Οι τελευταίοι εγγονοί #2

by Tasos Athanasiadis, Τάσος Αθανασιάδης

417 pages, Hardcover

First published January 1, 1984

About the author

Anastasios (Tasos) Athanasiadis (Greek: Τάσος Αθανασιάδης) son of Michael was a writer and gownsman.

Reviews

[Paradoxe · Rating 3 out of 5]

Το βιβλίο με ταλαιπώρησε, τη μια το μισούσα, την άλλη το αποδεχόμουν. Συγγενείς του είναι Οι φρουροί της Αχαϊας, το Δίχως θεό κι η Καγκελόπορτα. Εκ των υστέρων, αναγνωρίζω μέσα του σπέρματα του Μπροχ και του Μπάτλερ. Αναφέρονται ο Σαρτρ και ο Ράσσελ, εγώ όμως βρίσκω μέσα του, το Μαρκούζε, το Μαλατέστα το Σπένσερ και ορισμένες απ’ τις ‘’φύσεις’’ της Εριστικής Διαλεκτικής και της Αυτάρκειας, του Σοπενάουερ.

Έχει όμως και μεγάλα μειονεκτήματα, που δύσκολα προσπερνούσα. Θέλοντας να δώσει το βάθος της ενότητας χρησιμοποιεί φράσεις ολόκληρες και εικόνες όμοιες με τα παλαιότερα έργα του, ενώ στις σημειώσεις τα μνημονεύει κιόλας. Αυτό απ’ τη μια είναι έντιμο και από την άλλη δρα και ως διαφημιστικό, με ενοχλεί. Μπορεί να μην ήταν αυτή η πρόθεση του συγγραφέα. Κάτι ακόμη, που θεωρώ πως ο συγγραφέας δεν εκμεταλλεύτηκε σωστά, είναι πως αν και οι Φρουροί τοποθετούνται στην αρχή της Δικτατορίας και οι Εγγονοί στο πέρας, τα δυο βιβλία έχουν μια πελώρια διαφορά μεταξύ τους και αυτή είναι, η οπτική. Στη μια περίπτωση, ο συγγραφέας βρίσκεται πολύ κοντά στα χρόνια εκείνα, στην άλλη τα έχει ξεπεράσει. Στην πρώτη κοιτάει μέσα στο δωμάτιο απ’ το δωμάτιο, στην άλλη κοιτά απ’ τον κήπο μέσα στο δωμάτιο. Στην πρώτη βρίσκεται εκεί, στη δεύτερη κοιτάζει προς τα πίσω.

Από την άλλη πλευρά, το βιβλίο είναι πολύ περισσότερο καλοδουλεμένο στον ψυχολογικό μύθο των κινήτρων και των αντικινήτρων, ενώ κι οι χαρακτήρες είναι περισσότερο ολοκληρωμένοι, παρότι σε αυτό το βιβλίο, η νέα γενιά πρωταγωνιστεί κι οι προηγούμενοι δρουν ως απόηχος, ως κομπάρσοι.

Στο έργο υπάρχουν τρεις πυρήνες: ο έρωτας, η φιλοσοφία της τρομοκρατίας κι η δημοκρατούμενη αναρχία που ακολούθησε τα πρώτα χρόνια μετά την κατάλυση της Χούντας. Ένας κόσμος που θέλει ν’ αφήσει πίσω του – κι εδώ το βιβλίο διασταυρώνεται πια με τους Μοιραίους και με την Κυρά – Κούλα – εκείνη την περίοδο. Θέλει να σταματήσει να είναι μέρος του ολέθρου τόσων πολέμων. Κόσμος που υπέφερε, κόσμος που έδρεψε κι εξελίχτηκε, κόσμος που δεν επηρεάστηκε καθόλου. Κι εδώ το βιβλίο, συναντά το παραγνωρισμένο αριστούργημα του Τερζάκη, το Λυκόφως των ανθρώπων κι ίσως να διαξιφίζεται με τον Κίτρινο φάκελο.

