Alleen door Afrika

by Tom Ysewijn

In 1931 stapt een berooide Pool zijn voordeur uit om per fiets vanuit Polen naar de meest zuidelijke punt van Afrika te reizen. Hij wil zo zijn jeugddroom waarmaken én een inkomen verwerven voor zijn gezin. Nowak schrijft tijdens zijn reis honderden artikelen, die dankzij zijn vrouw in Poolse kranten verschijnen. Hij maakt meer dan tienduizend foto’s. Vandaag kent niemand hem nog. En dat is onterecht.
Kazimierz Nowak is een naïeve held die, door zwerfzucht gedreven, de grootste ontberingen doorstaat. Al schrijvend en fotograferend laat hij een groots tijdsdocument na, een avonturenverhaal en kritische reportage in één. We krijgen een inkijk in de koloniale (wan)praktijken op het Afrikaanse continent, maar genieten ook mee van een ongerept landschap onder het zilveren maanlicht. Met zijn laconieke humor doet hij ons bijna vergeten wat een lijdensweg deze tocht moet geweest zijn.
Zijn fietstocht door Afrika duurt vijf jaar en vier maanden. Nog geen jaar na zijn terugkomst overlijdt hij aan de gevolgen van de geleden ontberingen.

256 pages, Paperback

Published February 10, 2023

Reviews

[Danny Jacobs · Rating 5 out of 5]

Tom Ysewijn, zelf fietsend journalist in Europa, schreef een boek over een collega die meer dan 90 jaar geleden een crazy trip aflegde. Op 4 november 1931 stapt de zelfverklaarde journalist Kazimierz Nowak zijn voordeur uit om per fiets van Poznań in Polen naar Zuid-Afrika te reizen. Hij zou meer dan vijf jaar onderweg zijn en vermoedelijk zo'n 40.000 kilometer afleggen op het Afrikaanse continent. Aan de hand van de eigen verslagen van Nowak reconstrueert de schrijver voor zo ver mogelijk het traject dat Nowak aflegde, met vermelding van de bijbehorende avonturen. Je houdt het niet voor mogelijk welke ontberingen Nowak heeft ondergaan, zelfs wou ondergaan, want hij wou enkel maar door de ‘wildernis’ reizen en de geciviliseerde delen van het continent via een grote bocht vermijden. Het levert een geschiedkundig document op van onschatbare waarde. Nowak zelf heeft er niet kunnen van genieten. Amper een jaar terug in Polen overleed hij. Nauwelijks 40 jaar oud. De fysieke tol van de reis en de talrijke ziektes die hij onderweg opdeed, ondermijnden zijn lichaam en bleken uiteindelijk fataal te zijn. Een absolute aanrader dit boek.

[An Van Haute · Rating 3 out of 5]

Wat een volharding heeft die man gehad! Alleen al daarvoor heb ik het uitgelezen. Wat een reis, wat een ervaringen, wat een continent...

[Gusta · Rating 4 out of 5]

Wat een bijzondere reis van een bijzondere man wordt in dit boek beschreven! Op de achterflap:’een naïeve held die de grootste ontberingen doorstaat.’ Een beschrijving van zijn vijfjarige reis met bijna geen geld op een fiets in Afrika van noord naar zuid en weer terug van 1931 tot 1936. Hij schrijft honderden artikelen die in Poolse kranten verschijnen en maakt heel veel foto’s. Hierover zou een documentaire gemaakt moeten worden. Ook over hoe hij alles ervaart en beschrijft.

[Daan Paardekooper · Rating 4 out of 5]

Een fantastisch verhaal over avontuur dat onverhoopt een sterke antikoloniale boodschap overbrengt.

[Silke · Rating 3 out of 5]

Tom Ysewijn studeerde Vergelijkende Cultuurwetenschappen en heeft hiernaast ook een master in Conflict- en ontwikkelingsstudies. Hij is journalist en schrijft onder andere voor MO magazine over duurzaam leven, transitie en eerlijke handel. Wanneer hij zich voorbereidde op een fietsreis doorheen Afrika leerde hij het werk van Kazimierz Nowak kennen. Er is nog nooit een boek over Nowak verschenen, wat Tom aanzette om zijn opzienbarende werk te bundelen in Alleen door Afrika. Een fietstocht door Afrika heeft Tom Nowak uiteindelijk niet nagedaan, wel een reis doorheen Frankrijk en Spanje.

