилствено отнет от света. Без име. Без сбогом. Това не са само „хиляди“ или „милиони“ в сухи статистики. Това са тела. Това са хора.
След като затворих последната страница, се запитах: А къде са нашите масови гробове?
Аз съм от Перник. И знам, че съвсем близо до нас, в Куциян, е имало лагер. Там са били изпращани хора без съд, без вина, често само заради „погрешно“ мнение или родословие. Колко от тях още не са намерени? Колко ще останат забравени? Куциян днес е просто дума, която почти никой не произнася. А в земята около него може би още лежат нечии кости. На някого, когото никой не потърси.
Такива книги са нужни. Не за да ни натъжат, а за да ни събудят. Да ни напомнят, че жертвите не са паметници от пластмаса, пред които свеждаме глава на национални празници. Те са реални. Физически. Човешки. И докато ги помним истински, с имена и истории, ние не сме загубили себе си.
Тази книга се оказа първият ми допир до една тема, която вероятно несъзнателно винаги съм заобикаляла. Не от липса на интерес, а от усещането, че някои кътчета от историята са толкова мрачни, че човек несъзнателно ги държи настрана. „Стопанките на масовия гроб“ обаче не просто разказва за тези потънали в тишина пространства. Тя ги осветява. Тихо, леко, почти безшумно. Може би някои биха казали, че стилът ѝ е „лековат“ спрямо тежестта на темата. Но именно в тази достъпност се крие силата ѝ. Тя не натрапва, не назидава, просто кара читателя да остане неподвижен и да слуша.
Изключително метафорично и истински докосващо е, че именно жени са тези, които се грижат за мъртвите. За масовите гробове, за телата. Те къпят, обличат, подготвят убитите, за да могат да бъдат предадени на семействата им. И го правят с онази тиха, нежна грижа, която само една майка може да прояви, дори към нечие чуждо дете. В свят, изпепелен от мъжка жестокост, именно жените се превръщат в последните пазителки на човешкото.
Книгата ми напомни, че зад всяка анонимна купчина пръст има физическо тяло. Тяло на човек, който е обичал, мечтал, имал дом, семейство. И който е бил насилствено отнет от света. Без име. Без сбогом. Това не са само „хиляди“ или „милиони“ в сухи статистики. Това са тела. Това са хора.
След като затворих последната страница, се запитах: А къде са нашите масови гробове?
Аз съм от Перник. И знам, че съвсем близо до нас, в Куциян, е имало лагер. Там са били изпращани хора без съд, без вина, често само заради „погрешно“ мнение или родословие. Колко от тях още не са намерени? Колко ще останат забравени? Куциян днес е просто дума, която почти никой не произнася. А в земята около него може би още лежат нечии кости. На някого, когото никой не потърси.
Такива книги са нужни. Не за да ни натъжат, а за да ни събудят. Да ни напомнят, че жертвите не са паметници от пластмаса, пред които свеждаме глава на национални празници. Те са реални. Физически. Човешки. И докато ги помним истински, с имена и истории, ние не сме загубили себе си.
July 8, 2024
Taina Tervonen's The Bone Whisperers recounts the story of two women who are among those working to disinter mass graves in Bosnia-Herzegovina with the goals of giving names to the nameless and allowing families access to loved ones they've lost and an opportunity to lay to rest with respect and love what remains of these individuals.
The Bone Whisperers approaches its topic from a philosophical, rather than technological perspective. The author wrestles with questions of how communities move on from these incidents of genocide. She offers no easy answers, but in turning over her own thoughts and gathering the thoughts of residents of the region, she creates a collective portrait of the awkward interplay between remembrance and forgetting.
If you find this topic interesting, but this particular type of reading is new for you, Tervonen's The Bones Whisperers is a good place to start. It invites thoughtfulness from its readers and provides essential contextual information.
I received a free electronic review copy of this title from the publisher via Edelweiss; the opinions are my own.
The Bone Whisperers approaches its topic from a philosophical, rather than technological perspective. The author wrestles with questions of how communities move on from these incidents of genocide. She offers no easy answers, but in turning over her own thoughts and gathering the thoughts of residents of the region, she creates a collective portrait of the awkward interplay between remembrance and forgetting.
If you find this topic interesting, but this particular type of reading is new for you, Tervonen's The Bones Whisperers is a good place to start. It invites thoughtfulness from its readers and provides essential contextual information.
I received a free electronic review copy of this title from the publisher via Edelweiss; the opinions are my own.
November 10, 2024
Los muertos que trasladarán a los cementerios dentro de un rato no sabían que un día existiría este país, con esta bandera, con el himno que se acaba de entonar en el estadio. Me entristece ese pensamiento. Aunque lo hubieran sabido, su muerte carece de sentido. Murieron por culpa de la locura, el odio y el miedo sembrados para servir a un poder. Aquí los llaman "mártires", como para dotar su desaparición de significado a posteriori.
Yo sé que los desaparecidos en la guerra de Bosnia no es un tema que pueda interesar, de entrada, a la mayoría. Pero hay tanta delicadeza en este libro, tanta verdad, tanto respeto al trabajo de las profesionales que se dedican a encontrar a los desaparecidos para darles un entierro digno y tanto periodismo (del bueno, del de verdad) que yo os pido encarecidamente que lo leáis.
October 31, 2025
È un reportage crudo e doloroso.
