What do you think?
Rate this book
Του έρωτα και του θανάτου
Tο αφηγηματικό χάρισμα, η ποιητική και υπαινικτική γραφή -στοιχεία που κατέταξαν τον Tερζάκη στους σημαντικότερους Έλληνες συγγραφείς του αιώνα μας- αναδεικνύονται σε όλη τους την έκταση στο συμπυκνωμένο και απαιτητικό είδος γραφής που λέγεται διήγημα. Aλλά και η στοχαστική δυνατότητα, άλλο χαρακτηριστικό του μεγάλου δοκιμιογράφου Tερζάκη, ξεπετάγονται με δύναμη από τα διηγήματα αυτά παραμερίζοντας βίαια οτιδήποτε τεχνητό και επικαιρικό, αφήνοντάς μας μια γεύση μελαγχολική, γεύση από μεγάλες στιγμές της λογοτεχνίας, από τις μεγάλες στιγμές της ζωής.
107 pages, Hardcover
First published January 1, 1943
2 people are currently reading
45 people want to read
About the author
Angelos Terzakis
26 books51 followersGreek writer of the "Generation of the '30s". He wrote short stories, novels and plays.
He was born in Nafplion in 1907 and lived there until 1915, when he moved to Athens, where he finished school and studied law at the University of Athens. He made his first appearance in Greek literature in 1925 with the short story collection The Forgotten. He took part in the war of 1940 and documented this experience in some of his short stories and especially in his book April. In 1969 he was awarded the prize of Literary Excellence (Αριστείο Γραμμάτων) of the Athens Academy.
He died on 3 August 1979 in Athens.
His son, Dimitri Terzakis, is a noted composer.
Novels
Prisoners (Δεσμώτες, 1932)
The Decay of the Tough Ones (Η παρακμή των Σκληρών, 1933)
The Purple City (Η Μενεξεδένια Πολιτεία, 1937)
Princess Isambo (Η πριγκηπέσσα Ιζαμπώ, 1945)
Journey with Esperus (Ταξίδι με τον Έσπερο, 1946)
The Twilight of Men (Το λυκόφως των ανθρώπων, 1947)
Without God (Δίχως Θεό, 1951)
The Secret Life (Η μυστική ζωή, 1957)
The Novel of the Four (Το Μυθιστόρημα των Τεσσάρων, 1958) (written together with Karagatsis, Myrivilis and Venezis)
Short story collections
The Forgotten (Ο ξεχασμένος, 1925)
Automn SYmphony (Φθινοπωρινή συμφωνία, 1929)
Of Love and of Death (Του έρωτα και του θανάτου, 1943)
April (Απρίλης, 1946)
Affection (Η στοργή, 1944)
Plays
Emperor Michael (Αυτοκράτωρ Μιχαήλ, 1936)
Wedding March (Γαμήλιο Εμβατήριο, 1937)
The Cross and the Sword (Ο σταυρός και το σπαθί, 1939)
Helots (Είλωτες, 1939)
The Master (Ο εξουσιαστής, 1942)
The Great Game (Το μεγάλο παιχνίδι, 1944)
Pure (Αγνή, 1949)
Theofano (Θεοφανώ, 1956)
Night in the Mediterranean (Νύχτα στη Μεσόγειο, 1957)
The Happiness Ransom (Τα λύτρα της ευτυχίας, 1959)
Thomas the Two-Souled One (Θωμάς ο δίψυχος, 1962)
The Ancestor (Ο πρόγονος, 1970)
He was born in Nafplion in 1907 and lived there until 1915, when he moved to Athens, where he finished school and studied law at the University of Athens. He made his first appearance in Greek literature in 1925 with the short story collection The Forgotten. He took part in the war of 1940 and documented this experience in some of his short stories and especially in his book April. In 1969 he was awarded the prize of Literary Excellence (Αριστείο Γραμμάτων) of the Athens Academy.
He died on 3 August 1979 in Athens.
His son, Dimitri Terzakis, is a noted composer.
Novels
Prisoners (Δεσμώτες, 1932)
The Decay of the Tough Ones (Η παρακμή των Σκληρών, 1933)
The Purple City (Η Μενεξεδένια Πολιτεία, 1937)
Princess Isambo (Η πριγκηπέσσα Ιζαμπώ, 1945)
Journey with Esperus (Ταξίδι με τον Έσπερο, 1946)
The Twilight of Men (Το λυκόφως των ανθρώπων, 1947)
Without God (Δίχως Θεό, 1951)
The Secret Life (Η μυστική ζωή, 1957)
The Novel of the Four (Το Μυθιστόρημα των Τεσσάρων, 1958) (written together with Karagatsis, Myrivilis and Venezis)
Short story collections
The Forgotten (Ο ξεχασμένος, 1925)
Automn SYmphony (Φθινοπωρινή συμφωνία, 1929)
Of Love and of Death (Του έρωτα και του θανάτου, 1943)
April (Απρίλης, 1946)
Affection (Η στοργή, 1944)
Plays
Emperor Michael (Αυτοκράτωρ Μιχαήλ, 1936)
Wedding March (Γαμήλιο Εμβατήριο, 1937)
The Cross and the Sword (Ο σταυρός και το σπαθί, 1939)
Helots (Είλωτες, 1939)
The Master (Ο εξουσιαστής, 1942)
The Great Game (Το μεγάλο παιχνίδι, 1944)
Pure (Αγνή, 1949)
Theofano (Θεοφανώ, 1956)
Night in the Mediterranean (Νύχτα στη Μεσόγειο, 1957)
The Happiness Ransom (Τα λύτρα της ευτυχίας, 1959)
Thomas the Two-Souled One (Θωμάς ο δίψυχος, 1962)
The Ancestor (Ο πρόγονος, 1970)
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 5 of 5 reviews
December 30, 2016
Όταν δεν έχει κανένας το μέσο να γίνει δαίμονας, γίνεται κολασμένος
Ο Σοπ… ωπ λάθος! Λάθος;
Όχι ακριβώς. Ετοιμαζόμουν να γράψω ο Σοπενάουερ. Μα πώς αναρωτιέστε… Ξέρω ακριβώς που βρίσκομαι και για ποιο βιβλίο γράφω τη γνώμη, καθώς και ποιος είναι ο συγγραφέας.
Ο Άγγελος Τερζάκης είναι μια πολύ ιδιαίτερη περίπτωση. Θα έχετε διαβάσει ή αν το γκουγκλάρετε θα το βρείτε πως γράφει υπαινικτικά, ποιητικά κι απαισιόδοξα. Ναι ισχύουν αυτά, μόνο που θα δανειστώ το επιμύθιο του Κράους για το Λίχτενμπεργκ, γιατί ταιριάζει ωραιότατα εδώ, τον διαισθάνεσαι τον Τερζάκη βαθειά χωμένο στη γη. Σκάβει προς την επιφάνεια αλλά ποτέ δεν ανεβαίνει. Σε περιμένει εκεί, αν έχεις διάθεση να σκάψεις, να μάθεις, πρόθυμα αν διατίθεσαι να πεις τίποτα δεν είναι δεδομένο και δεν υπάρχουν ιερά, θα τον διακρίνεις, σου γνέφει, όχι όμως για να σε τραβήξει στον πάτο, ούτε εκείνος βρίσκεται εκεί. Από το πάνω όμως μόνο κάτω μπορείς να πας, απ’ το κάτω έχεις εύρος κινήσεων να πας πάνω ευθεία, πάνω ζερβά, πάνω δεξιά. Βλέπεις τις απηχήσεις προτού εδραιωθούν.