Όλοι κάπου τοποθετούνται στο μετά και όλοι όμως θα πληρώσουν κάποιο τίμημα. Ο συγγραφέας στρέφει το βλέμμα του και κοιτά κατάφατσα την ασυδοσία και της αρνείται το ρόλο του βαμπίρ. Δεν είναι ούτε καταχθόνιο πλάσμα της νύχτας, ούτε μύθος. Υπάρχει, είναι μπροστά μας και πεινάει. Πεινάει πάρα πάρα πολύ.

Υπάρχουν όμως τελικά πολλοί λόγοι, πολλές ‘’συμπτώσεις’’ που με ενόχλησαν κι επαναληψιμότητα σε μοτίβα ‘’ζευγαριών’’, ηρώων σετ. Με απογοήτευσε αυτή η διαλεκτική, ανάμεσα σε προκαθορισμένα απ’ άλλα του βιβλία, που δεν έχει εξελιχτεί, δεν έχει αλλάξει την οπτική της. Είναι ένα βιβλίο χαιρέτισμα στην καριέρα του συγγραφέα.

Το μεγάλο ατού του όμως, είναι πως διαρκώς και παντού μας διηγείται μια και μόνη ιστορία και διαποτίζεται βαθειά απ’ αυτή: είναι η καθ’ ολοκληρία, δική του απόδειξη αυτού που ονομάζει ‘’αρχή της διπολικότητας που κυβερνά τον κόσμο’’, η ίδια που αποτελεί επίσης ‘’εμμονή’’ του συγγραφικά σύγχρονου Πύντσον.

Ορισμένες φράσεις που κίνησαν το ενδιαφέρον μου:

<< Το τίμημα για κάθε παράβαση είναι μια διάσπαση εσωτερική, αυτή που –ας μην το ομολογείς- τη ζεις και συ… Μπορεί ο άνθρωπος με την ανυπακοή να βιώνει κάποια μορφή φαινομενικής ελευθερίας, χάνει όμως την εσωτερική του ενότητα, που την αποκτά μόνο με την πίστη στο Θεό. Η εξωστρεφής εποχή μας γνωρίζει και παραδέχεται μόνο τον εξωστρεφή τρόπο της σκέψης >>

<< Η υπερβολική ελευθερία, Αδριανέ, οδηγεί στη μοναξιά. Και μέσα στη μοναξιά, είτε χτυπιέσαι με τον εαυτό σου όπως ο Νίτσε, είτε αποθηριώνεσαι, όπως ο Χίτλερ >>
Αυτή εδώ η φράση είναι πολύ σημαντική. Είναι το είδος της φράσης που θα απογείωνε τον Καμύ αν τη διάβαζε, είναι σχεδόν εφάμιλλη του κεφαλαίου στον Επαναστατημένο Άνθρωπο που αναφέρεται σε αυτό το θέμα. Είναι η φράση που του λείπει.

<< Μέσα στη χαρά της, έβρισκε πως όλοι ήταν καλύτεροι απ’ όσο τους νόμιζε >>

<< Το ζήτημα είναι να βρεις την αυτάρκεια σου, τότε μονάχα έχει αξία η προσφορά μας στον άλλο >>

<< Ήταν μέσα στην ηθική της αισθησιακής φύσης της, να κάνει υποχωρήσεις στο <<γόη>> άντρα, κι αν ακόμη στα κατάβαθα της τον μισούσε γιατί τελικά την υποδούλωνε >>

<< είναι πολύ αυτάρκης. Δεν αισθάνεται την ανάγκη να πάρει. Κι εγώ θέλω να δώσω >>

<< Και οι επιθυμίες των γέρων είναι περισσότερο σταθερές, γιατί είναι απραγματοποίητες >>

