‘Hij heeft in Westerbork gezeten’, zo verklaarde de familie van Hester den Boer de woedeaanvallen van haar opa. Na zijn dood ontdekte ze dat dat niet klopte: op een archiefkaart stond ‘Kamp Erika’ achter zijn naam gekrabbeld. Had hij daar gevangengezeten? Waarom had hij dat al die tijd verzwegen? En: waarom kon niemand haar wat vertellen over dat kamp?
Kamp Erika is het verslag van een persoonlijke zoektocht naar de gruwelijke geschiedenis van dit vrijwel vergeten Duitse concentratiekamp, gelegen in de bossen bij Ommen. De gevangenen, voornamelijk niet-Joodse mannen, werden hier niet bewaakt door Duitsers, maar door Nederlanders. Martelingen en excessief geweld waren aan de orde van de dag, zeker 180 gevangenen kwamen om. Na de oorlog kwam op de plek van het kamp een camping – alsof er niets was gebeurd.
Hoe bereid zijn we om de zwarte bladzijden uit onze eigen geschiedenis onder ogen te zien? Waar ligt de grens tussen goed en fout? En wat bezielde de bewakers? Aan de hand van uitvoerig archiefonderzoek en tientallen interviews met ooggetuigen en nabestaanden ontrafelt Den Boer een verzwegen oorlogstrauma dat tot op de dag van vandaag doorwerkt.
Zó indrukwekkend. Iedereen zou dit boek over het verborgen en vergeten kamp moeten lezen om meer te weten te komen over daders en slachtoffers in de oorlog. Uitgangspunt van de schrijfster is de zoektocht naar het verleden van haar opa, die gevangen heeft gezeten in dit kamp. Met een ontroert en bedrukt gevoel het boek uitgelezen.
het is volkomen bizar dat zo’n belangrijk onderdeel van de Tweede Wereldoorlog (de mogelijkheid tot besef van hoe mensen leefden en gevangen werden genomen) eigenlijk verzwegen wordt
Wat een ontzettend sterk geschreven boek. Terwijl je een persoonlijk verhaal leest, een zoektocht naar het oorlogsverleden van de schrijfster, gebeuren er verschillende dingen die ik erg kon waarderen. Er wordt gereflecteerd op de situatie zoals die tóen was. Wat hield de oorlog in voor je psychologische staat? En wat gebeurde er dan met je als mens? Wat gebeurde er juridisch gedurende en na de oorlog? Waarom kennen we dit kamp niet? En wat zegt dat over ons als Nederlandse samenleving? En wat voor effect heeft het oorlogsverleden van onze grootouders op ons, de generaties erna?
Op bepaalde momenten moest ik denken aan het boek 'Het hele dorp wist het' van Rinke Verkerk, die ook vanuit een verhaal van haar dorp een reflectie maakt op onze samenleving en hoe we omgaan met moeilijke/lastige situaties. Waarbij we de neiging hebben de andere kant op te kijken of iets (kortaf gezegd) gaan normaliseren.
Maar terug naar de kern; de zoektocht naar het oorlogsverleden van haar opa. Dit was een interessante, gedetailleerde en persoonlijke tocht om te lezen. En ook erg open vanuit de schrijfster. Je wordt stap voor stap meegenomen in haar denkproces en de puzzelstukjes die beetje bij beetje worden verzameld.
Dus: heb je de tijd en zin? Neem dan zeker eens de tijd om dit boek te lezen.
Hester den Boer onderzoekt het verleden van haar opa, die in Westerbork had gezeten. Daarom zou hij soms woedeaanvallen hebben volgens de familie. Tijdens het onderzoek blijkt dat opa de Boer in het grotendeels onbekende kamp Erika had gezeten.
Het boek is vooral een verslag over een voor mij onbekende kamp bij Ommen en hoe daar na de oorlog mee werd omgegaan.
(Lees vooral de review van Hans Moerland op deze pagina)
Vult op zorgvuldige en respectvolle wijze een (tot nu toe) gat in onze geschiedenis. Educatief maar tegelijkertijd erg makkelijk leesbaar. Wat een fijn boek!
Een indrukwekkend en vooral triest vergeten zwarte bladzijde uit de geschiedenis van WOII.
Ik ben opgegroeid in Ommen en het maakt me verdrietig dat er zulke verschrikkelijke dingen zijn gebeurd in kamp Erika. Dat we dit nooit mogen vergeten!