Ο Τερζάκης είναι πρωτίστως Φιλόσοφος, με την πραγματική έννοια του Φιλοσόφου, αγωνιά για τον άνθρωπο, νοιάζεται για την κοινωνία που φαίνεται να βγήκε από τόσους πολέμους και σπαραγμούς ανίκανη να διεκδικήσει την πολιτεία και τον πολιτισμό που της ανήκουν. Παρηκμάζει βαθμηδόν δεχόμενη τα ξενόφερτα πρότυπα, όπως εμείς δεν ήμασταν έτοιμοι για το ενιαίο νόμισμα και όμως, αλλά αυτά τα ξέρετε, όπως κάποτε η Γαλλία άρχισε να αποδέχεται το στερεοτυπικό πρόσωπο του Αμερικανού ‘’μπίσνεσμαν’’ ώστε να αντικαταστήσει με το ‘’λεπτό και δολάριο’’, την καυστική ετοιμόλογη ρηχότητα και τη φιλοσοφία της των αρπακτικών του σαλούν ώστε να αντικαταστήσει τον τύπο φιλότεχνου διανοούμενου που στερεοτυπικά φάνταζε κλειστός κύκλος για την αστική τάξη, το οποίο όμως νομίζω εξηγεί υπέροχα ο Στεντάλ στο Λισιέν Λεβέν για να παριστάνω κι εγώ το κακό φερέφωνο.
Θα επιμείνω λοιπόν στον όρο Φιλόσοφος γιατί νοιάζεται, πραγματικά νοιάζεται. Ψάχνει, ενημερώνεται, στοχάζεται, νιώθει. Διαβάζει πολύ. Ένας απ’ τους πυρήνες του ( εδώ κολλάει το Σοπ ) είναι ο Άρθουρ Σοπενάουερ. Δεν τον αποδέχεται ευλαβικά, θα φτάσει μια γεμάτη δεκαετία μετά να του δώσει τη θέση που του αξίζει, να κρατήσει τα ορθά, να αποτιμήσει όμως και τα λαθεμένα, να τους δώσει μια θέση ώστε να εκφράσουν και το δικό του παράπονο για τις παλαιάς κοπής αντιλήψεις που συνεχίζουν να επικρατούν. Η κοινωνία, η πολιτεία, η κυβέρνηση παραμένουν αυλές, με την ίντριγκα, τα ρουσφέτια, τους τακτικισμούς τους. Θα χρησιμοποιήσει το Σοπενάουερ τόσο σαν παράδειγμα προς αποφυγή, όσο και τις Παραινέσεις του ( Εγχειρίδιο πρακτικού λόγου ) ως στάση ζωής, αποδεικνύοντας πως αυτό που κρίθηκε πεσιμιστικό, στην πραγματικότητα δεν είναι. Θα ενσωματώσει στην κλίμακα του Σοπενάουερ ανάμεσα στον πόνο και την πλήξη, την Τέχνη και τη Στιγμή, περίπου 12 χρόνια πριν τον Ιονέσκο, αποδεχόμενος παράλληλα και συσφίγγοντας την κλίμακα αυτή με το θεώρημα της επαναληπτικότητας του Νίτσε ( Χαρούμενη γνώση ).
Γι’ αυτά όμως θα φτάσουμε πια αισίως στο 1958, τώρα σε αυτή τη συλλογή διηγημάτων βρισκόμαστε ελάχιστα χρόνια μετά τον πόλεμο του 40 σε μια Ελλάδα που παλεύει να συμμαζευτεί, με όλα τα πρότυπα με τα οποία την πυρπολούν και βάσεις που ήδη είναι σαθρές ( οι αυλές που έγραψα και παραπάνω ). Σε αυτή τη φάση ακόμη δοκιμάζει φόρμες και σκηνικά άλλων συγγραφέων, για παράδειγμα στο διήγημα ‘’Μικροί άνθρωποι, Μεγάλες ημέρες’’ η σκηνογραφία με το τυπογραφείο και η απονομή ρόλων πριν βέβαια την σκιαγράφηση όπου εκεί αλλάζουν τα δεδομένα, θυμίζει κραυγαλέα χωρίς όμως να γίνεται κιτς το τυπογραφείο του Δαβίδ απ’ το Α’ μέρος ( Δυο ποιητές ) των Χαμένων Ψευδαισθήσεων του Μπαλζάκ. Στις φόρμες που δοκιμάζει σε αυτά τα διηγήματα περνάει απ’ τους νατουραλιστές της Ρώσικης Σχολής, τη Γαλλική Σχολή επί Βουρβόνων ( πριν την Επανάσταση ), το Γκαίτε και όσο περνούν οι σελίδες και κυριολεκτώ αυτό είναι το ωραίο, όχι από διήγημα σε διήγημα, συχνά μέσα στο ίδιο διήγημα φτάνει στο ρεαλισμό, σε αυτό που ονομάζω εγώ ισοπεδωτικό ρεαλισμό και που ελεύθερα μπορείτε να αποκαλείτε πεσιμισμό. Ακόμη λοιπόν όσο εξετάζει λογοτεχνικές φόρμες, παράλληλα εξετάζει και φιλοσοφίες, παίρνει μια θεωρία και την κάνει ιστορία, αφήνει τους ήρωες του να αλληλεπιδρούν μέσα στην πλοκή και παράλληλα σε κάποια σημεία, το οποίο απαιτεί τη δεινότητα που θα θαυμάσουμε χρόνια μετά στη Μυστική Ζωή, αλλά και πάλι αποδεικνύεται επαρκής αλλά όχι και βιρτουόζος, χρησιμοποιεί το πολύ χαρακτηριστικό τέχνασμα του Στεντάλ απ’ το Κόκκινο και το Μαύρο ( θυμηθείτε την παρένθεση με τον καθρέφτη ), εμπλέκεται, παρεμβαίνει και κάνει ένα σχολιασμό.
Αλλά είναι μόνο αυτά ο Τερζάκης; Είναι ένα συνονθύλευμα άλλων συγγραφέων και φιλοσοφιών. Όχι βέβαια. Ζει, δοκιμάζει, αντιδρά, κατακρίνει εκεί που πιστεύει πως ναι μπορούν να αλλάξουν τα πράγματα κι από ‘κει απορρέει η απαισιοδοξία που του καταλογίζουν, αυτά που ξέρει πως μπορούν να αλλάξουν είναι αυτά που μπορεί να καμουφλάρονται αλλά δεν αλλάζουν ποτέ. Οπότε κι εκείνος τα λέει δυνατά για να τα δει ένας δύο και πιο κάτω τα υπαινίσσεται, για τους δέκα παραπάνω που έχουν μάθει να σπρώχνουν το δώρο και να απαιτούν να πληρώσουν ( το κλασικό με το σκύλο που σου χαρίζουν και τον παραμελείς κι αργότερα αγοράζεις ένα εκτροφικό με δάφνες και εξετάσεις και γενεαλογίες και τότε το προσέχεις κι επ’ ευκαιρία τώρα μαθαίνεις να δίνεις κατιτίς απ’ την προσοχή σου και για το παραμελημένο σου κοπράκι ).