<< Τώρα πια δεν έχω να νοσταλγήσω τίποτε μέσα απ’ το καράβι. Η νοσταλγία βλέπετε, είναι μια συντροφιά >>

<< το παρελθόν αυτό προϋπήρχε όταν εκείνος ήταν ακόμη παιδί και είχε γίνει σιωπηρά δεκτό σαν κάτι νόμιμο >>

<< Το δράμα του ανθρώπου παιδί μου, γεννιέται από την ανισότητα σε αντοχή ανάμεσα στον εγκέφαλο του και το υπόλοιπο σώμα του: Στο ένα κρύβεται κάτι το θεϊκό σε ισχύ, στο άλλο κάποιο σατανικό φιάσκο >>

<< Όσο πιο αυτάρκης είσαι, τόσο πιο ανθεκτικός γίνεσαι στις αντιξοότητες >>

Παρακάτω συναντούμε τις φωνές του Ντοστογιέφσκι και του Ιονέσκο.
<< Άνθρωπος πολύ μόνος. Κάτι ξέρω απ’ αυτή την άμυνα του Μόνου… Καμιά δύναμη δεν μπορεί να της παραβγεί… Δεν είναι πάθος, όπως ο σφοδρός έρωτας, για να χορτάσεις, μα ένστικτο αυτοσυντήρησης, που απαιτεί αδιάκοπη φροντίδα για να το ικανοποιείς. Μοιάζει σαν συρίγγιο, που σε απειλεί να κακοφορμίσει αν το παραμελήσεις. Απ’ όποιο πάθος και να συγκλονιστεί ο Μόνος, θα επανέλθει τελικά στον εαυτό του νηφάλιος, όπως το εκκρεμές στην κατακόρυφη θέση. Μην τον φοβάσαι. Η μοναξιά του είναι μαζί η αδυναμία του και η δύναμη του. Εγώ αυτό το ονόμασα <<Απελπισία>>. Απ’ την απελπισία μπορείς να απελευθερώσεις μεγαλύτερη δύναμη απ’ όση απ’ τον πυρήνα του ατόμου. Τις προάλλες διάβασα μια σκέψη απ’ τους Αδελφούς Καραμάζωφ του Ντοστογιέφσκι: ‘’Ο απελπισμένος ευχαριστιέται συχνά να παίζει με την απελπισία του, από απελπισία ίσως…’’ Ε πάνω σ’ αυτό το παιχνίδι θα προκληθεί κάποτε η καταστροφή >>

Η βαθμολογία 3 και στους δύο τόμους, είναι 3+.

[Danis · Rating 5 out of 5]

Στους ''Τελευταίους εγγονούς'',ο ακαδημα'ι'κός Τάσος Αθανασιάδης,ως σαν μια μεγάλη αράχνη ,πλέκει έναν ιστό και μας προσφέρει μια ιστορία μυθοπλασίας που αν και γράφτηκε στα τέλη της δεκαετίας του '70 με αρχές του '80,είναι σαν να γράφτηκε σήμερα!Όλοι οι ήρωες του βιβλίου έχουν να μας πουν κάτι,είναι σαν να ζούμε μαζί τους,υποφέρουμε μαζί τους,χαιρόμαστε,πονάμε,μισούμε,αγαπάμε.Κάποιοι είναι βιοπαλαιστές και κάποιοι αφήνονται στη μοίρα τους.Είναι αυτοί που κυνηγούν την ευτυχία αλλά κι αυτοί που παλεύουν με το Εγώ τους και φυσικά στο τέλος αυτοκαταστρέφονται.Με πόση μαεστρία λοιπόν ο συγγραφέας περιπλέκει τις ζωές αυτών των ανθρώπων,άγνωστοι μεταξύ αγνώστων,από κάθε τομέα της ζωής : οικογένειας,θρησκείας,πολιτικής. Οι Τελευταίοι εγγονοί είναι ο καθρέφτης μας.Είμαστε όλοι εμείς,που παλεύουμε για τα ιδανικά,για τον έρωτα,για το χρήμα,την πίστη,γι'αυτό που ονομάζουμε ζωή.Ταυτιζόμαστε με τις πράξεις τους και κάποιες φορές η αλήθεια σοκάρει,αφού ως αναγνώστες βλέπουμε μέσα από την κλειδαρότρυπα τα όσα συμβαίνουν!Κι εδώ κάνω το ερώτημα ''Θα προχωρήσουμε με την αλήθεια?ή θα καταφύγουμε στο ψέμα και την υποκρισία?'' Με αφορμή την ανάγνωση αυτού του μεγάλου μυθιστορήματος,εύχομαι από την πλευρά μου (εδώ θα θελα να χαρακτηριστώ κι εγώ ένας Τελευταίος εγγονός της γενιάς μου)να μπορέσουμε όλοι μας να κάνουμε την αυτοκριτική μας και να πορευτούμε με όσα έχουμε(ή μας έχουν απομείνει!?) και σαν μια σανίδα σωτηρίας να ''κολυμπήσουμε΄΄προς την ευτυχία! Καλή ανάγνωση .