Taina è una giornalista; quando le viene segnalata l’attività di un gruppo di persone incaricate di localizzare le fosse comuni in cui sono stati gettati i corpi dei musulmani di Bosnia uccisi dai serbi di Bosnia e non solo, non ci pensa due volte, parte e raggiunge il gruppo, seguendolo nelle sue ricerche in varie località. Assiste ai lavori di scavo, lenti e pazienti, all’esumaziine di scheletri e corpi, alla loro catalogazione, alla sistemazione degli stessi in un hangar adibito ad obitorio. Segue un’antropologa forense (Senem) che studia ossa e corpi, segue una investigatrice (Darija) che raccoglie il sangue di parenti per definirne il dna, assiste ai colloqui con le famiglie dei dispersi che attendono da anni di poter avere i corpi dei loro cari e potergli finalmente dare dignitosa e onorevole sepoltura, ascolta storie ed aneddoti familiari che scaldano o gelano il cuore, condivide i pasti con loro, ne entra in qualche modo a far parte. È gente che vive di speranza. Dolorosa speranza.
È un lavoro immenso, complesso e sfibrante, colmo di rispetto ed umanità, alla ricerca di una verità, essenziale per la storia del paese e per le famiglie che non hanno mai potuto piangere i loro cari.
In molti casi i corpi trovano corrispondenza ed è possibile riconsegnarli alle famiglie, in altri non è possibile trovare il tratto d’unione perché dí familiari non ce ne sono più e i resti giacciono ancora in attesa.
Come riporta il risvolto di copertina, è un racconto coinvolgente, a tratti poetico, sulla memoria e il lutto. Un libro sull’importanza della convivenza pacifica fra i popoli e sull’orrore mai dimenticato della guerra.
La loro morte non ha nessun senso… Sono morti per la follia, l’odio e la paura diffusi per servire il potere. Qui vengono chiamati martiri, come per dare, retrospettivamente, un significato alla loro scomparsa.
…..
Questa storia non è più solo una storia, è il vissuto dei miei amici, i loro ricordi, i loro incubi, la loro vita, di cui una minuscola parte si è annidata in me.
…..
Fino a che ci saranno persone che fanno questo lavoro, che ripareranno ciò che è stato rotto e calpestato, qualcosa dell’umanità di tutti noi sarà preservato.
Taina è una giornalista; quando le viene segnalata l’attività di un gruppo di persone incaricate di localizzare le fosse comuni in cui sono stati gettati i corpi dei musulmani di Bosnia uccisi dai serbi di Bosnia e non solo, non ci pensa due volte, parte e raggiunge il gruppo, seguendolo nelle sue ricerche in varie località. Assiste ai lavori di scavo, lenti e pazienti, all’esumaziine di scheletri e corpi, alla loro catalogazione, alla sistemazione degli stessi in un hangar adibito ad obitorio. Segue un’antropologa forense (Senem) che studia ossa e corpi, segue una investigatrice (Darija) che raccoglie il sangue di parenti per definirne il dna, assiste ai colloqui con le famiglie dei dispersi che attendono da anni di poter avere i corpi dei loro cari e potergli finalmente dare dignitosa e onorevole sepoltura, ascolta storie ed aneddoti familiari che scaldano o gelano il cuore, condivide i pasti con loro, ne entra in qualche modo a far parte. È gente che vive di speranza. Dolorosa speranza.
È un lavoro immenso, complesso e sfibrante, colmo di rispetto ed umanità, alla ricerca di una verità, essenziale per la storia del paese e per le famiglie che non hanno mai potuto piangere i loro cari.
In molti casi i corpi trovano corrispondenza ed è possibile riconsegnarli alle famiglie, in altri non è possibile trovare il tratto d’unione perché dí familiari non ce ne sono più e i resti giacciono ancora in attesa.
Come riporta il risvolto di copertina, è un racconto coinvolgente, a tratti poetico, sulla memoria e il lutto. Un libro sull’importanza della convivenza pacifica fra i popoli e sull’orrore mai dimenticato della guerra.
La loro morte non ha nessun senso… Sono morti per la follia, l’odio e la paura diffusi per servire il potere. Qui vengono chiamati martiri, come per dare, retrospettivamente, un significato alla loro scomparsa.
…..
Questa storia non è più solo una storia, è il vissuto dei miei amici, i loro ricordi, i loro incubi, la loro vita, di cui una minuscola parte si è annidata in me.
…..
Fino a che ci saranno persone che fanno questo lavoro, che ripareranno ciò che è stato rotto e calpestato, qualcosa dell’umanità di tutti noi sarà preservato.
April 14, 2024
З 1992 по 1995 рік сто тисяч людей загинуло у Боснії і Герцеговині, ще тридцять тисяч зникли безвісті. Це документальний репортаж фінської журналістки, що знайомиться і підтримує звʼязок з двома жінками, які намагаються розплутувати нитки тієї трагедії, геноциду боснійських мусульман сер��ами. Сенем займається мертвими - ексгумацією братських могил - тоді як Дарія опитує живих, в пошуках родичів, що через 20 років все ще шукають рідних. Тут стільки роботи, і стільки нюансів, про які ви ніколи не думали. Що робити, коли починаєш рити нову братську могилу в літню спеку, як рятуватися від смороду і як зберегти тіла (транспортувати, зберігати)? (відповідь: закупити 750 тонн солі) Як ідентифікувати по ДНК, як складати до купи кістки, як тримати свою кукуху від того, що по суті керуєш фабриками мертвих, як говорити з рідними, як просити кров для ДНК, як бути тактовними, що робити, якщо сталась помилка і днк метч вказує на іншу людину (як тормошити рідних, які думали, що вже поховали людину, а виявилось, що то був незнайомець, якого шукають інші), як спілкуватися з жінками, які втратили синів, чоловіків, братів, татів - цілі родини, і так далі і так далі. Дуже просто і водночас розбиває серце. Всі геноциди схожі, всі війни схожі.