Λίγα λόγια για τις ιστορίες:
Αλληλοδιαδοχή εικόνων ακατάπαυστα, παρακμή, σκοτάδι, λάσπη, στάλες το νερό, άνθρωποι σκυφτοί, σπίτια που δεν είναι απάγκια, φυλούν τη μαρμαρωμένη νιότη του χθες, αργοσαλεύουν φαντάσματα στα παράθυρα έτοιμα να κρίνουν, ανίκανα να βγουν στο φως, να ζήσουν. Μιλάνε τόσοι πολλοί για τη Βαρκελώνη του Θαφόν, είναι όμως κι η Αθήνα του Τερζάκη μουντή, επικίνδυνη, έτοιμη να ξεπουληθεί από ανία, ή για ακόμη χειρότερους λόγους. Είναι. Γι’ αυτό διαβάζεται και σήμερα, δεν ήταν, είναι, παραμένει. Αρουραίοι στη ζωή μας, τυφλοπόντικες με μάτια αθέατα, διαισθήσεις χαλασμένες. Αυτές τις χαμοζωές περιγράφει, αυτά ήταν. Είναι; Αποφασίστε εσείς. Οι σκέψεις, το πάρτο αλλιώς δεν είναι δεδομένο για ‘μας, μα οι εικόνες του Τερζάκη παραμένουν αμείλικτες.
Η ΒΑΡΚΑ:
Ο πρώτος έρωτας στα μικρατά μας χρόνια. Νοσταλγικό, νατουραλιστικό, εικονοϊδεαλιστικό και μ’ ένα πικρόχολα ρεαλιστικό τέλος που σκοτώνει. Εκεί αναφώνησα Τερζάκης εν καμίνω, σιγόβραζε… 2.5 αστέρια.
Ο ΥΠΝΟΣ:
Σουρρεαλιστικό διήγημα, αρκετά σκοτεινό. 3 αστέρια
ΤΑ ΦΟΥΛΙΑ:
Σπαρακτικό, δριμύ. Αρχίζει να κοχλάζει. 3 αστέρια
Η ΑΓΡΥΠΝΙΑ ΤΟΥ ΛΟΧΙΑ ΦΑΡΔΗ:
Έχετε προσέξει πως κολλάει το μάτι στα έργα του Νταλί, που δεν καταλαβαίνουμε τίποτα κι όταν απομακρύνουμε το μάτι, κάτι από ‘μας έμεινε πίσω και συνειδητοποιούμε πως έχουμε κατανοήσει τη βάση του αρώματος; 3.5 αστέρια
Η ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ:
Καλώς σας βρήκα αγαπητέ κύριε Τερζάκη… Υπαινικτικές αντιδράσεις στο αδιέξοδο της Μεταφυσικής του έρωτα και ασαφής αναφορά στο Δοκίμιο περί γυναικών. Εδώ έχουμε μόνο αλληλεπίδραση των πρωταγωνιστών σε μια ιστορία αποδοχής ως αληθούς του Δαιμονίου όπως το εννοεί ο Σοπενάουερ και μ’ έναν εξωτερικό παρατηρητή που θυμίζει αδιόρατα από ένα διήγημα του Μωπασάν έναν άλλο εξωτερικό παρατηρητή που υπαινίσσεται τον ίδιο το Σοπενάουερ. Σημαντικό στοιχείο για όποιον θελήσει να το διαβάσει, μην ξεχνάτε τη χρονολογία, όπου θα δείτε τη λέξη ηδονή που ήταν ούτως ή άλλως πολύ τολμηρή για το 194-κάτι σκεφτείτε στη θέση της μια συνάθροιση της κάψας ( για να μη χρησιμοποιήσω άλλη λέξη και ντραπεί κανένας ) και του οργασμού. 4 αστέρια
ΟΙ ΜΙΚΡΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΗΜΕΡΕΣ:
Σκηνικό κι αρχική απονομή χαρακτήρων που θυμίζει Χαμένες Ψευδαισθήσεις στην αρχή, εν συνεχεία όμως εξελλήνιζονται όλα, ο στοχαστικός Δαυίδ δίνει τη θέση του στο Μόρφη που θυμίζει περισσότερο το Ντιρούα ( Ο Φιλαράκος, Μωπασάν ), η ‘’γυναικούλα’’ όμως και η Εύα έχουν ορισμένα κοινά, αν και η κυρία Μόρφη έχει μια μεγαλύτερη τάση στην αυτοθυσία. Κάπου εκεί τελειώνουν οι ομοιότητες. Οι σχέσεις των ανθρώπων, τα κρυφά τους πάθη, ασύλληπτα ωραία αποτύπωση, δυστυχώς όμως βιαστική. Εννοείται πως είναι κάργα απαισιόδοξο, ωστόσο στο τέλος του κάτι υπάρχει διαφορετικό. 4 αστέρια
EX TENEBRIS:
Περίεργη σύλληψη, ιδιοφυής. Ένας άγνωστος απευθύνει επιστολές σε έναν άνθρωπο ανώνυμα, τον οποίο φαίνεται να παρατηρεί μακροσκοπικά, ενώ μακροσκοπικά παρατηρεί και τους γείτονες του, τους οποίους όμως δεν κρίνει άξιους για να αλληλογραφήσει μαζί τους. Σχηματικά ο ένας είναι φοιτητής που διαβάζει ( γνώση ) κι ��χει μια φιλεναδίτσα ( συντροφικότητα ) κι ο άλλος ένας αιθερομανής ποιητής. Ο άνθρωπος στον οποίο απευθύνει τις επιστολές του φαίνεται σαν κάποιος μοναχικός μεσήλικας με κάποιο εισόδημα ( που το βρήκε μετά τον πόλεμο; ) που περνάει τις ημέρες φιλτράροντας τα πάντα στο μέτρο από τη βόλτα στον καφενέ, ως την εφημερίδα που θα διαβάσει, ως στερεότυπα που ο αποστολέας πιστεύει ότι είναι υποχρεωμένος να ακολουθεί. Στα παραπάνω μη δίνετε σημασία μπορεί να γράφω και αρλούμπες. Μου άρεσαν οι διαπιστώσεις του, τα έμμεσα σχόλια για την κοινωνία, η σκληρά ποιητική γραφή. Το τέλος ήταν, ίσως σχηματικό, ίσως δείγμα των ανθρώπων που γινόμαστε μέσα σε ένα κορεσμό εξοστρακισμού που καλούμε μοναχικότητα. 4.5 αστέρια
ΒΡΟΧΗ:
Μακράν η ωραιότερη ιστορία του βιβλίου. Περισσότερο διαχρονική απ’ όσο φαντάζεστε, πραγματεύεται την ιδέα των ανθρώπων που συναντάμε συχνά – πυκνά δεν ξέρουμε το όνομα τους, κάποια στιγμή μπορεί να μιλήσαμε και που μυστηριωδώς όταν έρχεσαι κοντά δεν τους ξαναβλέπεις ακόμα κι όταν τους ξανασυναντάς. Εδώ το άρωμα του Σοπενάουερ απ’ τις παραινέσεις είναι πολύ έντονο, σκληρό μεν αλλά όχι απαισιόδοξο κατ’ ανάγκη. Πραγματεύεται τόσο την ειδοποιό διαφορά μεταξύ της έννοιας των στόχων μας και της εικόνας που παράγουν οι στόχοι, όσο και τη μεταβλητότητα των επιθυμιών μας που συχνά κάτι μόλις το αποκτήσουμε βλέπουμε πως το ‘χουμε ξεπεράσει, ή ακόμη και πως η ευτυχία όσο την πλησιάζουμε τόσο απομακρύνεται. Σημειώνω κι αυτή την πολύ όμορφη παράγραφο, που ουσιαστικά αναιρεί τόσο την έννοια όσο και την εικόνα, είναι μια ιδέα ενδεχομένως μια πρώτη δοκιμή απάντησης:
''Άκουσε με: ν’ ανοίξεις την καρδιά σου στις στιγμές. Είναι ένα κομπολόϊ αγγελούδια που κατεβαίνουν κυκλικά και σ’αγγίζουν με το φτερό τους. Αγγίζουν και γινόμαστε χαρούμενοι, αγγίζουν και γινόμαστε θλιμμένοι. Φεύγοντας όμως, κάτι παίρνουν μαζί τους. Άλλοτε πάλι, μας φέρνουν. Γονατιστοί μεταλαβαίνουμε από το δισκοπότηρο τους. Μόνο που η μετάληψη είναι πικρή και η ευλογία τους φωτοστέφανο μαρτυρίου. Μια νύχτα της περασμένης άνοιξης, μ’ άγγιξε κι εμένα έτσι ένας άγγελος χαμένος στο σκοτάδι. Από τότε είναι που με πλημμυρίζει η άφραστη τούτη χαρά. Συλλογιέμαι πως η χαρά είναι μαρτύριο μυστικό, για τούτο και τόσο βαρύτιμη. Φτεροκόπημα της καρδιάς που θέλει να πετάξει και δεν το μπορεί’’
Η χαρά, πόσο πρόσκαιρη κι επισφαλής είναι, μαρτύριο όταν χάνεται, μαρτύριο και για όσους σκέφτονται ήδη τη στιγμή που θα χαθεί, τους λέμε αλλόκοτους, όμως οι ισορροπίες κι η ανθρώπινη ευπάθεια είναι τόσο ασταθείς. Μ’ έπιασε κι εμένα το τρελό μου και παραλίγο να συνεχίσω εγώ την παράγραφο λολ…
Η ιστορία αν θέλετε να τη σκέφτεστε κάπως, εγώ έτσι τη σκέφτομαι, είναι σα να μιλάει για το one night stand μέσα απ’ τον Έρωτα του Πλάτωνα ( Μαζώχ ). Οι διάλογοι είναι ευφυείς.
5 αστέρια.
ΝΗΝΕΜΙΑ:
''Δεν ξέρω τι ώρα είναι, όμως η σκέψη του χρόνου μου φαίνεται νόημα άλλου κόσμου, όπου έζησα άλλοτε. Η ροή είναι κάτι αλλότριο, μπορεί και ψεύτικο, μπροστά στην ακινησία που δεν έχει αρχή μήτε τέλος. Κάποτε μου έρχονται θύμησες από περιστατικά που δεν τα έζησα, και τότε θαρρώ πως χάνω ολότελα τον εαυτό μου. Δε ζω άλλωστε με το καθημερινό μου άτομο παρά μόνο στιγμές – στιγμές και σε ώρες αγοραίες., όταν το πλήθος και η λογική μού γίνονται καταδυναστευτικά''.
Το τελείωσα και ψιθύρισα ή μπορεί και να μην ακούστηκα μια επίκληση στο Θείο. Ένιωσα πως ήμουν εκεί δίπλα του πως περπατούσα, μαζί αναγνωρίζαμε συμβολισμούς σε τόπους που κανείς μας δεν επισκέφτηκε ποτέ κι έπειτα κάτσαμε σιμά στο ζευγάρι με το μωρό ώσπου εκείνη έφυγε, δέσμια κι ελεύθερη μιας πράξης που δεν έχω δει αυτούσια μα ωστόσο τη νιώθω, πως την ξέρω κι ας του κακιώνω που της έδωσε άλλη ερμηνεία απ’ τη δικιά μου.
5 αστέρια.
ΣΙΩΠΗ:
Το φιλαράκι μας που μεγαλώσαμε μαζί, ζήσαμε πράγματα, κάποιες στιγμές μυστηριακές, πολυσήμαντες με λόγια και χωρίς. Κάποιος φεύγει. Αυτός, εσύ, ο ένας θα πει τον άλλο φευγάτο. Πάντα ο ένας ακολουθεί την πεπατημένη ζωή του ασφαλούς κι ο άλλος που είναι ο άλλος; Μένει κάτι, τι; Αυτή η θύμηση της νωχελικής εντονότητας. Και σαν συναντάς τον άλλο μετά από χρόνια, δεν είναι αυτό το μυθικό τέρας που περίμενες να δεις: ''το παιδικό του πρόσωπο έχει πάρει από την ηλικία του άντρα όχι την ψύχραιμη αποφασιστικότητα, αλλά την αδιάφορη καρτερία’’ και καταλαβαίνεις πως και σ’ αυτό συνέβη όπως σε ‘σενα η ίδια η ζωή, η ακολουθία αυτά όλα που δεν είναι πρωτόφαντα, έχουν συμβεί, συμβαίνουν, θα ξανασυμβούν, σε ‘σενα, σε ‘μενα, σε άλλους. Προχωράς ψηλαφητά, όχι αγέρωχα. Δε θες να γίνεις αστροναύτης, θες μια ακόμη ανάσα να πάρεις, ήσυχη μα πολυσήμαντη να σημαίνει κάτι για ‘σενα, για κανέναν άλλο: ''Λένε πως η φιλοδοξία είναι πράγμα ευγενικό, εγώ όμως γνώρισα κάτι ευγενικότερο: την περιφρόνηση κάθε φιλοδοξίας’’. Δε θα σας κουράσω άλλο με το πόσο χρωματίζεται αυτή η φράση απ’ τους μεγάλους φιλοσόφους, ας μείνουμε στον απόηχο των παιδικών φίλων, αυτών των πρώτων ηρώων, που χάνονται, ώσπου να χαθούν οριστικά και να μάθουμε γι’ αυτούς τυχαία από μια εφημερίδα, ένα γνωστό.
4.5 αστέρια.
Κμο λοιπόν 4 αστέρια.
Ο Σοπ… ωπ λάθος! Λάθος;
Όχι ακριβώς. Ετοιμαζόμουν να γράψω ο Σοπενάουερ. Μα πώς αναρωτιέστε… Ξέρω ακριβώς που βρίσκομαι και για ποιο βιβλίο γράφω τη γνώμη, καθώς και ποιος είναι ο συγγραφέας.