Dit boek omschrijft o.a. de dunne lijn tussen dader en slachtoffer. Een dader kan een slachtoffer van zijn (trauma’s) en een slachtoffer kan een dader worden. Het is niet zwart-wit.
“Het is geen plek van wij “de goeden” en zij “de slechten”. Het is ook een plek van landgenoten die hun medemenselijkheid lieten varen.”
“Kamp Erika”, het verslag van Hester den Boer over een door haar gedurende bijna vijf jaar ondernomen ‘zoektocht’, heeft als ondertitel ‘Het oorlogsverhaal van mijn opa en het Nederlandse kamp dat verzwegen werd’. Wat haar zoeken, haar speuren –in archieven, maar ook in de vorm van interviews– heeft opgeleverd, is alleszins die moeite waard geweest en het is zonder meer boeiend te lezen wat ze daarover allemaal op schrift heeft gesteld. Haar verslag is natuurlijk veeleer het resultaat van journalistieke dan van wetenschappelijke onderzoeksinspanningen en is bovendien sterk persoonlijk van aard, maar mijns inziens had het hoe dan ook allemaal best wat strakker gekund. Dat komt om te beginnen doordat ze niet vertrekt uit een of meer specifieke (onderzoeks)vragen. Den Boer is geïnteresseerd in de handel en wandel van haar opa tijdens de Tweede Wereldoorlog en wil weten hoe het hem daarvóór en daarna is vergaan in zijn leven, maar haar belangstelling geldt evenzeer het reilen en zeilen binnen het concentratiekamp (Kamp Erika) waar opa zou hebben verbleven en in de gevangenen en bewakers aldaar, alsmede de achtergronden van de verregaande onbekendheid van het kamp. Ze wil veel, heel veel achterhalen, uitzoeken en waar mogelijk ook nog eens verklaren. Het verloop (maar in het verlengde daarvan ook het verslag) van haar onderzoeksinspanningen te dier zake is weinig gestructureerd, een en ander lijkt haar tot op zekere hoogte te zijn overkomen, mede van toeval afhankelijk te zijn geweest. Van mogelijke zelfkritiek met betrekking tot die ‘methodische’ gang van zaken is in feite geen sprake. Zo had ze toch, om een voorbeeld te noemen, wel even mogen stilstaan bij het probleem van selectiviteit dat zich voordoet als ze de door haar getrokken steekproef van in het Nationaal Archief bestudeerde kampbewakers vergelijkt met (proef)personen die blijkens de uitkomsten van allerhande onderzoek bepaalde morele grenzen al dan niet overschreden. Nogal kritiekloos is Den Boer ook wanneer ze, in haar niet te stillen honger naar verklaring van hetgeen zich zoal zou (kunnen) hebben voorgedaan, aansluiting zoekt bij bevindingen die zijn opgedaan in –veelal tientallen jaren geleden uitgevoerd, niet zelden beroemd of berucht– onderzoek van anderen. In het werk en de ervaringen van de desbetreffende psychologische en sociaalpsychologische wetenschappers, deskundigen uit de wereld van de hulpverlening, trauma-experts e.d. lijkt ze door de bank genomen bevestiging te zoeken van opvattingen die ze er toch al voorzichtig op nahield en die goed passen bij de door opgedane bevindingen. Een beetje gênant is het als ze daarbij klakkeloos een nietszeggend, zweverig therapeutenjargon overneemt. Ook in andere opzichten valt er trouwens nog wel wat op de tekst van “Kamp Erika” aan te merken. Soms zijn daar lelijke constructies van het type ‘ondanks dat …’ en onderzoek ‘naar hoe …’, maar het ligt misschien aan mij dat ik me daaraan stoor. Ik lees echter ook meer dan eens dat iemand een akelig gebeuren aan zichzelf te ‘danken’ heeft in plaats van te ‘wijten’, en namen blijken niet altijd consequent geschreven – waardoor men als lezer bijvoorbeeld niet weet of het bij Burger en Burgers om één en dezelfde persoon gaat. Een personenregister had zulke ongemakken wellicht kunnen verhelpen, en weergave van een stamboom van de familie Den Boer had ik, gezien haar complexiteit, ook wel op prijs gesteld. Wie na lezing van het bovenstaande de mening zou zijn toegedaan dat ik het allemaal maar niks vond, het oorlogsverhaal dat Hester den Boer heeft geschreven, zit er volkomen naast. Ze is erin geslaagd in “Kamp Erika” een mooie verzameling wetenswaardigheden en indrukwekkende verhalen te presenteren.
