สายธารวรรณกรรมเพื่อชีวิตของไทย

by เสถียร จันทิมาธร

เมื่อ “ต้นธาร” แห่งกิจการทั้งปวงคือ “คน”, “สายธาร” ก็คือประวัติศาสตร์ของคนและความคิดที่ไหลรุดไป…

ศิลปะและวรรณกรรมไม่ใช่สิ่งอิสระเหนือชีวิตมนุษย์ ทว่าล้วนเกิดขึ้นและวิวัฒน์ไปตามความเปลี่ยนแปลงของสังคม ตลอดเส้นทางอันยาวนานในการต่อสู้เพื่อสังคมที่เท่าเทียมของผู้คน สายธารของวรรณกรรมไทยจึงยังคงเคลื่อนไหว ท้าทายยุคสมัยและอำนาจเสมอมา

ในโมงยามที่การต่อสู้นั้นถึงภาวะบีบคั้นที่สุดจากแรงขับดันรอบข้าง ทั้งสังคมกึ่งเมืองขึ้นกึ่งศักดินาและการแทรกแซงของจักพรรดินิยม การคุกคามของเผด็จการ ภาวะสับสนในยุคแสวงหา กลับเป็นช่วงเวลาที่โลกวรรณกรรมไทยเข้มข้นและมีชีวิตชีวาที่สุดยุคหนึ่ง สายธารวรรณกรรมเพื่อชีวิตของไทย โดยเสถียร จันทิมาธร ซึ่งตีพิมพ์ครั้งแรกในปี พ.ศ. 2525 คืองานค้นคว้าที่รวบรวมเรื่องราวและฉายภาพความเคลื่อนไหวในกระแสธารของโลกตัวอักษรไทย นับตั้งแต่วรรณคดีโบราณจนถึงวรรณกรรมสมัยใหม่ โดยเฉพาะวรรณกรรมไทยหลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475 รวมถึงการคลี่คลายขยายตัวของวรรณกรรมเพื่อชีวิตที่แตกหน่อต่อยอดออกมาในช่วงเวลาที่มืดมนที่สุดของประชาธิปไตยไทย

480 pages, Paperback

Published March 1, 2023

Reviews

[Suphanat Boonyiamyien · Rating 5 out of 5]

หนังสือบันทึกประวัติศาสตร์ของวรรณกรรมไทย ช่วงระหว่างหลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง จนถึงรอยต่อของเหตุการณ์ 14 ตุลา และ 6 ตุลา (ซึ่งเป็นช่วงที่วรรณกรรมเพื่อชีวิตเบ่งบานถึงขีดสุด ก่อนจะค่อยๆจางหายไปจากสังคมไทย) โดยใช้กรอบคิดในทฤษฎีมาร์กซิสต์มาอ้างอิงและอธิบายที่มาที่ไป ซึ่งน่าสนใจมากๆ

คิดว่าเป็นงานเขียนฝั่งซ้ายที่ไม่ตกขอบมากนัก เนื้อหาอ้างอิงแน่น แถมอ่านเพลินเหมือนได้อ่านประวัติศาสตร์ช่วงเวลานั้นไปด้วย เสียดายที่ไม่มีเรื่องราวของวรรณกรรมไทยยุคหลังเพื่อชีวิตจนถึงปัจจุบัน เพราะส่วนตัวรู้สึกว่าบ้านเมืองช่วงนี้วัฒนธรรมการอ่านของคนรุ่นใหม่ค่อนข้างใกล้เคียงกับช่วงคนรุ่นเดือนตุลาอยู่เหมือนกัน

คำตามของอ.ชูศักดิ์ ...วรรณกรรมมิได้เพียงเป็นภาพสะท้อนสังคม แต่ยังสามารถชี้นำสังคมได้ภายใต้เงื่อนไขเฉพาะบางประการ... อันนี้คือสรุปความได้ดีสุดๆ