Kazimierz Nowak startte zijn tocht per fiets in 1931 en tot tweemaal toe doorkruiste hij het Afrikaanse continent. De reis duurde maar liefst vijf jaar en vier maanden. Nowak begon eraan om geld te verdienen, gezien er indertijd grote werkloosheid was in Polen en hij zijn familie moest zien te onderhouden. Hij stuurde zijn reisverslagen en bevindingen door naar zijn vrouw zodat zij deze kon laten publiceren in kranten, waarvoor ze geld ontving en om zo rond te komen in haar levensonderhoud. Na zijn terugkeer zou hij een boek schrijven over zijn avonturen, maar hij overleed door de aanslepende gevolgen van onder andere malaria die hij opdeed tijdens zijn avontuur. Maar geld was niet de enige reden van zijn trip, hij hunkerde naar het avontuur en had een enorme wanderlust. Hiernaast was hij ook een polyglot, waardoor hij makkelijk contact kon leggen met de plaatselijke bevolking. Al zijn reisverslagen samen met de vele foto’s zijn dan ook een unieke tijdsdocumenten geworden. Hij omschreef niet alleen wat hij zag, hij bekeek ook alles met kritische ogen. Zo beschreef hij de koloniale wanpraktijken gedetailleerd en had hij geen schrik om zijn mening hierover te uitten. Congo was van 1908 tot 1960 een Belgische kolonie, hij doorkruiste het land ten tijde van zijn koloniaal hoogtepunt wat ons als lezer een interessant beeld geeft. Hiernaast omschrijft hij ook de natuur, ongerepte en pure landschappen, het overleven in de woestijn, de volkeren die hij daar leert kennen, … . Zijn stijl is niet alleen oordelend, hij heeft ook een humoristisch kantje. Ik heb vooral genoten van zijn omschrijvingen van de inheemse bevolkingsgroepen, vele hadden zelfs nog nooit een fiets gezien. Hun verwondering over Nowaks stalen ros leidde soms tot hilarische momenten. Maar het maakte hem wel moeilijk deze te herstellen en onderdelen te vinden wanneer iets stuk was. Door het ruige landschap kwam het meer dan eens voor dat hij een lekke band had, remmen moest herstellen, … .

Het verhaal heeft me enorm geboeid, vooral om eens op een andere manier de koloniale wandaden te leren kennen, namelijk via een ooggetuige. De bijhorende foto’s passen bij de tekst, maar het hadden er meer mogen zijn. Nowak heeft duizenden foto’s genomen, maar het boek zelf bevat er maar een tien-twintigtal.
In het begin van het boek steekt een kaart van Afrika met de route van Nowak, maar toch mistte ik aan het begin van elk hoofdstuk een klein kaartje waarop aangeduid werd over welk deel van zijn route men het had. Ik moest telkens terug bladeren naar de kaart op de eerste pagina, en dan kon ik me nog steeds moeilijk oriënteren. Yom Ysewijn geeft een korte inleiding, maar die had voor mij weinig meerwaarde, ze leek mij nogal oppervlakkig. Hier had ik toch wel wat meer achtergrond informatie verwacht over Nowak, zijn reis en de periode waarin hij leefde. Ysewijn heeft de verhalen van Nowak gebundeld en deze in verschillende hoofdstukken onderverdeeld. Bij elk hoofdstuk heeft hij een inleiding geschreven, deze gaf geen extra toelichting, maar eerder een korte samenvatting van wat er ging volgen. Je kon dus het volledige boek lezen, door enkel de korte inleidingen te lezen. Alleen door Afrika bundelt de verhalen van Nowak, hierbij zie ik Tom Ysewijn eerder als samensteller dan als auteur. Ik val dan ook wat over de cover van het boek, waarbij het beter had geweest als Kazimierz Nowak als auteur stond en Tom Ysewijn als samensteller. Nu beoordeel ik de auteur en zijn werk, wat in dit geval Tom Ysewijn is en zijn boek Alleen door Afrika. Ik had heel wat meer verwacht van Tom Ysewijn als auteur, ik had meer toelichting gewenst bij de verschillende hoofdstukken, een diepere verklaring en uitleg over Kazimierz bevindingen. Nu gaf hij enkel een korte samenvatting wat overbodig leek. Daarentegen vond ik Nowak Kaziemiezs verslag dan wel interessant met een fijne, soms kritisch en humoristische schrijfstijl.
Met een dubbel gevoel beoordeel ik dit werk met 3 sterren.