Zoektocht naar de geschiedenis van Kamp Erika bij Ommen, een van de concentratiekampen uit de Tweede Wereldoorlog waarvan de geschiedenis zeer onbekend is gebleven, is verzwegen. Een concentratiekamp gerund door Nederlanders dat pijnlijke vragen oproept over de rol van Nederlanders in de marteling en mishandeling van gevangenen. Aan de hand van het verhaal van haar opa die in het kamp verbleef gaat Hester den Boer op zoek naar de geschiedenis van dit kamp en het verzwijgen. Het boek is meeslepend geschreven en behandelt allerlei interessante zaken rondom daderschap, transgenerationeel trauma en de verandering in perceptie hierop in de geschiedschrijving van de Tweede Wereldoorlog. Verbazingwekkend dat het doen van onderzoek naar daders uit die tijd onder mom van ‘privacy’ zo steeds zo moeilijk wordt gemaakt door ministerie van Justitie en Veiligheid en dat Nederland hiermee bewust belangrijke internationale verdragen als het Genocideverdrag en Verdrag van Genève overtreedt.
Boeiend, intrigerend en schurend. Met deze drie woorden zonnig Kamp Erika samen willen vatten. Naarmate het boek vordert worden de tegenstellingen steeds duidelijker, is slecht altijd slecht en goed altijd goed? In Kamp Erika neemt Hester den Boer ons mee op een speurtocht door de tijd en door haar familie. Je leert de schrijfster en haar opa beter kennen en leeft mee met de vraagstukken waar zij tegenaan loopt. Naast dat het een prettig geschreven boek is, is het onderwerp ook belangrijk. De Nederlandse geschiedenis ten tijde van de Tweede Wereldoorlog, met meer werkkampen dan ik ooit heb geleerd en gruwelijke dingen die niet zijn begaan door de bezetter maar door landgenoten. Dit is voor mij enorm leerzaam geweest, helemaal in het licht van de huidige oorlog in Oekraïne. Al met al is Kamp Erika een echte aanrader voor iedereen die ook maar een beetje geïnteresseerd is in de Tweede Wereldoorlog en de geschiedenis van Nederland.
4,5 stars During the Second World War, the author’s grandfather - volatile, inventive, agressive, wife-beater, kind, subversive and always trying to stay off the radar of the government- was sent to Camp Westerbork for helping Jews. Or so he said. After his death, the author finds no proof of her grandfather ever having been interned in that camp. Instead she stumbles upon an unknown camp, run entirely by Dutch people. Camp Erika. Detail: the author has a Masters Degree in Holocaust and Genocide studies. This book is her search for what happened with her grandfather, and why Camp Erika in Ommen has been so actively forgotten.
It was brutal, I’ve read large parts with a hand for my opened mouth, and more than once I’ve gotten up to read out loud whole paragraphs.
Hester, die ik al sinds mijn 10e afentoe tegenkom, heeft een heel erg goed boek geschreven. Het is persoonlijk en universeel, informatief en verhalend. Ze mixt een zoektocht naar het oorlogsverleden van haar opa met een zoektocht naar fundamentele vragen over onder welke omstandigheden mensen beestachtig (mensachtig?) gedrag gaan vertonen. Het boek vertelt het verhaal van het vergeten Kamp Erika, over onze omgang met ons oorlogsverleden, en en passant kan Hester vergelijkingen trekken met de verwerking van het Stalinisme, omdat ze daar zelf onderzoek naar heeft gedaan. Het boek heeft de verhalende kwaliteiten van een goede true crime podcast, ze spreekt allerlei autoriteiten, maar ze legt ook zelf gewicht in de schaal als het gaat om herdenken, vergeten en verbinden, elke generatie weer.
Een verhaal over een minder bekend Nederlandse concentratiekamp. Het verhaal van het kamp wordt verteld aan de hand van de zoektocht van Hester den Boer naar wat haar opa heeft meegemaakt in de oorlog. Dat levert een meeslepend geschreven boek op over de verschrikkingen zich hebben afgespeeld in dit kamp. Er wordt veel aandacht besteed aan de vragen waarom bewakers zich gedroegen zoals ze deden en hoever slachtoffers met zich meeslepen en wat dat betekent voor volgende generaties. Het boek bestaat uit goed leesbare afgebakende hoofdstukken, waarin geschiedenis en persoonlijke zoektocht elkaar afwisselen.