March 19, 2023
Historia excepcional sobre dos mujeres ejemplares. La autora se entrevista a lo largo de varios años con dos mujeress que se dedican a buscar cuerpos de muertos en la guerra de Yugoslavia y nos da una visión poliédrica y muy universal de la guerra moderna, los genocidios étnicos, y la sensación de que lo que hacen es novedosísimo, desagradecido pero de una altura moral sublime. Me recordó algo a Territorio Comanche de Pérez Reverte, o podría ser buen complemento. No es un libro para divertirse pero sí es recomendable. La guerra de verdad.
April 24, 2024
Una maravilla entre la novela y el diario de un documental. Escrito de manera sencilla pero planteando muchas realidades. Es muy fácil hablar de lo universal a través de las vivencias de un país con una guerra que sigue con heridas abiertas y una sociedad ahogada en silencio
August 22, 2023
El conflicto de Bosnia-Herzegovina.
Que tuvo lugar entre 1992 y 1995.
Dejando ciento diez mil muertos.
Treinta mil desaparecidos.
Es el escenario.
Horrible e interesante y perfecto.
Para este reportaje.
Testimonio.
Diario de búsqueda.
Y una llamada a la memoria.
Escuchar a Senem.
Antropóloga forense.
Que busca cuerpos.
Recompone huesos.
Escuchar a Darija.
Investigadora.
El lazo que recompone familias.
Ambas transforman el dolor profundo.
En esperanza.
Es terrible. Sí.
Pero suena bonito.
Porque unen grietas.
Alivian a padres e hijos.
A tíos y sobrinos y abuelos y nietos.
Y es que.
Si hablamos de limpieza étnica.
A lo bestia.
No creo que necesitéis más datos.
Para querer.
Como yo.
Reparar en un conflicto.
Tan tan tan reciente.
Que aún hoy.
Sus protagonistas.
Viven en el silencio.
Tania Tervonen.
Hace un trabajo pulcro.
Fácil y preciso.
Sin sepultarnos en datos abrumadores.
Reflejando la realidad sin filtros.
De estas dos mujeres.
Cuyo trabajo.
Tan feo.
Es tan tan tan imprescindible.
Con lápiz en mano.
Os lo recomiendo mucho.
Que tuvo lugar entre 1992 y 1995.
Dejando ciento diez mil muertos.
Treinta mil desaparecidos.
Es el escenario.
Horrible e interesante y perfecto.
Para este reportaje.
Testimonio.
Diario de búsqueda.
Y una llamada a la memoria.
Escuchar a Senem.
Antropóloga forense.
Que busca cuerpos.
Recompone huesos.
Escuchar a Darija.
Investigadora.
El lazo que recompone familias.
Ambas transforman el dolor profundo.
En esperanza.
Es terrible. Sí.
Pero suena bonito.
Porque unen grietas.
Alivian a padres e hijos.
A tíos y sobrinos y abuelos y nietos.
Y es que.
Si hablamos de limpieza étnica.
A lo bestia.
No creo que necesitéis más datos.
Para querer.
Como yo.
Reparar en un conflicto.
Tan tan tan reciente.
Que aún hoy.
Sus protagonistas.
Viven en el silencio.
Tania Tervonen.
Hace un trabajo pulcro.
Fácil y preciso.
Sin sepultarnos en datos abrumadores.
Reflejando la realidad sin filtros.
De estas dos mujeres.
Cuyo trabajo.
Tan feo.
Es tan tan tan imprescindible.
Con lápiz en mano.
Os lo recomiendo mucho.
September 28, 2023
Ech... Nie podobał mi się ten reportaż, a to się rzadko zdarza z tym gatunkiem. Chyba nie polubiłam stylu pisania autorki, historia była dla mnie opowiedziana zbyt chaotycznie, ogólnie. Gdybym nie orientowała się w kulturze oraz historii Bośni i Hercegowiny mam wrażenie, że ciężko byłoby mi zrozumieć niektóre rzeczy. Trochę rozczarowanie :(
November 12, 2022
Une enquête au long cours sur les victimes de l'épuration ethnique en ex-Yougoslavie. Une journaliste française suit la vie de deux femmes qui tentent d'identifier les corps des victimes pour les rendre à leurs familles. Très intéressant et bien raconté.
July 12, 2024
«¿Dónde está la paz si tener suerte significa poder enterrar a un miembro de tu familia?».
February 21, 2022
Absolument magnifique, ce récit prend aux tripes et nous plonge directement dans les conséquences humaines d'une guerre, d'un génocide. L'histoire de ces femmes qui font le travail si difficile de rendre leur dignité aux morts et permettent aux familles de pleurer leurs morts est cinglante et si importante à entendre.
December 18, 2022
L’autrice ha realizzato il film documentario, purtroppo non distribuito in Italia.
Reportage di un viaggio nel dolore, nel desiderio di dimenticare e nella determinazione a dare un’identità a cadaveri barbaramente ammassati nelle fosse comuni della Bosnia Erzegovina.
Un altro tassello per conoscere la tragedia della guerra nella ex Iugoslava.