[D'Ailleurs · Rating 4 out of 5]

Δεύτερο και τελευταίο μέρος του, ίσως πιο "αστικού" μυθιστορήματος του Αθανασιάδη, ιδιαίτερα ιδιόμορφο, λίγο αμφιλεγόμενο αλλά αρκετά γοητευτικό. Για να πάρουμε τα πράγματα από την αρχή, θεωρώ ότι και τα δύο βιβλία πρέπει να αξιολογηθούν ως μονάδα, οπότε μέσα στις λίγες αράδες που θα γράψω υπάρχουν και οι εντυπώσεις μου για το πρώτο. Οι "Τελευταίοι εγγονοί" μου φάνηκαν ότι βρίσκονται στην σκιά των "Φρουρών..." δλδ υπάρχουν αρκετές ομοιότητες ως προς την αισθητική του βιβλίου, δεδομένου ότι στο επίκεντρο βρίσκεται μια μεγάλη αρχοντική οικογένεια και τα γεγονότα περιστρέφονται γύρω από τα μέλη της, αλλά σε αντίθεση με τους "Φρουρούς..." ο Αθανασιάδης εδώ ανοίγεται πολύ, παίρνει σοβαρά ρίσκα και προσπαθεί ναι κάνει το μυθιστόρημα πιο πολύπλοκο. Το ύφος αμφιταλαντεύεται ανάμεσα στο ανάλαφρο και στο λί��ο πιο "βαρύ" ανάλογα με το χαρακτήρα που πρωταγωνιστεί από σκηνή σε σκηνή. Οπότε ενώ διαβάζεις πικάντικες αναφορές στην ερωτική ζωή των Αθηναίων στην επόμενη σκηνή ο Αθανασιάδης επιδίδεται σε εκτενείς φιλοσοφικές/πολιτικές/κοινωνικές αναλύσεις, αρκετά προχωρημένες τόσο για την Ακαδημαϊκή ταυτότητα του όσο και για την εποχή (ακόμη και για σήμερα).

Σαν δομή ίσως να κουράσει τον αναγνώστη που έχει συνηθίσει σε πιο σύγχρονα αναγνώσματα. Γεγονότα συμβαίνουν παρασκηνιακά και τα μαθαίνουμε μέσω τρίτων ενώ όταν το βιβλίο φτάνει το climax του (με τον θάνατο της Λέγκως - ναι ρε στεναχωρήθηκα) μετά μοιάζει λίγο με το φετινό survivor μετά την αποχώρηση του Μαρτικα: το ενδιαφέρον ψιλο-εξασθενεί και η ανάγνωση των τελευταίων 70(!) γίνεται διεκπεραιωτή.

