ik, blanke kaffer

by Paul Brondeel

Adriaan Cafmayer houdt zijn armoedig forenzenbestaan in het grauwe Vlaanderen voor bekeken en reist in 1954 naar Elisabethstad in Congo, waar hij als douanebeambte een beter leven hoopt op te bouwen. Rood van het stof en stinkend als een bok kan hij echter niet aan de hitte en de hoge werkdruk wennen. Bovendien wordt hij overmand door heimwee en eenzaamheid. Waarachtig contact met anderen heeft hij niet en de weinige vrienden die hij er maakt, blijken achter zijn vrouw Josiane aan te zitten. Cafmayer wordt het mikpunt van spot en plagerijen. Hij voelt zich een ka fur, een een onnozele Belg in 'charming Africa'. Hij piekert en houdt zich afzijdig, ziet uiteindelijk zijn huwelijk met Josiane op de klippen lopen. Zijn goedlachse echtgenote gaat er met een ander vandoor. Overgeleverd aan wraakvisioenen en een stevige alcoholverslaving raakt Cafmayer de pedalen kwijt.

Paul Brondeel (1927-2009) werkte van 1954 tot 1961 als douanebeambte in Belgisch-Congo. Zijn ervaringen verwerkte hij in de romans Dagboek van een nacht, waarvoor hij onder andere de prijs van de provincie West-Vlaanderen kreeg, en in Ik, blanke kaffer (1970), waarvan 30.000 exemplaren zijn verkocht.

'Gal, met schokken zuur gespuwd' - Hugo Bousset

157 pages, Paperback

First published January 1, 1970

About the author

Paul Brondeel (1927-2009) werkte van 1954 tot 1961 als douanebeambte in Belgisch-Congo. Zijn ervaringen verwerkte hij in de romans Dagboek van een nacht, waarvoor hij onder andere de prijs van de provincie West-Vlaanderen kreeg, en in Ik, blanke kaffer (1970), waarvan 30.000 exemplaren zijn verkocht.

Reviews

[WillemC · Rating 4 out of 5]

Adriaan Cafmayer vertrekt midden jaren 50 samen met zijn vrouw naar Congo om zijn pendelaarsbestaan in België achter zich te laten en er de functie van douanebeambte te gaan bekleden. Via een lange, in enkele hoofdstukken opgedeelde monoloog van deze zelfverklaarde racist en egoïst volgen we de desintegratie van zijn leven, huwelijk en geest, terwijl op de achtergrond de witte koloniale structuur serieuze barsten begint te vertonen. Belgische Congoliteratuur die niet focust op allerhande avontuurlijke escapades, maar de vervreemding beschrijft van een personage dat nergens kan aarden, niet in Europa, niet in Afrika. Het leest trouwens als een trein; Brondeel spuwt verslavende gal die nergens verveelt of eentonig wordt. "Ik, blanke kaffer" verscheen voor het eerst in 1970, dus de verouderde verwoording neem je er uiteraard bij, maar wat ik hier in andere besprekingen lees, klopt volgens mij niet: de roman geeft wel degelijk, zij het beperkt, commentaar op de machtsstructuren waaronder de Congolezen gebukt gingen. Cafmayer lijkt aan het einde - verpletterd door de kolonie - steeds meer en meer op de zwarten die hij aan het begin van de roman zo neerbuigend beschrijft. Het is - denk ik - trouwens ook niet de bedoeling dat de lezer zich volledig identificeert met de protagonist, daarvoor lijkt die mij te toxisch. De roman lijkt dus complexer en genuanceerder dan je op het eerste gezicht misschien denkt. 4,5/5!

"[...] in die fatale, roekeloze, angstige dagen van juli 1960 en die begreep dat dit niet langer zijn bloed was maar het bloed van een andere, een onbekende."

"En elke dag wist ik mij meer verdierlijken, ik leek niet meer op een mens, ik lag in bed, urenlang, ik was niet meer in staat om logisch te denken [...]."

"[...] wit is de dood die mij met alle handen en monden en tanden omvat [...]."

"Daar heb ik de eerste keer de bevreemding gevoeld die me altijd is bijgebleven [...]."

[Laurens · Rating 3 out of 5]

Dit boek won ik via een weggeefactie op het YouTube-kanaal van Floris van der Pol, anders was ik het waarschijnlijk nooit tegen het lijf gelopen. Een dunne semi-autobiografische roman waarin een voormalig grensambtenaar in de chaotische nadagen van Belgisch Congo zijn eigen zucht naar zelfdestructie probeert te overleven. Warmbloedige wrok, op fraaie wijze op papier gezet.

[Xavier Roelens · Rating 3 out of 5]

Een stilistisch sterke monoloog, met lang uitgesponnen, voortjakkerende zinnen, nevenschikkend opgebouwd, door een man die enkele jaren in Congo werkt en daar vervreemdt van zichzelf, van zijn vrouw en van de Belgen die niet in Congo geweest zijn. Hij blikt terug met een nihilistische blik.
Tegelijk toont het boek maar één kant van een complex verhaal: de witte kant van de overheerser. Het is duidelijk dat de mensen in een bubbel leven, in een kolonialistisch systeem dat ze mee draaiende houden. Een racistische stem bovendien. Hij stelt het systeem niet alleen in vraag, hij gaat ervan uit dat het systeem door witte mensen kan draaien en ziet geen nood om de zwarten op zijn minst op te voeden in het systeem. In het begin kon ik het nog plaatsen als deel van een psychologisch profiel, maar naarmate het boek vorderde werd het alsmaar vermoeiender om 'neen, zo praat je niet over mensen' te moeten zeggen tegen het boek. Hij ziet de schaduwkanten van de witte mensen, maar de zwarte mensen worden tegelijk consequent als 'veel erger en veel barbaarser en veel smeriger' (p. 97) omschreven en de auteur is eendimensionaal als het om zwarte mensen gaat.
Kernzin voor mij staat op p. 121, toen zijn vrouw weggelopen is en hij haar, terug in België, lijkt te stalken, of weer lijkt op te zoeken: '... en later, veel later, vertel ik haar van mijn angst om haar nooit meer te ontmoeten, mijn angst, mijn onuitroeibare, onsterfelijke, dierlijke, groteske angst voor de anderen, en dat ik die dag wanhopig was, om haar, om een mens, zoals men alleen maar wanhopig kan zijn om een mens...' Deze roman is een verslag van het ontstaan van die wanhoop, zou je kunnen zeggen, maar de zwarte wordt op geen enkel moment als een mens beschouwd.

[Jeroen · Rating 3 out of 5]

3,5

[Karl Dhont · Rating 4 out of 5]

Gestoord kolonialisme terwijl Josiane er met een ander vandoor gaat.

[Floris Leest · Rating 3 out of 5]

Was woede ooit zo lekker? Hoe het echt was voor de gemiddelde kolonialist in Kongo.

Klik hier voor een videorecensie van Ik, blanke kaffer op mijn Youtube-kanaal De idioot leest.