Reportage di un viaggio nel dolore, nel desiderio di dimenticare e nella determinazione a dare un’identità a cadaveri barbaramente ammassati nelle fosse comuni della Bosnia Erzegovina.
Un altro tassello per conoscere la tragedia della guerra nella ex Iugoslava.
July 15, 2021
Très intéressant de découvrir une guerre si récente et si proche de la France, et de s'imerger parmi celles et ceux qui se battent pour la mémoire des disparus
July 16, 2024
Fascinating and delicate for such a heavy subject. I learned a lot, but wish there was a bit more of a storyline to pull the reader through.
September 27, 2023
"Grabarki. Długi cień wojny w Bośni" to bardzo ciekawy reportaż, opowiadający o poszukiwaniu ludzi zaginionych podczas wojny w latach dziewięćdziesiątych. Wielu z nich było ofiarą ludobójstwa i spoczywają w masowych mogiłach lub nadal czekają w kostnicach na identyfikację.
Nie jest to lekka lektura. To opowieść o ludziach, którzy poszukują krewnych, którzy wciąż pamiętają koszmar wojny i wychowują się w jej cieniu. Bośniacy, pragnący pochować bliskich, żyją obok Serbów, którzy twierdzą, że nie da się żyć przeszłością i zdają się nie pamiętać co działo się zaledwie trzydzieści lat wcześniej. Łączy ich trudna historia. Jedni z nich chcą ją upamiętnić, żeby nie zapomniano o zbrodniach i krzywdach, drudzy pragną zapomnieć, negują wydarzenia wojny i nie chcą rozmawiać o na ten temat.
To opowieść o kraju, w którym Ci, którzy dosyć niedługo po wojnie pochowali rodzinę, mówią, że mieli szczęście... W Bośni, Ci którzy zidentyfikowali zmarłych bliskich mają szczęście, bo niektórzy wciąż poszukują ojców, matek, dzieci, rodzeństwa... Chcą ich tylko godnie pochować i w końcu zamknąć pewien etap życia. Czy to nie jest przerażające? Uważać się za szczęściarza, bo członek rodziny został złożony w grobie?
Autorka zabiera nas do kostnicy, gdzie leżą gnijące ciała, gdzie pracownicy nie mają środków na chłodziarki i konserwują ciała solą. Zabiera nas również na masowe groby, jesteśmy świadkami procesu ekshumacji oraz identyfikacji ofiar. Podróżujemy z nią również po kraju w celu zbierania informacji o zaginionych i pobieraniu ich krwi.
To naprawdę świetny reportaż i zdecydowanie jest warty lektury. Polecam.
Nie jest to lekka lektura. To opowieść o ludziach, którzy poszukują krewnych, którzy wciąż pamiętają koszmar wojny i wychowują się w jej cieniu. Bośniacy, pragnący pochować bliskich, żyją obok Serbów, którzy twierdzą, że nie da się żyć przeszłością i zdają się nie pamiętać co działo się zaledwie trzydzieści lat wcześniej. Łączy ich trudna historia. Jedni z nich chcą ją upamiętnić, żeby nie zapomniano o zbrodniach i krzywdach, drudzy pragną zapomnieć, negują wydarzenia wojny i nie chcą rozmawiać o na ten temat.
To opowieść o kraju, w którym Ci, którzy dosyć niedługo po wojnie pochowali rodzinę, mówią, że mieli szczęście... W Bośni, Ci którzy zidentyfikowali zmarłych bliskich mają szczęście, bo niektórzy wciąż poszukują ojców, matek, dzieci, rodzeństwa... Chcą ich tylko godnie pochować i w końcu zamknąć pewien etap życia. Czy to nie jest przerażające? Uważać się za szczęściarza, bo członek rodziny został złożony w grobie?
Autorka zabiera nas do kostnicy, gdzie leżą gnijące ciała, gdzie pracownicy nie mają środków na chłodziarki i konserwują ciała solą. Zabiera nas również na masowe groby, jesteśmy świadkami procesu ekshumacji oraz identyfikacji ofiar. Podróżujemy z nią również po kraju w celu zbierania informacji o zaginionych i pobieraniu ich krwi.
To naprawdę świetny reportaż i zdecydowanie jest warty lektury. Polecam.
December 31, 2023
bardzo konkretny i skondensowany reportaż o procesie odszukiwania zmarłych i łączenia ich z rodzinami tak, by umożliwić zorganizowanie pogrzebu i dokończenie rozdziału otwartego w latach 90.
Tervonen nie zajmuje się polityką czy historią, nie chce relacjonować ani streszczać wojny i ludobójstwa. interesuje ją praca osób, które odnajdują masowe groby, łączą kości w jedno ciało i wykorzystują całą swoją empatię i opanowanie, by kontaktować się z rodzinami, które na wojnie straciły swoich bliskich. dwie strony tej relacji - oddani pracownicy i cierpiące rodziny - są równie fascynujące i imponujące. z jednej strony misyjność i dystans do, było nie było, grzebania w kościach, dotykania własnymi rękami tematu ludobójstwa, konfrontowanie się z rodzinami - często wielokrotne, pełne bolesnych wyznań między suchymi pytaniami z formularza; z drugiej - potomkowie i krewni osób bestialsko zamordowanych i porzuconych w rzece albo dziurze pośrodku lasu, bliscy przypadkowych ofiar chorych umysłów. jeden z bohaterów książki celnie wyśmiewa ckliwe hasło 'Nigdy więcej', które towarzyszy wspomnieniom Holocaustu, a które straciło swoje znaczenie już chwilę po wojnie. i chociaż podzielam to zgorzknienie (na tyle, na ile mogę to robić z wygodnej kanapy, setki km od jakiejkolwiek wojny), to wzrusza mnie to poświęcenie, by przywrócić zmarłym godność, walczyć z systemem, sceptykami i przeciwnościami losu.
