Een steek diep - schetsen van verloren levens

by F. Starik

'Een man wordt levenloos aangetroffen in de Van Beuningenstraat in de Amsterdamse Staatsliedenbuurt. Dat is mijn straat. Ik woon daar ook, bedoel ik. De man was in het bezit van een identiteitsbewijs. De gewaarschuwde familie herkende hem echter niet. Ze waren niemand kwijt. Ze wisten van een oom, die ooit zijn paspoort was kwijtgeraakt, maar die maakte het verder prima. Die was helemaal niet dood. [...] Iemand moet een vergissing hebben gemaakt. De politie heeft hem zelf ten slotte maar een naam gegeven. Zomaar een naam.'

Een steek diep volgt in alle hoofdstukken hetzelfde patroon, net als bij de tv-serie Six Feet Under. Er komt een melding van een eenzame dode binnen, een dichter wordt aangezocht, een uitvaart heeft plaats en na afloop is er koffie. Maar dan is daar de fenomenale schrijver Starik, die op zoek gaat naar de verhalen achter de verloren levens en met zijn relativerende en geestige pen het laatste afscheid beschrijft. Zijn empathie en scherpe oog voor het veelzeggende detail maken Een steek diep tot een uniek en indrukwekkend boek.

F. Starik is de initiator en coördinator van De eenzame uitvaart in Amsterdam, waarin dichters bij toerbeurt een gedicht voordragen bij de begrafenis van een eenzame dode.

Genres: Poetry

256 pages, Paperback

Published January 1, 2011

About the author

F. Starik, pseudoniem van Frank von der Möhlen (Apeldoorn, 1 juli 1958 – Amsterdam, 16 maart 2018), was een Nederlandse dichter en prozaïst, alsmede fotograaf, zanger, performer en beeldend kunstenaar.

Biografie
F. Starik studeerde fotografie en mixed media aan de Rietveldacademie. Een eerste dichtbundel publiceerde Starik in eigen beheer, maar zijn officiële debuut was Nepvuur (1987). Als fotograaf werkte hij mee aan de in 1988 uitgegeven geruchtmakende bloemlezing Maximaal. Na nog enkele publicaties concentreerde Starik zich op zijn beeldende kunst, terwijl zijn dichterschap wat naar de achtergrond geschoven werd. In dezelfde periode was hij zanger van de Willem Kloos Groep, die "harde muziek op tekst van dode dichters" speelde en op het label van Staalplaat de cd Vinger in het zand uitbracht.

Sinds 2002 publiceerde Starik opnieuw dichtbundels, waarvan sommige vergezeld gingen van een muziek-cd, maar soms ook van een tentoonstelling. Dichtkunst en beeldend werk combineerde hij sindsdien dus meer.

In 2002 richtte Starik in navolging van het Groninger Eenzame uitvaart-project in Amsterdam de Poule des Doods op, een dichterscollectief dat zorgt voor een passend gedicht bij de uitvaart van eenzame overledenen. Het Groninger initiatief werd ook door dichters in onder meer Utrecht, Rotterdam, Den Haag, Nijmegen, Antwerpen en Leuven overgenomen.

Door optredens, solo maar ook samen met muzikanten van de Willem Kloos Groep, en door opeenvolgende poëziepublicaties, kreeg Starik steeds meer bekendheid, wat ook blijkt uit de snelle herdrukken van zijn uitgaven.

In 2009 was Starik een van de drie laureaten die de Amsterdamprijs voor de Kunst ter grootte van 35.000 euro ontvingen.

Van 2010 tot 2011 was Starik stadsdichter van Amsterdam. Ter afsluiting van zijn stadsdichterschap verscheen een driedubbeldikke editie van de Amsterdamse daklozenkrant Z!, waarvan in twee weken 20.000 exemplaren werden verkocht.

Hij overleed in 2018 op 59-jarige leeftijd aan een hartstilstand.

Een jaar na zijn overlijden, in 2019, bezorgde zijn vrouw, de auteur Vrouwkje Tuinman, postuum zijn laatste werk: Klaar

Een tiental zelfportretten (oorspronkelijk 16) van hem zijn in de Amsterdamse wijk Spaarndammerbuurt te zien ter begeleiding van een fietsroute door de wijk. Hij staat als De zwaaiende fietser afgebeeld op ovalen keramische tegels, bijvoorbeeld aan de Van Noordtkade.

Reviews

[Moira Macfarlane · Rating 4 out of 5]

Deel 2 van het 'drieluik' dat ik lees rond de Poule des Doods.

'Geboren op 18 mei 1928 in Amsterdam, gevonden op 28 maart van dit jaar [2006]. Zijn ontzielde lichaam moest door de brandweer uit het raam van zijn etage op driehoog worden getakeld. Hij wordt begraven op Sint Barbara. Het vuil in zijn huis ligt ruim een meter hoog opgetast. Dit maakt het onmogelijk de woning op de gebruikelijke wijze, door de deur, te betreden.
[...]
De man werd eens per week opgebeld door een medewerker van de GGD om te controleren of hij nog leefde. Dat heet 'vangnet', een telefonische dienst die ook wordt verleend aan categorische weigeraars van alle vormen van hulp en/of bijstand. Na de derde week dat de telefoon niet meer is opgenomen wordt de politie ingeschakeld, om een kijkje te nemen.
Zo is het gegaan. De details zijn even gruwelijk als inwisselbaar. De eenzaamheid van deze man, bij wie de laatste jaren eens per week de telefoon rinkelde, was totaal. Misschien sprak hij tot de watervlugge vrienden in zijn huis. Misschien vond hij het heel gezellig zo.
Van zijn geluk weten wij niets.'

Er zijn vele vormen en manieren van eenzaam sterven en niemand meer hebben die afscheid van je neemt, samen met jou je laatste pad gaat. Eind 2002 ontstond zo in Amsterdam de Poule des Doods. F. Starik (1958-2018) was de initiator en coördinator van De eenzame uitvaart, waarin dichters bij toerbeurt een gedicht voordragen bij de begrafenis van de eenzame dode, muziek helpen uitzoeken en meelopen naar de overledene zijn/haar laatste rustplaats.

'Toen ik met de eenzame uitvaart begon werd ik getroffen door de respectvolle manier waarop het Bureau Uitvaarten van Gemeentewege met de doden omging. Het eerste wat ik leerde van Meneer Fritz, die me daar uiteindelijk binnenhaalde, is: 'Wij oordelen niet. Hoe iemand ook heeft geleefd en wat hij ook heeft gedaan, wij zijn niet de rechter.''