Παρόλα αυτά το βιβλίο είναι άκρως ενδιαφέρον και διαβάζεται χωρίς ιδιαίτερο πρόβλημα. Είναι κρίμα ο Αθανασιάδης να μην έχει αναγνωριστεί από την νέα γενιά αναγνωστών (και στο εξωτερικό) και ίσως φταίνε οι αναχρονιστικές εκδόσεις της Εστίας. Ελπίζω αυτό να αλλάξει κάποια στιγμή.

Υ.Γ. επίσης θα αναφερθώ και στο Αθανασιάδης metaverse: εμφανίζονται χαρακτήρες από παλαιότερα έργα του, δλδ ότι υπάρχουν στον κόσμο των "Εγγονών" ενώ ταυτόχρονα εμφανίζει τα ίδια τα έργα του να υπάρχουν ως αναγνώσματα στο ίδιο κόσμο. Πόσο μπροστά!

[Antonio Papadourakis · Rating 4 out of 5]

Οι περιπέτειες των μελών μιας μεγάλης οικογένειας, αμέσως μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, με τα προσωπικά τους προβλήματα και πάθη αλλά και με τις πολιτικές τους ανησυχίες που κυμαίνονται από τα φιλοχουντικά αισθήματα έως την τρομοκρατική δράση.
Έντονα επηρεασμένο από τον Ντοστογιέφσκι (Δαιμονισμένοι, Καραμαζωφ).
"Η απελπισία, θείε, έχει δύο αντίθετες καταλήξεις: η μία οδηγεί στο Θεό, από αίσθημα ανασφάλειας. Κοίταξε το θείο του κατάματα: είναι η δική σας... Η άλλη στο Σατανά, από αίσθημα αντεκδίκησης: είναι η δική μου.... Αν ο κόσμος έφτασε εκεί που έφτασε, φταίει η ελπίδα.. "
"Οι περισσότεροι άνθρωποι μέσα στην ανασφάλεια τους φειδωλεύονται τα αισθήματα. Σε βλέπουν σαν αντικείμενο κατακτήσεως..."
"Αναρωτιέμαι μήπως έπαθα ότι συνήθως συμβαίνει στη ζωή μου: να πασχίζω ασυνείδητα να φθείρω κάτι που μ' εξουσιάζει - πρόσωπο, ιδέα, πράξη - όταν αισθάνομαι πως περιορίζει την ανάγκη μου για ανεξαρτησία (για ασυδοσία, θαλεγα), ανακαλύπτοντας - ομολογώ συχνά με μία σατανική διορατικότητα - τα μειονεκτήματα και τις ελλείψεις του έτσι ώστε τελικά να απαλλαγώ από την κυριαρχία του...Ναι: αυτό που με λυτρώνει συγχρόνως με βασανίζει. Και τα αντίθετο. Ετσι, δεν μπορώ να έχω ποτέ - όσο και να το επιδιώκω - το αίσθημα της εσωτερικής συνέχειας που οδηγεί στην επιτυχία - αυτή την επιτυχία που παρηγορεί για το πέρασμα του χρόνου διατηρώντας την ψυχική υγεία ως τα γεράματα..."
"Με την κοινωνία κάνω συχνά χιούμορ, γιατί κρύβει πολλή υποκρισία. Με τον άνθρωπο όμως διστάζω να κάνω, γιατί - κι αν ακόμα δεν το συνειδητοποιεί - κρύβει κάποιο δράμα, όσο κι αν το 'δράμα' προϋποθέτει κάποια στοιχειώδη ενσυνείδητη ζωή."
"Κάθε άνθρωπος, παιδί μου, είναι αντάξιος της αγάπης ενός άλλου, φτάνει να προετοιμάζει τον εαυτό του για να ακούσει τα βήματα του όταν εκείνος ξεκινά να τον συναντήσει..."

[Nectar Terzian · Rating 4 out of 5]

Οι τελευταίοι εγγονοί #2