w czasach, gdy pastelowe celebrytki i influencerzy nazywają przywilejem wszystko co popadnie, od mieszkania blisko kawiarni do posiadania prostego nosa, uważam, że właśnie to jest przywilej i dar losu - możliwość czytania o niezwykle silnych i dzielnych ludziach (ale nie herosach), poznawanie i śledzenie wojen z dystansu. te tematy są trudne, nieprzyjemne, czasem wydają się obrzydliwe i okrutne, ale świadomość tych zbrodni wydaje się moralnym obowiązkiem. 'Grabarki', mimo że opowiadają o zwłokach i mordach, nie wykorzystują mocy tych tematów, by szokować dosłownymi opisami; uciekają od sensacji dzięki podejściu swoich bohaterek i autorki. poza tym wszystkim, jest to piękna opowieść o przyjaźni i otwartości.
Tervonen nie zajmuje się polityką czy historią, nie chce relacjonować ani streszczać wojny i ludobójstwa. interesuje ją praca osób, które odnajdują masowe groby, łączą kości w jedno ciało i wykorzystują całą swoją empatię i opanowanie, by kontaktować się z rodzinami, które na wojnie straciły swoich bliskich. dwie strony tej relacji - oddani pracownicy i cierpiące rodziny - są równie fascynujące i imponujące. z jednej strony misyjność i dystans do, było nie było, grzebania w kościach, dotykania własnymi rękami tematu ludobójstwa, konfrontowanie się z rodzinami - często wielokrotne, pełne bolesnych wyznań między suchymi pytaniami z formularza; z drugiej - potomkowie i krewni osób bestialsko zamordowanych i porzuconych w rzece albo dziurze pośrodku lasu, bliscy przypadkowych ofiar chorych umysłów. jeden z bohaterów książki celnie wyśmiewa ckliwe hasło 'Nigdy więcej', które towarzyszy wspomnieniom Holocaustu, a które straciło swoje znaczenie już chwilę po wojnie. i chociaż podzielam to zgorzknienie (na tyle, na ile mogę to robić z wygodnej kanapy, setki km od jakiejkolwiek wojny), to wzrusza mnie to poświęcenie, by przywrócić zmarłym godność, walczyć z systemem, sceptykami i przeciwnościami losu.
w czasach, gdy pastelowe celebrytki i influencerzy nazywają przywilejem wszystko co popadnie, od mieszkania blisko kawiarni do posiadania prostego nosa, uważam, że właśnie to jest przywilej i dar losu - możliwość czytania o niezwykle silnych i dzielnych ludziach (ale nie herosach), poznawanie i śledzenie wojen z dystansu. te tematy są trudne, nieprzyjemne, czasem wydają się obrzydliwe i okrutne, ale świadomość tych zbrodni wydaje się moralnym obowiązkiem. 'Grabarki', mimo że opowiadają o zwłokach i mordach, nie wykorzystują mocy tych tematów, by szokować dosłownymi opisami; uciekają od sensacji dzięki podejściu swoich bohaterek i autorki. poza tym wszystkim, jest to piękna opowieść o przyjaźni i otwartości.
September 20, 2023
Jeśli jesteś spragniony wiedzy o świecie, o historii krajów południowej Europy, nie boisz się zderzenia z pełną bólu rzeczywistością i przygniatającymi wspomnieniami bohaterów, które ożywają na kartach tej książki to polecam Ci po nią sięgnąć.
Co dokładnie znajdziesz w kolejnych rozdziałach?
Dużą dawkę wiedzy na temat tego jak wyglądała dziejąca się trzydzieści lat temu wojna w Bośni. Głównym elementem tej krwawej historii na którym skupia się autorka tego tytułu jest wydobycie i analiza zwłok z tamtego czasu. Te bezpośrednio prowadzą do rozmów z mieszkańcami tych terenów, którzy dzielą się opowieściami zarówno o tym jak było kiedyś jak i o obecnych relacjach między krajami byłej Jugosławii.
Bardzo doceniam ogrom pracy, który został włożony w to aby kwestie związane z wydobyciem ciał opisać w sposób niezwykle dokładny, a jednocześnie nie przekraczający granicy ludzkiej wytrzymałości. Pozytywnie odbieram także zestawienie tego co było kiedyś z obecną rzeczywistością. Daje to czytelnikowi szerszy kontekst oraz dokładny przekrój przez społeczeństwa na przestrzeni kilku pokoleń. Jest to pozycja przepełniona cierpieniem, smutkiem i wspomnieniami wywołującymi gęsią skórkę. Należy mieć na nią miejsce w swoim życiu, nie da się przeczytać jej w pędzie czy na raz. Trudne historie wymagają przestrzeni na osadzenie się w odpowiedni sposób w odbiorcy i „Grabarki” właśnie do takich historii należą. Niemniej jest to pozycja ważna, cieszę się, że są osoby takie jak autorka tej książki, która wykazując się odwagą odkopuje dosłownie i w przenośni kwestie, które warto uświadamiać innym.
Co dokładnie znajdziesz w kolejnych rozdziałach?
