Politiek zonder partijen

by Simone Weil, Alicja Gescinska

Zijn politieke partijen de oplossing, of eerder een oorzaak van het democratisch deficit en de vele problemen van het politieke theater? De Franse filosofe Simone Weil pleitte in een visionair,
postuum gepubliceerd essay voor een radicale afschaffing van alle politieke partijen. Het is een messcherpe analyse, geschreven na het Europese democratische debacle aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog, waarin ze het vaak gewetenloze cynisme van het partijensysteem aanklaagt. Weil gaat op zoek naar alternatieven en een andere manier van politiek voeren.

Filosofe Alicja Gescinska pleitte in verschillende van haar werken voor het belang van politieke betrokkenheid en maatschappelijk engagement. In 'Politiek zonder partijen' schetst ze eerst een kort biografisch portret van Simone Weil en presenteert ze de eerste Nederlandse vertaling ooit van Weils 'Over de afschaffing van alle politieke partijen.' In een afsluitend essay gaat Gescinska vervolgens in filosofische dialoog met Weil, die onmiskenbaar een van de meest fascinerende filosofen van de vorige eeuw was. Hoe accuraat, actueel en bruikbaar zijn tachtig jaar later de bevindingen van Weil?

Genres: Philosophy, Nonfiction, Politics

95 pages, Hardcover

First published February 1, 2023

About the author

Simone Weil was a French philosopher, Christian mystic, and social activist. Weil was born in Paris to Alsatian agnostic Jewish parents who fled the annexation of Alsace-Lorraine to Germany. Her brilliance, ascetic lifestyle, introversion, and eccentricity limited her ability to mix with others, but not to teach and participate in political movements of her time. She wrote extensively with both insight and breadth about political movements of which she was a part and later about spiritual mysticism. Weil biographer Gabriella Fiori writes that Weil was "a moral genius in the orbit of ethics, a genius of immense revolutionary range".

Reviews

[Gijs Huppertz · Rating 4 out of 5]

Ik word een Weil stan denk ik.

[Florian]

“[I]n werkelijkheid […] is het zo dat iemand die tot een partij toetreedt een volgzame geesteshouding aanneemt, waaraan hij later uitdrukking zal geven met de woorden: ‘Als monarchist, als socialist denk ik…’ Dat is zo comfortabel! Het betekent namelijk: niet hoeven te denken. Er is niets comfortabeler dan niet hoeven te denken.”

[Ynys Convents]

Amai, al fronsend, maar ook onder de indruk. Bovendien is dit, of voornamelijk het voorwoord, lezen na Siddharta wel een beetje een trip.

[Joppe · Rating 4 out of 5]

Zeer goede en interessante nabespreking van Alicja Gescinska. Defenitie van kort maar krachtig. Aanrader voor mensen met intresse in politieke filosofie.

[Youri · Rating 3 out of 5]

Simone Weil🔥 Filosofe met een buitengewone bourgeoisie achtergrond, maar tegelijk een oprechte bekommernis om het lot van de armen en verdrukten. Daarin ging ze een stap verder. Niet louter theoretische exposés, maar ze was ook met de daad verbonden aan de arbeidersklasse. Ze ging leven als het proletariaat, leverde haar salaris in voor de scholing van arbeiders en uiteindelijk werd deze levensstijl haar dood. Ze komt helaas niet met een alternatief voor politieke partijen en stelt alleen dat deze niet deugen en in de kiem totalitair zijn.

[Marnix Verplancke · Rating 3 out of 5]