Ο Άγγελος Τερζάκης είναι μια πολύ ιδιαίτερη περίπτωση. Θα έχετε διαβάσει ή αν το γκουγκλάρετε θα το βρείτε πως γράφει υπαινικτικά, ποιητικά κι απαισιόδοξα. Ναι ισχύουν αυτά, μόνο που θα δανειστώ το επιμύθιο του Κράους για το Λίχτενμπεργκ, γιατί ταιριάζει ωραιότατα εδώ, τον διαισθάνεσαι τον Τερζάκη βαθειά χωμένο στη γη. Σκάβει προς την επιφάνεια αλλά ποτέ δεν ανεβαίνει. Σε περιμένει εκεί, αν έχεις διάθεση να σκάψεις, να μάθεις, πρόθυμα αν διατίθεσαι να πεις τίποτα δεν είναι δεδομένο και δεν υπάρχουν ιερά, θα τον διακρίνεις, σου γνέφει, όχι όμως για να σε τραβήξει στον πάτο, ούτε εκείνος βρίσκεται εκεί. Από το πάνω όμως μόνο κάτω μπορείς να πας, απ’ το κάτω έχεις εύρος κινήσεων να πας πάνω ευθεία, πάνω ζερβά, πάνω δεξιά. Βλέπεις τις απηχήσεις προτού εδραιωθούν.
Ο Τερζάκης είναι πρωτίστως Φιλόσοφος, με την πραγματική έννοια του Φιλοσόφου, αγωνιά για τον άνθρωπο, νοιάζεται για την κοινωνία που φαίνεται να βγήκε από τόσους πολέμους και σπαραγμούς ανίκανη να διεκδικήσει την πολιτεία και τον πολιτισμό που της ανήκουν. Παρηκμάζει βαθμηδόν δεχόμενη τα ξενόφερτα πρότυπα, όπως εμείς δεν ήμασταν έτοιμοι για το ενιαίο νόμισμα και όμως, αλλά αυτά τα ξέρετε, όπως κάποτε η Γαλλία άρχισε να αποδέχεται το στερεοτυπικό πρόσωπο του Αμερικανού ‘’μπίσνεσμαν’’ ώστε να αντικαταστήσει με το ‘’λεπτό και δολάριο’’, την καυστική ετοιμόλογη ρηχότητα και τη φιλοσοφία της των αρπακτικών του σαλούν ώστε να αντικαταστήσει τον τύπο φιλότεχνου διανοούμενου που στερεοτυπικά φάνταζε κλειστός κύκλος για την αστική τάξη, το οποίο όμως νομίζω εξηγεί υπέροχα ο Στεντάλ στο Λισιέν Λεβέν για να παριστάνω κι εγώ το κακό φερέφωνο.
Θα επιμείνω λοιπόν στον όρο Φιλόσοφος γιατί νοιάζεται, πραγματικά νοιάζεται. Ψάχνει, ενημερώνεται, στοχάζεται, νιώθει. Διαβάζει πολύ. Ένας απ’ τους πυρήνες του ( εδώ κολλάει το Σοπ ) είναι ο Άρθουρ Σοπενάουερ. Δεν τον αποδέχεται ευλαβικά, θα φτάσει μια γεμάτη δεκαετία μετά να του δώσει τη θέση που του αξίζει, να κρατήσει τα ορθά, να αποτιμήσει όμως και τα λαθεμένα, να τους δώσει μια θέση ώστε να εκφράσουν και το δικό του παράπονο για τις παλαιάς κοπής αντιλήψεις που συνεχίζουν να επικρατούν. Η κοινωνία, η πολιτεία, η κυβέρνηση παραμένουν αυλές, με την ίντριγκα, τα ρουσφέτια, τους τακτικισμούς τους. Θα χρησιμοποιήσει το Σοπενάουερ τόσο σαν παράδειγμα προς αποφυγή, όσο και τις Παραινέσεις του ( Εγχειρίδιο πρακτικού λόγου ) ως στάση ζωής, αποδεικνύοντας πως αυτό που κρίθηκε πεσιμιστικό, στην πραγματικότητα δεν είναι. Θα ενσωματώσει στην κλίμακα του Σοπενάουερ ανάμεσα στον πόνο και την πλήξη, την Τέχνη και τη Στιγμή, περίπου 12 χρόνια πριν τον Ιονέσκο, αποδεχόμενος παράλληλα και συσφίγγοντας την κλίμακα αυτή με το θεώρημα της επαναληπτικότητας του Νίτσε ( Χαρούμενη γνώση ).
Γι’ αυτά όμως θα φτάσουμε πια αισίως στο 1958, τώρα σε αυτή τη συλλογή διηγημάτων βρισκόμαστε ελάχιστα χρόνια μετά τον πόλεμο του 40 σε μια Ελλάδα που παλεύει να συμμαζευτεί, με όλα τα πρότυπα με τα οποία την πυρπολούν και βάσεις που ήδη είναι σαθρές ( οι αυλές που έγραψα και παραπάνω ). Σε αυτή τη φάση ακόμη δοκιμάζει φόρμες και σκηνικά άλλων συγγραφέων, για παράδειγμα στο διήγημα ‘’Μικροί άνθρωποι, Μεγάλες ημέρες’’ η σκηνογραφία με το τυπογραφείο και η απονομή ρόλων πριν βέβαια την σκιαγράφηση όπου εκεί αλλάζουν τα δεδομένα, θυμίζει κραυγαλέα χωρίς όμως να γίνεται κιτς το τυπογραφείο του Δαβίδ απ’ το Α’ μέρος ( Δυο ποιητές ) των Χαμένων Ψευδαισθήσεων του Μπαλζάκ. Στις φόρμες που δοκιμάζει σε αυτά τα διηγήματα περνάει απ’ τους νατουραλιστές της Ρώσικης Σχολής, τη Γαλλική Σχολή επί Βουρβόνων ( πριν την Επανάσταση ), το Γκαίτε και όσο περνούν οι σελίδες και κυριολεκτώ αυτό είναι το ωραίο, όχι από διήγημα σε διήγημα, συχνά μέσα στο ίδιο διήγημα φτάνει στο ρεαλισμό, σε αυτό που ονομάζω εγώ ισοπεδωτικό ρεαλισμό και που ελεύθερα μπορείτε να αποκαλείτε πεσιμισμό. Ακόμη λοιπόν όσο εξετάζει λογοτεχνικές φόρμες, παράλληλα εξετάζει και φιλοσοφίες, παίρνει μια θεωρία και την κάνει ιστορία, αφήνει τους ήρωες του να αλληλεπιδρούν μέσα στην πλοκή και παράλληλα σε κάποια σημεία, το οποίο απαιτεί τη δεινότητα που θα θαυμάσουμε χρόνια μετά στη Μυστική Ζωή, αλλά και πάλι αποδεικνύεται επαρκής αλλά όχι και βιρτουόζος, χρησιμοποιεί το πολύ χαρακτηριστικό τέχνασμα του Στεντάλ απ’ το Κόκκινο και το Μαύρο ( θυμηθείτε την παρένθεση με τον καθρέφτη ), εμπλέκεται, παρεμβαίνει και κάνει ένα σχολιασμό.