Dużą dawkę wiedzy na temat tego jak wyglądała dziejąca się trzydzieści lat temu wojna w Bośni. Głównym elementem tej krwawej historii na którym skupia się autorka tego tytułu jest wydobycie i analiza zwłok z tamtego czasu. Te bezpośrednio prowadzą do rozmów z mieszkańcami tych terenów, którzy dzielą się opowieściami zarówno o tym jak było kiedyś jak i o obecnych relacjach między krajami byłej Jugosławii.
Bardzo doceniam ogrom pracy, który został włożony w to aby kwestie związane z wydobyciem ciał opisać w sposób niezwykle dokładny, a jednocześnie nie przekraczający granicy ludzkiej wytrzymałości. Pozytywnie odbieram także zestawienie tego co było kiedyś z obecną rzeczywistością. Daje to czytelnikowi szerszy kontekst oraz dokładny przekrój przez społeczeństwa na przestrzeni kilku pokoleń. Jest to pozycja przepełniona cierpieniem, smutkiem i wspomnieniami wywołującymi gęsią skórkę. Należy mieć na nią miejsce w swoim życiu, nie da się przeczytać jej w pędzie czy na raz. Trudne historie wymagają przestrzeni na osadzenie się w odpowiedni sposób w odbiorcy i „Grabarki” właśnie do takich historii należą. Niemniej jest to pozycja ważna, cieszę się, że są osoby takie jak autorka tej książki, która wykazując się odwagą odkopuje dosłownie i w przenośni kwestie, które warto uświadamiać innym.
May 25, 2025
Este libro es un reportaje breve pero poderoso sobre una de las heridas más profundas que dejó la guerra de Bosnia (1992–1995), un conflicto brutal que siguió al colapso de Yugoslavia y que costó la vida a más de 100.000 personas, muchas de ellas civiles. En ese contexto de violencia étnica, limpieza étnica y genocidio —incluido el de Srebrenica—, miles de cuerpos fueron enterrados en fosas comunes, sin nombre, sin justicia, sin despedida.
Taina Tervonen no escribe sobre la guerra desde el análisis político o militar, sino desde sus consecuencias más íntimas y humanas. El foco está puesto en las “grabarki”, mujeres que trabajan en la exhumación e identificación de restos, y que con sus manos, su empatía y una enorme fortaleza emocional, ayudan a reunir los huesos con sus nombres y a las familias con sus muertos.
Es un libro que evita el morbo y la espectacularización. En lugar de eso, se construye sobre la dignidad, el respeto y la esperanza. Muestra cómo, incluso décadas después del conflicto, el duelo sigue abierto y la memoria es un acto de resistencia frente al olvido.
Leer Grabarki es un privilegio, una oportunidad de entender el impacto prolongado de la guerra y de conocer a quienes, desde un trabajo invisible y lleno de dolor, restauran la humanidad allí donde todo parecía perdido. Es también una historia de amistad, de solidaridad silenciosa y de reparación.
Un libro necesario, incómodo, conmovedor.
Taina Tervonen no escribe sobre la guerra desde el análisis político o militar, sino desde sus consecuencias más íntimas y humanas. El foco está puesto en las “grabarki”, mujeres que trabajan en la exhumación e identificación de restos, y que con sus manos, su empatía y una enorme fortaleza emocional, ayudan a reunir los huesos con sus nombres y a las familias con sus muertos.
Es un libro que evita el morbo y la espectacularización. En lugar de eso, se construye sobre la dignidad, el respeto y la esperanza. Muestra cómo, incluso décadas después del conflicto, el duelo sigue abierto y la memoria es un acto de resistencia frente al olvido.
Leer Grabarki es un privilegio, una oportunidad de entender el impacto prolongado de la guerra y de conocer a quienes, desde un trabajo invisible y lleno de dolor, restauran la humanidad allí donde todo parecía perdido. Es también una historia de amistad, de solidaridad silenciosa y de reparación.
Un libro necesario, incómodo, conmovedor.
January 31, 2024
Nie jest to reportaż jakiego oczekiwałam, ale nie mówię też o rozczarowaniu. Liczyłam na więcej informacji na temat wojny etnicznej w Bośni i Hercegowinie, a otrzymałam relacje o pracy kierowniczki kostnicy. Być może brak rozczarowania wynika ze stylu pisania autorki,który jest bardzo delikatny, z poszanowaniem żywych i umarłych. Główną bohaterką jest Senem, czyli właśnie owa młoda kierowniczka kostnicy, która zajmuje się identyfikacją zwłok po odkryciu masowych grobów po czystkach etnicznych w latach 90. ubiegłego wieku. Poznajemy jej prace, jej rozterki. Mimo, że od wojny minęło ponad 30 lat, nadal odciska ona piętno na mieszkańcach Bośni i Hercegowiny oraz Serbii. W latach 2010-2016 wciąż znajdowano masowe groby, szczątki, które trzeba było zidentyfikować i pochować. Widzimy jak ciężka jest to praca, jak przebyte traumy powracają, jak budzi się nadzieja rodzin, które nadal nie mogą zakończyć żałoby. Autorka jest bardzo wyrozumiała w stosunku do swoich rozmówców. Nie naciska, nie próbuje wydusić odpowiedzi, raczej czeka aż ofiary wojny sami zaczną mówić. Bije z tego duży szacunek, poszanowanie ludzkiej historii i tragedii. Jedyne czego mi brakuje to linku albo jakiejś informacji, gdzie można obejrzeć film, który kręciła autorka.