Particratie mag dan wel rijmen op democratie, was een van de conclusies uit Ivan De Vadders Wanhoop in de Wetstraat, in de politieke realiteit botsen ze ook vaak met elkaar. Een systeem waarin de partijbureaus de violen stemmen en de muzikanten in het halfrond netjes hun partituur volgen is immers weinig democratisch te noemen. Moeten de verkozenen van het volk immers niet naar dat volk en hun eigen geweten luisteren? Ook de Franse filosofe Simone Weil (1909 - 1943) had haar bedenkingen bij politieke partijen, toonde ze in het essay Aantekeningen over de algemene afschaffing van politieke partijen dat door Alicja Gescinsjka vertaald en van commentaar werd voorzien.
Weil, die met Simone de Beauvoir tot de eerste vijf vrouwen behoorde die aan de Ecole Normale Supérieure konden studeren en die als een van de interessantste en oorspronkelijkste denkers van de twintigste eeuw wordt beschouwd, zag partijen slechts drie doelen nastreven: collectieve passies opwekken, collectieve druk uitoefenen op het denken van individuen en hun eigen groei promoten. Ze vond het totalitaire vehikels, en geen democratische. Het realiseren van rechtvaardigheid of het zoeken naar waarheid staat niet op hun agenda, aldus Weil en dus konden ze maar beter verboden worden.
Weil schreef haar essay in de beginmaanden van WO II. Ze kende de Sovjetunie en Nazi-Duitsland uit ervaring en zag hoe de massa daar opgezweept werd door partijen die echt niet het beste met autonoom denkende mensen voorhadden. Dat heeft zeker meegespeeld in haar afwijzen van partijen. Net zoals haar eigen psychologie, waarin een afkeer van alle mogelijke groepuscules centraal stond. Zo vond deze joodse die een agnostische opvoeding kreeg het katholicisme het ware geloof, maar weigerde ze zich te laten dopen omdat de kerk georganiseerd was.
De Aantekeningen hebben veel weg van een filosofisch pamflet, geschreven in korte door witregels van elkaar gescheiden paragrafen die vooral uitblinken in logisch redeneren. Daardoor worden ze uiteindelijk wat wereldvreemd, aldus Gescinska in haar nabeschouwing. Weil mag dan wel pleiten voor het afschaffen van partijen, een alternatief ervoor geeft ze niet. Tenzij je haar pleidooi voor een bijna mystieke waarheid die ieder individu zou kunnen ontdekken serieus neemt natuurlijk. Maar dat is moeilijk, aangezien iedere grote waarheid totalitair is. Dat Weil ons doet nadenken over onze particratie is positief en vandaag ook hoogst relevant, maar deze zomaar afschaffen gaat misschien wat ver, want wat krijg je wanneer de muzikanten zomaar in het wilde weg door elkaar beginnen te spelen? Een kakofonie natuurlijk.

[Nick · Rating 3 out of 5]

Simone Weil, moet ik eerlijk toegeven, heb ik leren kennen via de geweldige cartoonist achter existential comics. https://existentialcomics.com/philoso... een paar keer komt Simone Weil daarin voor waar steevast nadruk werd gelegd op haar devotie naar leven naar haar filosofische en spirituele overtuigingen.

Een vertaling en analyse van één van haar ideeën, door Alicja Gescinska, politiek zonder partijen, aangevuld met een korte biografie, maakt dit een goed instapboek in de gedachtengang van deze nog steeds ietwat vergeten tijdgenoot en kennis van Camus, Sartre en Simone Beaudevoir.

De analyse die gemaakt wordt van haar ideeën hoef je uiteraard niet eens mee te zijn alsook het contrast die ze maakt met Hannah Arendt, maar Alicja Gescinska legt wel een paar keer goed de vinger op de wonde door te stellen dat de oplossingen van Simone Weil tegen tirannie en totalitaire controle op denken door partijen (alle partijen) ook op zich weer snel zouden kunnen omslaan in totalitaire partijen. Ik persoonlijk kan niet nalaten om tot zekere hoogte Simone Weil met Robespierre te vergelijken. Die net als Simone Weil een deïstische overtuiging erop nahield, een strikte moraal voor zichzelf hanteerde en die als maatstaaf nam voor de maatschappij. De oncorrumpeerbare tov de heilige van het socialisme. Met dat verschil uiteraard dat Simone Weil nooit de kans had om haar ideeën in praktijk om te zetten maar ik deel dus Gescinska's vrees dat de oplossingen wel eens harder zouden aankomen dan gewenst.

Net als Alicja Gescinska deel ik de mening dat een aantal keer de religieuze overtuiging van Simone Weil een maar mager argument oplevert maar dat maakt haar ook wel interessant om te lezen en je begrijpt waarom zowel katholieken als radicale aan de linkerzijde Simone Weil als een inspirerend figuur zagen. Ten slotte maakt Simone Weil, Zoals Gescinska onderstreept, wel een punt door vraagtekens te zetten bij de evidentie die gemaakt wordt over partij discipline en wat de beperkingen zijn die dit oplevert voor de maatschappij, echter deel ik eveneens de bezorgdheid die Gescinska aangeeft over "de waarheid" die volgens Simone Weil zo ondermijnt wordt. Hier weer loert de Robbespierre om de hoek.