Bijzonder en interessant boek. De vorm voelde een beetje als een podcast op papier en dat las eigenlijk heel prettig. Ik zou ook nog wel eens een puur feitelijk boek willen lezen over Kamp Erika, maar voor nu was dit heel goed. Ik wist niet dat Kamp Erika zo onbekend was, maar niet iedereen heeft in de scriptiegroep 'Microgeschiedenis in de Tweede Wereldoorlog' gezeten, natuurlijk. Ik zal nooit meer de man uit Overijssel vergeten die zijn bachelorscriptie over Kamp Eeeerikaaaa schreef, of andere kleurrijke figuren uit die groep (Andries is een begrip). Maar dat geheel terzijde.
Een boek waar je over na blijft denken, en vragen bij blijft stellen. Deze geschiedenis was me niet bekend toen ik als scholier mijn vakantiebaantjes (80-81) had op Vakantievreugd….de barakken die er nog stonden, sommige als opslag voor matrassen, heb ik regelmatig schoongemaakt. Met de Scouting (77-79) hebben we ook vaak hier hutten en kabelbanen gemaakt. Ik denk niet dat er iemand was die wist wat zich hier heeft afgespeeld….
Verplichte kost voor iedereen. Meesterlijk journalistiek onderzoek naar een vergeten concentratie kamp in Ommen, Nederland en een persoonlijke reis naar het verleden van haar Opa als ex gevangene en de uitwerking op zijn gezin en de schrijfster als klein dochter. Het grote onthutsende zwijgen van betrokkenen en de menselijke blik daarop.
Hester neemt je helemaal mee in de zoektocht naar het verleden van haar opa. Wat een gruwelijk verhaal! Af en toe zat ik te kokhalzen. Mijn opa is een paar dagen in kamp Erika vastgehouden, we wisselen als 2e en 3e generatie uit wat we overgeleverd kregen. Het boek Kamp Erika laat zien hoe moeilijk het is om met traumatisch collectief verleden om te gaan.
Een boek dat ik in stukjes moest lezen en soms weg moest leggen, zeker het eerste gedeelte. Erg aangrijpend wat mensen elkaar aan kunnen doen. Saillant detail: ik woon in het dorpje de Wijk, waar de opa van Hester is opgepakt en waar de gevangenschap begon.
Een zorgvuldig en moedig schrijven over de gruweldaden van ook Nederlandse kampbewakers en het structureel stilzwijgen hierover. Het geeft je ook inzicht en reflectie over de macht van populisme en groepsdruk. Dankjewel Hester !
Goed geschreven boek! Leest makkelijk weg en geeft een zeer helder beeld van de gebeurtenissen. Triest dat er geen openheid van zaken is gegeven in Ommen en dat de campings de geschiedenis wegstoppen. Het behoort tot een stuk geschiedenis en mag nooit vergeten worden.
Via het verhaal van haar Opa onderzoekt Hester den Boer het verleden rondom Kamp Erika in Ommen. In het boek komen verschillende perspectieven aan bod (van bijvoorbeeld oud-gevangenen, omstanders en kinderen van een kampbeul). Dat maakt het boek enorm rijk geschakeerd en volledig. De persoonlijke verhalen maken invoelbaar hoe de mensen leefden en dachten. Het relatief onbekende Kamp Erika heeft voor mij na het lezen van dit boek een gezicht gekregen.
Kamp Erika is een van de vijf Nederlandse concentratiekampen in WOII, enigszins afwijkend van de anderen omdat er geen Joden, maar zwarthandelaars en mannen die zich onttrokken aan de tewerkstelling in Duitsland werden opgesloten. Hester den Boer ontrafelt de geschiedenis van het kamp aan de hand van het verhaal van haar grootvader die er kort gedetineerd was. In Kamp Erika blijkt een zelfs voor die tijd extreme geweldscultuur te zijn ontstaan. Toch is dat niet wat me schokte, hoewel het gebruikte geweld verschrikkelijk is en Kamp Erika (relatief) het dodelijkste kamp van de vijf. Ook het feit dat de bewakers allemaal Nederlanders waren raakt me niet in het bijzonder, want waarom zou dat ondenkbaar zijn of de zaak erger maken? Wel bijzonder schokkend vind ik de waarheid over het herdenkingsmonument. De gemeente Ommen en de op het voormalige kampterrein gevestigde camping gingen nog niet zo lang geleden na veel praten en zuchten akkoord met een gedenkteken. De voorwaarden waren dat het gedenkteken niet bewegwijzerd mocht worden, niet meer dan 20 cm hoog en zeker niet duidelijk zichtbaar mocht zijn. Waarom zou je mensen immers met deze nare geschiedenis willen confronteren?