May 13, 2023
Queste pagine ci portano in un periodo storico molto tragico, anni che vanno dal 1992 al 1995 dove sono morte centomila persone in Bosnia Erzegovina, con più di trentamila dispersi.
L'autrice, che è anche una giornalista, non ci parla soltanto di quello che è successo, ma della ricerca e identificazione delle persone scomparse, dei familiari che ancora cercano le persone care.
Taina farà un viaggio con Senem, antropologa forense, della durata di sei anni e insieme a loro ci sarà anche Darija che ha il compito di trovare i familiari delle vittime.
Tre donne che in mezzo ai morti raccoglieranno ogni indizio possibile per riconoscerli, poter dare loro un nome e pace nel cuore dei loro parenti. Un viaggio in mezzo al dolore e alla sofferenza, in mezzo alla distruzione che lascia la guerra.
Una storia che parla di lutto, che affronta temi crudi e reali, la guerra che ancora nel mondo imperversa ma che non impedisce alle persone di creare legami di solidarietà, di aiutarsi tra di loro, di far nascere amicizie.
L'autrice usa un linguaggio scorrevole, ci parla in maniera diretta, facendo risaltare l'importanza della pace tra i popoli.
L'autrice, che è anche una giornalista, non ci parla soltanto di quello che è successo, ma della ricerca e identificazione delle persone scomparse, dei familiari che ancora cercano le persone care.
Taina farà un viaggio con Senem, antropologa forense, della durata di sei anni e insieme a loro ci sarà anche Darija che ha il compito di trovare i familiari delle vittime.
Tre donne che in mezzo ai morti raccoglieranno ogni indizio possibile per riconoscerli, poter dare loro un nome e pace nel cuore dei loro parenti. Un viaggio in mezzo al dolore e alla sofferenza, in mezzo alla distruzione che lascia la guerra.
Una storia che parla di lutto, che affronta temi crudi e reali, la guerra che ancora nel mondo imperversa ma che non impedisce alle persone di creare legami di solidarietà, di aiutarsi tra di loro, di far nascere amicizie.
L'autrice usa un linguaggio scorrevole, ci parla in maniera diretta, facendo risaltare l'importanza della pace tra i popoli.
April 8, 2025
Mi sento sempre a disagio a leggere della ex Jugoslavia, perché la guerra è durata a lungo, è vicina a noi e io ero abbastanza grande, almeno da un certo momento in poi, per capirci qualcosa ma ne so davvero pochissimo. Libri come le scavatrici aiutano a portare a galla anche la memoria o nel mio caso fare luce su tutto quello che si ignora. Le scavatrici sono sia le ruspe sia le due donne che hanno lavorato con la giornalista franco finlandese per il suo documentario e che si sono occupate una degli scavi in alcune fosse comune in Bosnia (ce ne sono centinaia e moltissime di cui non si sa ancora niente) e l'altra di raccogliere campioni ematici dalle famiglie che hanno parenti dispersi per aiutare ad identificare le migliaia di cadaveri che aspettano, alcuni anche da 20 anni, di avere un nome. Con il loro lavoro queste due donne cercano di riparare i viventi e i sopravvissuti dando un nome e una storia alle vittime della guerra e del genocidio. Un libro che nonostante la tematica si legge benissimo, scorrevole e avvincente e assolutamente consigliato
September 12, 2023
Czy szczęściem może być możliwość pochowania najbliższych?
W "Grabarkach" Taina Tervonen odsłania kulisy wojny w Bośni i Hercegowinie przez pryzmat ofiar i zaginionych, a także osób walczących o przywrócenie im godności, pamięci i tożsamości. Z reporterską skrupulatnością i empatią opowiada o procesie ekshumacji i identyfikacji zwłok, gromadzeniu danych i niełatwych rozmowach z bliskimi ofiar. I pisze w sposób, który pozwala poczuć ciężar bolesnej historii. "Grabarki" mają w sobie intymność ludzkiego dramatu – przenikają do życia osób naznaczonych wojenną traumą.
Książka Tervonen to historia kraju z bolesną przeszłością, która wciąż rzuca cień na teraźniejszość. Opowieść o setkach istnień, ofiarach wojny i etnicznej czystki, które pochłonęła ziemia – tych, których szczątki zostały zidentyfikowane i przekazane rodzinie i tych, których szczątki wciąż czekają w nieodkrytych masowych grobach i chłodniach. Opowieść o ziemi skrywającej najgorsze sekrety oraz o niełatwej, ale ważnej i potrzebnej pracy w przywracaniu godności i pamięci.
Bolesny, szczery i poruszający, a jednocześnie niezwykle ważny i potrzebny reportaż. Polecam!
W "Grabarkach" Taina Tervonen odsłania kulisy wojny w Bośni i Hercegowinie przez pryzmat ofiar i zaginionych, a także osób walczących o przywrócenie im godności, pamięci i tożsamości. Z reporterską skrupulatnością i empatią opowiada o procesie ekshumacji i identyfikacji zwłok, gromadzeniu danych i niełatwych rozmowach z bliskimi ofiar. I pisze w sposób, który pozwala poczuć ciężar bolesnej historii. "Grabarki" mają w sobie intymność ludzkiego dramatu – przenikają do życia osób naznaczonych wojenną traumą.