Goede analyese van een niet al te toegankelijke denkster.

[Nikki · Rating 5 out of 5]

5 sterren voor Weil, 2 voor de stukjes van Gescinska (wiens eigen bijdrage in het nawoord zwak en krom was, maar de vergelijking die ze maakte tussen Weil en Arendt was wel interessant). Voor iemand die niet bijzonder veel kennis heeft van politiek (ik) was dit essay een eye-opener. Weil bouwt haar argumentatie glashelder op en schopt in dit proces een reeks heilige huisjes omver, waar ik alleen maar van kan genieten én leren.

"Overal, zonder uitzonderingen, zijn alle dingen die algemeen beschouwd worden als doelen, van nature uit, per definitie, in wezen en overduidelijk uitsluitend middelen."

"Partijen zijn een geweldig mechanisme dat ervoor zorgt dat er in het hele land geen enkele geest zijn aandacht richt op de bepaling van wat, in publieke aangelegenheden, het goede, het rechtvaardige en het ware is."

"De conclusie is dat het bestaan van partijen een bijna zuiver kwaad lijkt te zijn: ze zijn slecht in theorie, en in de praktijk is hun uitwerking eveneens slecht."

"Men heeft haast het punt bereikt waarop niemand nog zelf denkt, op welk gebied dan ook; men is nog slechts 'voor' of 'tegen' een mening. Vervolgens zoekt men argumenten om een van die twee opties te schragen. Dit is precies de omzetting van de partijgeest."

[Lisa · Rating 4 out of 5]

Alicja Gescinska’s analyse van Weil’s essay en het vergelijken ervan met Arendt’s werk waren een fijne toevoeging. Weil’s Politiek zonder partijen op zichzelf is wankel in overtuigingskracht, maar is wel een fijn startpunt voor het denken over en bevragen van ons politieke systeem en de vanzelfsprekendheid ervan.

- Een politieke partij is een machine bedoeld om collectieve passies op te wekken.
- Een politieke partij is een organisatie die zo ontworpen is om collectieve druk uit te oefenen op het denken van ieder menselijk wezen dat er lid van is.
- Het eerste en uiteindelijk enige wat elke politieke partij beoogt is haar eigen groei, en dat zonder enige begrenzing.

- Politiek zonder partijen, p. 46

[Anton Van Der Beek · Rating 4 out of 5]

Gescinska geeft achtereenvolgens een boeiende inleiding op Simone Weil, haar eigen vertaling van Weils Sur la suppression générale des partis politiques en een bespreking van dat werk. De combinatie van Weils personage (inclusief haar passie) met Gescinska’s nuance maken dit een heel mooi boekje.

[DeWereldvanKaat · Rating 3 out of 5]

Dit kleine boekje is een mooie kennismaking met Simone Weil.
Het eerste deel is een korte biografie, het tweede deel een tekst van Simone Weil zelf, waarom we politiek beter is zonder partijen en tot slot volgt een reactie van Alicja Gescinska op 'politiek zonder partijen'.

Het boek leest vlot voor wie houdt van filosofie en is een mooie eerste kennismaking met Weil.

[Cleo · Rating 5 out of 5]

I wanted to start reading Weil but did not know where to begin. This books was a good first start as it begins with explaining the context and Weil’s life before diving into her text. After this, it is interesting that Alicja Gescinska puts Weil’s text in other perspectives, comparing it to other philosophers.

[Marit · Rating 3 out of 5]

Ik merkte wel echt dat ik de duiding van Alicja Gescinska nodig had om iets van Simone Weil te begrijpen. De primaire tekst gaat mijn petje eigenlijk wel te boven. Ik vond alle paratekst mega-interessant, maar voor de filosofische tekst an sich ben ik (nog) niet slim genoeg.

[Koen · Rating 5 out of 5]

Over de nood aan Amor Mundi!
Heel graag gelezen...

[Janne · Rating 4 out of 5]

Inspirerend als eerste politieke essay om me daarin, maar ook in ethiek meer te verdiepen. De repliek van Alicja Gescinska was ook waardevol.