Elk van de verhalen, vooral over reizen – vandaar de titel –, is mij aangenaam leesvoer. Kees van Kootens lichte toon met milde spot, vaak zelfspot, spreekt mij wel aan. JM
Een bundel Humo-columns van de spitantere helft van Nederlands grappigste duo uit de jaren 80/90. Dat het een beetje veel over wielrennen gaat, nemen we er maar bij.
In 1993 bracht Kees van Kooten de verhalenbundel ‘Verplaatsingen’ uit. Zoals de titel al suggereert zijn het vooral reisverhalen, soms hilarisch, soms ontroerend, met doorgaans origineel taalgebruik. Van Kooten verzint woorden die nog niet bestaan, maar die je toch onmiddellijk begrijpt. Zo staat in een verhaal over een reis naar Indonesië het woord ‘ontgroffen’ , het niet gebruiken van grof taalgebruik zoals dat in Nederland nogal eens gebeurt, terwijl in Indonesië beleefdheid wat hoger in aanzien staat. In de bundel staan ook verhalen over de Tour de France en een concert van de Rolling Stones in Londen waar Kees als ‘bekende Nederlander’ een VIP- behandeling krijgt. Hier wordt het naar mijn gevoel wat precair, omdat je als schrijver mijns inziens niet moet zwelgen in roem of bekendheid. Gelukkig zit er voldoende ironie in de verhalen. Het mooiste verhaal vind ik ‘Chaops’ over het verjaardagsfeest van Kees zijn moeder, dat zij viert in een Egyptisch restaurant. Vooral ook in de persoonlijke verhalen over zijn zoon en dochter wint de gevoeligheid het van het poseren. Ik heb bij Kees van Kooten de indruk dat hij in de loop van zijn carrière beter is gaan schrijven, omdat hij steeds meer uit het keurslijf van de ‘humorist’ is gestapt. Geen clichémannetjes of simplistisch verbond meer, maar een eigen persoonlijke stem. Aan deze bundel is voldoende te beleven, al lezend kom je nog eens ergens.
'Verplaatsingen' is niet de beste bundel in het bepaald niet malse oeuvre van Kees van Kooten. Maar net als veel van zijn voorgangers was het nazomer 1993 verschenen boek een onverbiddelijke bestseller.
Dat had niet alleen te maken met het feit dat Van Kooten een bekende televisiekomiek was, maar ook met zijn toegankelijke, veelal humoristische stijl van schrijven.
Veel critici, wellicht gevoed door afgunst, konden de door Van Kooten opgetekende ontboezemingen, anekdotes en schetsen minder goed waarderen dan het grote publiek. Zo had Rob Schouten het in Trouw over 'charmante, vlot vertelde anekdotes' om daar aan toe te voegen: 'maar veel diepgang hebben ze niet'.
'Verplaatsingen' bevat herschreven verhalen die in hun oorspronkelijke gedaante, voor het merendeel, werden gepubliceerd in het Belgische weekblad Humo, een tijdschrift dat jarenlang niet verkocht mocht worden in Nederland en daardoor hier een zekere cultstatus genoot.
In het boek speelt het persoonlijke en huiselijke leven van Van Kooten een aanzienlijke rol. Dat leidt soms tot sentimentaliteit en een hang naar het verleden, maar ook tot veel zelfspot. Dikwijls komt de schrijver naar voren als een vriendelijke sul met wie de lezer zich gemakkelijk kan vereenzelvigen. Ziedaar het recept voor Van Kootens succes?