Αλλά είναι μόνο αυτά ο Τερζάκης; Είναι ένα συνονθύλευμα άλλων συγγραφέων και φιλοσοφιών. Όχι βέβαια. Ζει, δοκιμάζει, αντιδρά, κατακρίνει εκεί που πιστεύει πως ναι μπορούν να αλλάξουν τα πράγματα κι από ‘κει απορρέει η απαισιοδοξία που του καταλογίζουν, αυτά που ξέρει πως μπορούν να αλλάξουν είναι αυτά που μπορεί να καμουφλάρονται αλλά δεν αλλάζουν ποτέ. Οπότε κι εκείνος τα λέει δυνατά για να τα δει ένας δύο και πιο κάτω τα υπαινίσσεται, για τους δέκα παραπάνω που έχουν μάθει να σπρώχνουν το δώρο και να απαιτούν να πληρώσουν ( το κλασικό με το σκύλο που σου χαρίζουν και τον παραμελείς κι αργότερα αγοράζεις ένα εκτροφικό με δάφνες και εξετάσεις και γενεαλογίες και τότε το προσέχεις κι επ’ ευκαιρία τώρα μαθαίνεις να δίνεις κατιτίς απ’ την προσοχή σου και για το παραμελημένο σου κοπράκι ).
Λίγα λόγια για τις ιστορίες:
Αλληλοδιαδοχή εικόνων ακατάπαυστα, παρακμή, σκοτάδι, λάσπη, στάλες το νερό, άνθρωποι σκυφτοί, σπίτια που δεν είναι απάγκια, φυλούν τη μαρμαρωμένη νιότη του χθες, αργοσαλεύουν φαντάσματα στα παράθυρα έτοιμα να κρίνουν, ανίκανα να βγουν στο φως, να ζήσουν. Μιλάνε τόσοι πολλοί για τη Βαρκελώνη του Θαφόν, είναι όμως κι η Αθήνα του Τερζάκη μουντή, επικίνδυνη, έτοιμη να ξεπουληθεί από ανία, ή για ακόμη χειρότερους λόγους. Είναι. Γι’ αυτό διαβάζεται και σήμερα, δεν ήταν, είναι, παραμένει. Αρουραίοι στη ζωή μας, τυφλοπόντικες με μάτια αθέατα, διαισθήσεις χαλασμένες. Αυτές τις χαμοζωές περιγράφει, αυτά ήταν. Είναι; Αποφασίστε εσείς. Οι σκέψεις, το πάρτο αλλιώς δεν είναι δεδομένο για ‘μας, μα οι εικόνες του Τερζάκη παραμένουν αμείλικτες.
Η ΒΑΡΚΑ:
Ο πρώτος έρωτας στα μικρατά μας χρόνια. Νοσταλγικό, νατουραλιστικό, εικονοϊδεαλιστικό και μ’ ένα πικρόχολα ρεαλιστικό τέλος που σκοτώνει. Εκεί αναφώνησα Τερζάκης εν καμίνω, σιγόβραζε… 2.5 αστέρια.
Ο ΥΠΝΟΣ:
Σουρρεαλιστικό διήγημα, αρκετά σκοτεινό. 3 αστέρια
ΤΑ ΦΟΥΛΙΑ:
Σπαρακτικό, δριμύ. Αρχίζει να κοχλάζει. 3 αστέρια
Η ΑΓΡΥΠΝΙΑ ΤΟΥ ΛΟΧΙΑ ΦΑΡΔΗ:
Έχετε προσέξει πως κολλάει το μάτι στα έργα του Νταλί, που δεν καταλαβαίνουμε τίποτα κι όταν απομακρύνουμε το μάτι, κάτι από ‘μας έμεινε πίσω και συνειδητοποιούμε πως έχουμε κατανοήσει τη βάση του αρώματος; 3.5 αστέρια
Η ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ:
Καλώς σας βρήκα αγαπητέ κύριε Τερζάκη… Υπαινικτικές αντιδράσεις στο αδιέξοδο της Μεταφυσικής του έρωτα και ασαφής αναφορά στο Δοκίμιο περί γυναικών. Εδώ έχουμε μόνο αλληλεπίδραση των πρωταγωνιστών σε μια ιστορία αποδοχής ως αληθούς του Δαιμονίου όπως το εννοεί ο Σοπενάουερ και μ’ έναν εξωτερικό παρατηρητή που θυμίζει αδιόρατα από ένα διήγημα του Μωπασάν έναν άλλο εξωτερικό παρατηρητή που υπαινίσσεται τον ίδιο το Σοπενάουερ. Σημαντικό στοιχείο για όποιον θελήσει να το διαβάσει, μην ξεχνάτε τη χρονολογία, όπου θα δείτε τη λέξη ηδονή που ήταν ούτως ή άλλως πολύ τολμηρή για το 194-κάτι σκεφτείτε στη θέση της μια συνάθροιση της κάψας ( για να μη χρησιμοποιήσω άλλη λέξη και ντραπεί κανένας ) και του οργασμού. 4 αστέρια
ΟΙ ΜΙΚΡΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΗΜΕΡΕΣ:
Σκηνικό κι αρχική απονομή χαρακτήρων που θυμίζει Χαμένες Ψευδαισθήσεις στην αρχή, εν συνεχεία όμως εξελλήνιζονται όλα, ο στοχαστικός Δαυίδ δίνει τη θέση του στο Μόρφη που θυμίζει περισσότερο το Ντιρούα ( Ο Φιλαράκος, Μωπασάν ), η ‘’γυναικούλα’’ όμως και η Εύα έχουν ορισμένα κοινά, αν και η κυρία Μόρφη έχει μια μεγαλύτερη τάση στην αυτοθυσία. Κάπου εκεί τελειώνουν οι ομοιότητες. Οι σχέσεις των ανθρώπων, τα κρυφά τους πάθη, ασύλληπτα ωραία αποτύπωση, δυστυχώς όμως βιαστική. Εννοείται πως είναι κάργα απαισιόδοξο, ωστόσο στο τέλος του κάτι υπάρχει διαφορετικό. 4 αστέρια
EX TENEBRIS:
Περίεργη σύλληψη, ιδιοφυής. Ένας άγνωστος απευθύνει επιστολές σε έναν άνθρωπο ανώνυμα, τον οποίο φαίνεται να παρατηρεί μακροσκοπικά, ενώ μακροσκοπικά παρατηρεί και τους γείτονες του, τους οποίους όμως δεν κρίνει άξιους για να αλληλογραφήσει μαζί τους. Σχηματικά ο ένας είναι φοιτητής που διαβάζει ( γνώση ) κι ��χει μια φιλεναδίτσα ( συντροφικότητα ) κι ο άλλος ένας αιθερομανής ποιητής. Ο άνθρωπος στον οποίο απευθύνει τις επιστολές του φαίνεται σαν κάποιος μοναχικός μεσήλικας με κάποιο εισόδημα ( που το βρήκε μετά τον πόλεμο; ) που περνάει τις ημέρες φιλτράροντας τα πάντα στο μέτρο από τη βόλτα στον καφενέ, ως την εφημερίδα που θα διαβάσει, ως στερεότυπα που ο αποστολέας πιστεύει ότι είναι υποχρεωμένος να ακολουθεί. Στα παραπάνω μη δίνετε σημασία μπορεί να γράφω και αρλούμπες. Μου άρεσαν οι διαπιστώσεις του, τα έμμεσα σχόλια για την κοινωνία, η σκληρά ποιητική γραφή. Το τέλος ήταν, ίσως σχηματικό, ίσως δείγμα των ανθρώπων που γινόμαστε μέσα σε ένα κορεσμό εξοστρακισμού που καλούμε μοναχικότητα. 4.5 αστέρια