[Ivo De · Rating 5 out of 5]

Given this is a tremendous true story, transcripted from Polish to Dutch, here its review in Dutch. (If necessary, Google Translate is your friend, more than ChatGPWhatever. BESPREKING.
Nowak Kazimierz is zoveel maal straffer dan Phileas Fogg want....1) hij heeft écht bestaan, en 2) hij rondde zijn 'wereld'reis in 1800 in plaats van in de schamele 80 dagen. Dit boek is, net als zijn held, onnavolgbaar in de rayon der literaire reisverslagen. Na dit boek kijk je door de ogen van onze fietsjournalistieke pionier met een dieper inzicht en mededogen naar Afrika, het mooiste en meest verkwanselde continent ooit. Overigens is 'Alleen door Afrika' méér dan het zoveelste bike-boek: Nowak navigeerde zijn bovenmenselijke odyssee niet enkel per fiets, maar ook te voet, per toenmalige trein, per prauw, in een boot, te paard en per kameel. En het oog wordt onderweg danig verwend: naast de fraaie foto's doorheen het boek, zijn deze nog authentieker te bewonderen op de companionwebsite-bij-het-boek. Er is slechts één passage waar ene baron Von Münchhausen jaloers van kon geweest zijn, maar die laat ik u graag zelf ontdekken. Grauwww!

[Mark Janssens · Rating 3 out of 5]

Een fascinerend personage, een avonturier pur sang, dat is Kazimierz Nowak. Bijna onbegrijpelijk vandaag dat iemand in de jaren 30 gedurende vijf jaar door Afrika fietst, van noord naar zuid en weer terug. Hoe aangepast hij op den duur is, aan woestijn of savanne of oerwoud... even onaangepast is hij ten aanzien van de kolonialen die hij ontmoet en al het onrecht dat hij ziet. Is hij een held, een misfit, of beide? Dit boek leest niet als een spannende thriller, je moet er een beetje moeite voor doen, maar wat je terug krijgt is een unieke tijdscapsule. Je wordt gecatapulteerd naar een continent en een tijd die wij niet meer kennen... naar een manier van leven en reizen die wij meestal niet meer kiezen. Zou ik het durven? Al de risico's die hij loopt, het onthechte leven dat hij leidt... En is het de moeite waard? Wat denk jij?

[Eloisevp · Rating 5 out of 5]

Hoe die man het klaargespeeld heeft om in de jaren ‘30 alleen met zijn fiets en zijn tent gedurende 5 jaar heel Afrika te doorkruisen…. Ik-Snap-Het-Niet!!
Verbijsterend verhaal over zijn avonturen, die enkel meer vragen en bewondering oproepen. Zijn eenvoudige taal maakt het geen literair werk, maar spreekt eens zoveel tot de verbeelding

[Stijn Vercamer · Rating 4 out of 5]

Schitterende literatuur is het niet, maar wat een verhaal… Meer dan 5 jaar met de fiets door Afrika in de jaren ‘30 van vorige eeuw.

[René van Leeuwen · Rating 5 out of 5]

Fantastische waargebeurde avonturenroman met een boeiend tijdsbeeld van het Afrika in de jaren dertig van de vorige eeuw.

[Thomas Wessaert · Rating 5 out of 5]

Fantastisch boek, het geeft een soort nostalgisch gevoel naar een ongekende vorm van vrijheid. Wat een reis en wat een verhalen.