Książka Tervonen to historia kraju z bolesną przeszłością, która wciąż rzuca cień na teraźniejszość. Opowieść o setkach istnień, ofiarach wojny i etnicznej czystki, które pochłonęła ziemia – tych, których szczątki zostały zidentyfikowane i przekazane rodzinie i tych, których szczątki wciąż czekają w nieodkrytych masowych grobach i chłodniach. Opowieść o ziemi skrywającej najgorsze sekrety oraz o niełatwej, ale ważnej i potrzebnej pracy w przywracaniu godności i pamięci.
Bolesny, szczery i poruszający, a jednocześnie niezwykle ważny i potrzebny reportaż. Polecam!
January 1, 2026
С тежка книга навлязох в новата година. Книга - сменяща перспективата, как един открит масов гроб може да носи надежда, книга - памет, за нас, което сме били на протегната ръка разстояние, а сме знаели толкова малко (Сребреница, процесът пред МТБЮ срещу Радован Караджич), но без идея колко масова е била смъртта, колко тежки зверствата и какво остава след толкова загуби. За хората, които повече от 20 години са били "нито сред мъртвите, нито сред живите" и за другите, които сред миризмата на смърт ги търсят без финансиране, сред мизерни условия и въпреки всичко.
И за това, че дори близките на жертвите отказват да идентифицират убийците по етнос, за да разграничат убиеца от обикновения човек.
Книга с много тъга и със странна надежда, че докато помним какво се е случило, няма да допуснем да се случи пак.
И за това, че дори близките на жертвите отказват да идентифицират убийците по етнос, за да разграничат убиеца от обикновения човек.
Книга с много тъга и със странна надежда, че докато помним какво се е случило, няма да допуснем да се случи пак.
October 8, 2023
Forma reportażu, za którą nie przepadam- czyli opowieść autorki o swoich przeżyciach podczas dokumentowania, jej perspektywa i przemyślenia. Po książce wiem więcej o jej autorce niż o samym konflikcie i jego historii. Jeśli ktoś nie zna tła historycznego, to na pewno nie pozna go w tej książce. Brak faktów, struktury, zarysowania tła wydarzeń, jakiejkolwiek linii czasu. Gdyby nie znajomość wydarzeń (z grubsza, chciałam się dowiedzieć więcej o historii tego konfliktu) to nie miałabym pojęcia o czym mowa.
Historie ofiar są poruszające, ale autorka na siłę operuje „zapachem”. Chodzi mi o to jak często pisze o tym, że zwłoki i masowe groby „cuchną”. Momentami miałam wrażenie, że nadmiernie „epatuje obrzydliwością” procesu identyfikacji ciał. Tak - to jest okropne, zapachy są nośnikiem pamięci i te opisy są wstrząsające, ale ciągłe powtarzanie o „smrodzie” przestaje robić wrażenie, być „szokujące” i wywiera całkowicie odwrotny skutek. Podejrzewam, że autorka chciała wzbudzić tym współczucie do ofiar i tragedii, zamiast tego przez ten zabieg, zamienia realne osoby, które przeżyły piekło w opis brzydko pachnącego procesu, „rozkładającego się mięsa”, „czegoś obrzydliwego”.
Czuję niesmak po tej książce. Duży.
Historie ofiar są poruszające, ale autorka na siłę operuje „zapachem”. Chodzi mi o to jak często pisze o tym, że zwłoki i masowe groby „cuchną”. Momentami miałam wrażenie, że nadmiernie „epatuje obrzydliwością” procesu identyfikacji ciał. Tak - to jest okropne, zapachy są nośnikiem pamięci i te opisy są wstrząsające, ale ciągłe powtarzanie o „smrodzie” przestaje robić wrażenie, być „szokujące” i wywiera całkowicie odwrotny skutek. Podejrzewam, że autorka chciała wzbudzić tym współczucie do ofiar i tragedii, zamiast tego przez ten zabieg, zamienia realne osoby, które przeżyły piekło w opis brzydko pachnącego procesu, „rozkładającego się mięsa”, „czegoś obrzydliwego”.
Czuję niesmak po tej książce. Duży.
May 26, 2023
C'est le récit fort et incroyable du destin de deux femmes. Tania Tervonen, journaliste, a suivi pendant 6 ans le travail de ces deux femmes Senem et Dajira, une anthropologue judiciaire et une enquêtrice sur les traces de la guerre des Balkans. Elles sont chargées d’identifier les corps des disparus de la guerre de Bosnie-Herzégovine. Leur quotidien est retranscrit dans ce recit. S'y succèdent des charniers, des os, des cadavres, des tests ADN, des entretiens, des familles meurtries, la douleur, le déni, le manque de budget et financement, la colère. Et une humanité qui transperce un récit souvent âpre et à la fois d'une grande pudeur.
October 29, 2024
Reportaż o ekshumacjach i poszukiwaniu zaginionych w wojnie w byłej Jugosławii. Tematyka bardzo podobna do niedawno przeczytanej "Jakbyś kamień jadła" z tymże tutaj autorka niemal w ogóle nie zahacza o historię czy przebieg tego konfliktu. Jak w innych publikacjach na ten temat, przewija się problematyka wspólnego współistnienia w jednym Państwie, często nawet przy jednej ulicy ofiar i katów sprzed lat. Taina Tervonen skupia się jednak wyłącznie na okresie od około 10 lat po wybuchu i odnajdywaniu kolejnych masowych grobów. Przez to mam wrażenie, że po przeczytaniu więcej zyska czytelnik znający choć trochę tamten konflikt.
Displaying 1 - 30 of 54 reviews