Η κεφαλή της Μέδουσας

Οι δρόμοι της δημιουργίας #2

by Pandelis Prevelakis, Παντελής Πρεβελάκης

H κεφαλή της Mέδουσας (πρώτη έκδοση 1963) του Παντελή Πρεβελάκη (1909-1986) είναι ένα μυθιστόρημα σύγκρουσης και αντιπαράθεσης ιδεών. O κεντρικός ήρωας, που ζει ξένος και ξεριζωμένος στην Aθήνα, αντιμετριέται με τις ιδέες αυτές μέσα από τη συνάντησή του με τα άλλα τέσσερα κύρια μυθιστορηματικά πρόσωπα (τον μηδενιστή, τον καλλιτέχνη που αποσύρεται από την κοινωνία, τον επαναστάτη κομμουνιστή, τον χριστιανό), καθένα από τα οποία τον καλεί να προχωρήσει στον κόσμο των ιδεών του. O νεαρός ήρωας όμως θα αντισταθεί στη γοητεία τους και θα επιλέξει μια ζωή αμετάφραστη σε ιδέες, όταν συνειδητοποιήσει πως όλες αυτές τις αλληλοσυγκρουόμενες ιδεολογίες τις ενώνει υπογείως η άρνηση του πραγματικού κόσμου. H κεφαλή της Mέδουσας είναι τελικά ένα μυθιστόρημα αντίστασης στον ιδεολογικό πειρασμό και επιστροφής στην αληθινή ζωή.

274 pages, Hardcover

First published January 1, 1963

About the author

Pandelis Prevelakis (Greek: Παντελής Πρεβελάκης sometimes transliterated Panteles Prevelakes or Panteles Prevelaces; 18 February 1909 – 15 March 1986) was a Greek novelist, poet, dramatist and essayist—one of the leading Greek prose writers of the "Generation of the '30s". Most of his works are set in Crete.

Reviews

[Eleni · Rating 4 out of 5]

Με γλωσσα σχεδον γυμνή απο καλολογικά στοιχεία, η οποία δεν στερείται σε καμια περίπτωση λογοτεχνικής αξίας, ο ήρωας ταλαντεύεται μεταξύ τεσσάρων ιδεολογικών κόσμων στην προσπάθεια να βρει έναν δικό του τόπο. Τέσσερις θιασώτες διαφορετικών κόσμων συνυπάρχουν σε έναν κύκλο παραστάσεων και γεγονότων παλεύοντας ο καθένας -άλλος λιγότερο άλλος ισχυρότερα- να προσελκύσουν στους κόλπους της ιδεολογικής τους απομόνωσης το νεαρό πνεύμα που ψάχνει απεγνωσμένα να ανακαλύψει τη δική του αληθεια. Η περιγραφή των καταστάσεων και των συναισθημάτων γίνεται με τρόπο λιτό και γι αυτό απόλυτα ανιχνεύσιμο απο τον αναγνώστη, ενώ τα πρόσωπα παραπέμπουν σε παλαιότερα λογοτεχνικά αριστουργήματα (όπως η καλλιέργεια του κήπου απο τον διδάχο, που παραπέμπει στον αριστουργηματικό Candide του Βολταίρου).

[Marios Shekeris · Rating 4 out of 5]

Ο Πρεβελάκης χώρισε σε ενότητες το έργο του. Τρεις τριλογίες. Ο Κρητικός, Δρόμοι της Δημιουργίας και Ερημίτες. Η Κεφαλή της Μέδουσας εκδόθηκε το 1963 και είναι το δεύτερο της τριλογίας Δρόμοι της δημιουργίας. Το πρώτο είναι Ο ήλιος του θανάτου (1959) και το τρίτο Ο Άρτος των αγγέλων (1966). Αν και σε σημείωση η συγγραφέας αναφέρει ότι το βιβλίο αποτελεί προϊόν μυθοπλασίας η τριλογία είναι αδιαμφισβήτητα μια αρκετά πιστή απεικόνιση της πνευματικής πορείας (και προφανώς της ζωής) του ίδιου του συγγραφέα.

Στην τριλογία υπάρχουν αρκετά αυτοβιογραφικά στοιχεία. Κεντρικό πρόσωπο και αφηγητής είναι ένας νεαρός Κρητικός, ο Γιωργάκης, που σ' αυτό το μυθιστόρημα τον βρίσκουμε στην Αθήνα να κάνει τις σπουδές του και να ζει τις ιδεολογικές και πολιτικές συγκρούσεις της εποχής του μεσοπολέμου. Αυτή την κρίση του μεσοπολέμου είναι που παρουσιάζει ως την Μέδουσα.

Παρένθεση για τον μύθο: Η Μέδουσα ήταν πανέμορφη ιέρεια της Αθηνάς που ο Ποσειδώνας τη βίασε μεταμορφωμένος σε άλογο. Η Αθηνά, εξοργισμένη με το γεγονός ξέσπασε πάνω στη Μέδουσα (αντί στον Ποσειδώνα!) . Την μεταμόρφωσε σε απεχθές τέρας, που αντί για μαλλιά είχε φίδια. Η ασχήμια της ήταν τέτοια, που όποιος την κοιτούσε στο πρόσωπο πέτρωνε.

Η προσπάθεια του ήρωα και του διδάχου του (του Λοίζου Νταμολίνου ο οποίος είναι το βαρόμετρο του και στα τρία μέρη της τριλογίας) είναι να κοιτάξουν στα μάτια τον αιώνα του και τις δραστικές ιδεολογίες του και να μην πετρώσουν. Κουμμουνισμός, χριστιανισμός, μηδενισμός και η Τέχνη. Η Αθήνα και το πανεπιστήμιο τον πνίγουν, και η διέξοδος είναι το καλοκαίρι στην Αίγινα. Πάντα με την συντροφιά του Λοίζου. Λόγω ή παρόλο την επίδραση του Λοίζου στην διαμόρφωσή του και η πίστη του στο ταλέντο του ο Γιωργάκης προσπαθεί να βρει την δικιά του αλήθεια. Και τον δρόμο, τον τρόπο για αυτή την αλήθεια. Ο Λόγος; Η τέχνη; Η δημιουργία; Η αλήθεια της γενιάς ή της φυλής; Ο άνθρωπος; Η Όλγα; Η Φανούλα; Η Ελένη; Το πνεύμα; Αυτή η ζωή; Εδώ και τώρα;

Ο συγγραφέας βγάζει στο βιβλίο όλες του τις διαστάσεις: φιλοσοφεί, διαλογίζεται ακαδημαϊκά, κάνει ποίηση, υπονοεί εκούσια ή ακούσιο επηρεασμό από τον φίλο Καζαντζάκη. Βιβλίο που θέλει συγκέντρωση κατά την ανάγνωση, αλλά και κείμενο που αναπόφευκτα βγάζει και το ανθρώπινο ένστικτο της εποχής πέρα της ιδεολογικής πάλης.