ΒΡΟΧΗ:
Μακράν η ωραιότερη ιστορία του βιβλίου. Περισσότερο διαχρονική απ’ όσο φαντάζεστε, πραγματεύεται την ιδέα των ανθρώπων που συναντάμε συχνά – πυκνά δεν ξέρουμε το όνομα τους, κάποια στιγμή μπορεί να μιλήσαμε και που μυστηριωδώς όταν έρχεσαι κοντά δεν τους ξαναβλέπεις ακόμα κι όταν τους ξανασυναντάς. Εδώ το άρωμα του Σοπενάουερ απ’ τις παραινέσεις είναι πολύ έντονο, σκληρό μεν αλλά όχι απαισιόδοξο κατ’ ανάγκη. Πραγματεύεται τόσο την ειδοποιό διαφορά μεταξύ της έννοιας των στόχων μας και της εικόνας που παράγουν οι στόχοι, όσο και τη μεταβλητότητα των επιθυμιών μας που συχνά κάτι μόλις το αποκτήσουμε βλέπουμε πως το ‘χουμε ξεπεράσει, ή ακόμη και πως η ευτυχία όσο την πλησιάζουμε τόσο απομακρύνεται. Σημειώνω κι αυτή την πολύ όμορφη παράγραφο, που ουσιαστικά αναιρεί τόσο την έννοια όσο και την εικόνα, είναι μια ιδέα ενδεχομένως μια πρώτη δοκιμή απάντησης:
''Άκουσε με: ν’ ανοίξεις την καρδιά σου στις στιγμές. Είναι ένα κομπολόϊ αγγελούδια που κατεβαίνουν κυκλικά και σ’αγγίζουν με το φτερό τους. Αγγίζουν και γινόμαστε χαρούμενοι, αγγίζουν και γινόμαστε θλιμμένοι. Φεύγοντας όμως, κάτι παίρνουν μαζί τους. Άλλοτε πάλι, μας φέρνουν. Γονατιστοί μεταλαβαίνουμε από το δισκοπότηρο τους. Μόνο που η μετάληψη είναι πικρή και η ευλογία τους φωτοστέφανο μαρτυρίου. Μια νύχτα της περασμένης άνοιξης, μ’ άγγιξε κι εμένα έτσι ένας άγγελος χαμένος στο σκοτάδι. Από τότε είναι που με πλημμυρίζει η άφραστη τούτη χαρά. Συλλογιέμαι πως η χαρά είναι μαρτύριο μυστικό, για τούτο και τόσο βαρύτιμη. Φτεροκόπημα της καρδιάς που θέλει να πετάξει και δεν το μπορεί’’
Η χαρά, πόσο πρόσκαιρη κι επισφαλής είναι, μαρτύριο όταν χάνεται, μαρτύριο και για όσους σκέφτονται ήδη τη στιγμή που θα χαθεί, τους λέμε αλλόκοτους, όμως οι ισορροπίες κι η ανθρώπινη ευπάθεια είναι τόσο ασταθείς. Μ’ έπιασε κι εμένα το τρελό μου και παραλίγο να συνεχίσω εγώ την παράγραφο λολ…
Η ιστορία αν θέλετε να τη σκέφτεστε κάπως, εγώ έτσι τη σκέφτομαι, είναι σα να μιλάει για το one night stand μέσα απ’ τον Έρωτα του Πλάτωνα ( Μαζώχ ). Οι διάλογοι είναι ευφυείς.
5 αστέρια.
ΝΗΝΕΜΙΑ:
''Δεν ξέρω τι ώρα είναι, όμως η σκέψη του χρόνου μου φαίνεται νόημα άλλου κόσμου, όπου έζησα άλλοτε. Η ροή είναι κάτι αλλότριο, μπορεί και ψεύτικο, μπροστά στην ακινησία που δεν έχει αρχή μήτε τέλος. Κάποτε μου έρχονται θύμησες από περιστατικά που δεν τα έζησα, και τότε θαρρώ πως χάνω ολότελα τον εαυτό μου. Δε ζω άλλωστε με το καθημερινό μου άτομο παρά μόνο στιγμές – στιγμές και σε ώρες αγοραίες., όταν το πλήθος και η λογική μού γίνονται καταδυναστευτικά''.
Το τελείωσα και ψιθύρισα ή μπορεί και να μην ακούστηκα μια επίκληση στο Θείο. Ένιωσα πως ήμουν εκεί δίπλα του πως περπατούσα, μαζί αναγνωρίζαμε συμβολισμούς σε τόπους που κανείς μας δεν επισκέφτηκε ποτέ κι έπειτα κάτσαμε σιμά στο ζευγάρι με το μωρό ώσπου εκείνη έφυγε, δέσμια κι ελεύθερη μιας πράξης που δεν έχω δει αυτούσια μα ωστόσο τη νιώθω, πως την ξέρω κι ας του κακιώνω που της έδωσε άλλη ερμηνεία απ’ τη δικιά μου.
5 αστέρια.
ΣΙΩΠΗ:
Το φιλαράκι μας που μεγαλώσαμε μαζί, ζήσαμε πράγματα, κάποιες στιγμές μυστηριακές, πολυσήμαντες με λόγια και χωρίς. Κάποιος φεύγει. Αυτός, εσύ, ο ένας θα πει τον άλλο φευγάτο. Πάντα ο ένας ακολουθεί την πεπατημένη ζωή του ασφαλούς κι ο άλλος που είναι ο άλλος; Μένει κάτι, τι; Αυτή η θύμηση της νωχελικής εντονότητας. Και σαν συναντάς τον άλλο μετά από χρόνια, δεν είναι αυτό το μυθικό τέρας που περίμενες να δεις: ''το παιδικό του πρόσωπο έχει πάρει από την ηλικία του άντρα όχι την ψύχραιμη αποφασιστικότητα, αλλά την αδιάφορη καρτερία’’ και καταλαβαίνεις πως και σ’ αυτό συνέβη όπως σε ‘σενα η ίδια η ζωή, η ακολουθία αυτά όλα που δεν είναι πρωτόφαντα, έχουν συμβεί, συμβαίνουν, θα ξανασυμβούν, σε ‘σενα, σε ‘μενα, σε άλλους. Προχωράς ψηλαφητά, όχι αγέρωχα. Δε θες να γίνεις αστροναύτης, θες μια ακόμη ανάσα να πάρεις, ήσυχη μα πολυσήμαντη να σημαίνει κάτι για ‘σενα, για κανέναν άλλο: ''Λένε πως η φιλοδοξία είναι πράγμα ευγενικό, εγώ όμως γνώρισα κάτι ευγενικότερο: την περιφρόνηση κάθε φιλοδοξίας’’. Δε θα σας κουράσω άλλο με το πόσο χρωματίζεται αυτή η φράση απ’ τους μεγάλους φιλοσόφους, ας μείνουμε στον απόηχο των παιδικών φίλων, αυτών των πρώτων ηρώων, που χάνονται, ώσπου να χαθούν οριστικά και να μάθουμε γι’ αυτούς τυχαία από μια εφημερίδα, ένα γνωστό.
4.5 αστέρια.
Κμο λοιπόν 4 αστέρια.
May 24, 2021
Η γραφή του Τερζάκη είναι διαχρονική. Ακόμη και σήμερα, 70 χρόνια μετά, τα θέματα αλλά ακόμη και ο λόγος του και η έκφραση του δεν μου φαίνονται γερασμένα, παρωχημένα ή ξεπερασμένα. Ίσως γι’ αυτό θεωρείται από τους πιο πετυχημένους και διαχρονικούς πεζογράφους της διάσημης γενιάς του 30 (κοντεύουμε πλέον την εποχή που θα πρέπει να ξεκαθαρίζουμε τον σωστό αιώνα – του 1930 λοιπόν).
Αναζητεί με την πένα του ο Τερζάκης, το βαθύτερο νόημα των πραγμάτων. Θέτει κοινωνικό προβληματισμό, τον απασχολεί ενδελεχώς ο αστικός κόσμος (και ο μικροαστισμός με την κοινωνική συμβατικότητα) με έμφαση στον κοινωνικό προβληματισμό. Και ο άνθρωπος. Όχι επιφανειακά. Στον ψυχισμό του, στα αδιέξοδά του, στις βαθιές σκέψεις και φοβίες του και ανασφάλειες του.
Και φτιάχνει ιστορίες για τον έρωτα και για τον θάνατο. Δέκα διηγήματα που αρχίζοντάς τα, αναρωτιέσαι αν θα είναι του έρωτα ή του θανάτου. Και καταφέρνει (όσο μικρές και σύντομες κι αν είναι οι ιστορίες) να κρατά τον αναγνώστη σε απορία, αφού υπάρχουν ανατροπές ακόμη και συνδυασμός.
Δεν είναι παιγνίδι φυσικά, ούτε ο στόχος του. Αλλά έτσι βγαίνει, γιατί πολύ απλά αυτή είναι η ζωή. Έρωτας και θάνατος. Και πόσο του ταιριάζει ο θάνατος. Αφού οι καλύτερες του στιγμές είναι αυτή η μελαγχολική νοσταλγία, μέσα στο καταθλιπτικό κλίμα της εποχής (και κάθε εποχής), μέσα σε στενά, πλακόστρωτα δρομάκια που γυαλίζουν στην βροχή από τα φώτα της πόλης.
Με βρήκα μέσα σε κάθε του διήγημα, είδα τον εαυτό μου μέσα στις στιγμές μου.
Τις δικές μου στιγμές.
Και κάπως τα πάντα συγκλίνουν. Η ζωή, οι στιγμές το βιβλίο, οι στίχοι, η μουσική.
Άκουσε με: ν’ ανοίξεις την καρδιά σου στις στιγμές. Είναι ένα κομπολόϊ αγγελούδια που κατεβαίνουν κυκλικά και σ’αγγίζουν με το φτερό τους. Αγγίζουν και γινόμαστε χαρούμενοι, αγγίζουν και γινόμαστε θλιμμένοι. Φεύγοντας όμως, κάτι παίρνουν μαζί τους. Άλλοτε πάλι, μας φέρνουν. Γονατιστοί μεταλαβαίνουμε από το δισκοπότηρο τους. Μόνο που η μετάληψη είναι πικρή και η ευλογία τους φωτοστέφανο μαρτυρίου.
Και ο Οδυσσέας Ιωάννου:
Θέλω να καις, άστρο μου κι αν θες,
Να με προσέχεις στις φτηνές μου τις στιγμές,
Και από κει ψηλά, ρίξε μια ματιά,
Πες μου πως βλέπεις τα δικά μου τα παράπονα
Διαχρονικός. Σημερινός. Happening now.
Αναζητεί με την πένα του ο Τερζάκης, το βαθύτερο νόημα των πραγμάτων. Θέτει κοινωνικό προβληματισμό, τον απασχολεί ενδελεχώς ο αστικός κόσμος (και ο μικροαστισμός με την κοινωνική συμβατικότητα) με έμφαση στον κοινωνικό προβληματισμό. Και ο άνθρωπος. Όχι επιφανειακά. Στον ψυχισμό του, στα αδιέξοδά του, στις βαθιές σκέψεις και φοβίες του και ανασφάλειες του.
Και φτιάχνει ιστορίες για τον έρωτα και για τον θάνατο. Δέκα διηγήματα που αρχίζοντάς τα, αναρωτιέσαι αν θα είναι του έρωτα ή του θανάτου. Και καταφέρνει (όσο μικρές και σύντομες κι αν είναι οι ιστορίες) να κρατά τον αναγνώστη σε απορία, αφού υπάρχουν ανατροπές ακόμη και συνδυασμός.
Δεν είναι παιγνίδι φυσικά, ούτε ο στόχος του. Αλλά έτσι βγαίνει, γιατί πολύ απλά αυτή είναι η ζωή. Έρωτας και θάνατος. Και πόσο του ταιριάζει ο θάνατος. Αφού οι καλύτερες του στιγμές είναι αυτή η μελαγχολική νοσταλγία, μέσα στο καταθλιπτικό κλίμα της εποχής (και κάθε εποχής), μέσα σε στενά, πλακόστρωτα δρομάκια που γυαλίζουν στην βροχή από τα φώτα της πόλης.
Με βρήκα μέσα σε κάθε του διήγημα, είδα τον εαυτό μου μέσα στις στιγμές μου.
Τις δικές μου στιγμές.
Και κάπως τα πάντα συγκλίνουν. Η ζωή, οι στιγμές το βιβλίο, οι στίχοι, η μουσική.
Άκουσε με: ν’ ανοίξεις την καρδιά σου στις στιγμές. Είναι ένα κομπολόϊ αγγελούδια που κατεβαίνουν κυκλικά και σ’αγγίζουν με το φτερό τους. Αγγίζουν και γινόμαστε χαρούμενοι, αγγίζουν και γινόμαστε θλιμμένοι. Φεύγοντας όμως, κάτι παίρνουν μαζί τους. Άλλοτε πάλι, μας φέρνουν. Γονατιστοί μεταλαβαίνουμε από το δισκοπότηρο τους. Μόνο που η μετάληψη είναι πικρή και η ευλογία τους φωτοστέφανο μαρτυρίου.
Και ο Οδυσσέας Ιωάννου:
Θέλω να καις, άστρο μου κι αν θες,
Να με προσέχεις στις φτηνές μου τις στιγμές,
Και από κει ψηλά, ρίξε μια ματιά,
Πες μου πως βλέπεις τα δικά μου τα παράπονα
Διαχρονικός. Σημερινός. Happening now.
July 29, 2021
Όντως μια ρήξη. Ο Τερζάκης αναζητά τους τόπους που νοσταλγούμε χωρίς να τους έχουμε δει. Πόσο επηρεάζονται οι εικόνες μας του κόσμου από τις φαντασιώσεις κρυμμένες βαθιά μέσα μας... Αποτελούν αυτές ένα σύμπαν.
"Κάθε σοφία με θαμπώνει."
"Κάθε σοφία με θαμπώνει."
April 5, 2022
Εδώ οι άνθρωποι πουλιόνται από ανία.
Displaying 1 - 5 of 5 reviews