Jump to ratings and reviews
Rate this book

Der Toten Sonne

Rate this book
„Lesen Sie dieses Buch, wenn Sie Mut dazu haben.“
– Thomas Mann zur Ersterscheinung vor 100 Jahren

Es war der von seiner Begegnung mit dem bereits im Pariser Exil lebenden Iwan Schmeljow erschütterte Thomas Mann, der 1926 die Lektüre von Die Sonne der Toten (so der Titel der deutschen Erstübersetzung) dringlich empfahl: Iwan Schmeljows Hauptwerk, eine epische Dichtung, wurde nach dem Erscheinen 1923 denn auch sogleich in ein Dutzend europäischer Sprachen übersetzt und von Thomas Mann für den Nobelpreis vorgeschlagen.
Der Roman erzählt vom mörderischen Wüten der Bolschewiki im Bürgerkrieg auf der Krim zu Beginn der Zwanzigerjahre.
Iwan Schmeljow war in Moskau aufgewachsen, die Krim, wo er von 1918 bis 1922 mit seiner Frau in Aluscha lebte, sein Flucht- und Sehnsuchtsort, war seine Heimat. Berge, Meer und gleißende Sonne, ein friedliches Vielvölkeridyll, vernichtet durch die Bolschewiki, die auch Schmeljows einzigen Sohn Sergej hier erschossen.
Der Toten Sonne ist zum literarischen Zeugnis eines Autors geworden, der sich „von Europa“ im Stich gelassen fühlte, ein Requiem auf die Opfer des damaligen Terrors und dabei nach fast hundert Jahren ein einzigartiges Buch: Die schmerzvolle Sprache des Ich-Erzählers verströmt eine ungeheure Einsamkeit und Verlassenheit, ihre poetische Kargheit entfaltet einen Sog, dem wir uns auch heute – vielmehr gerade heute – nicht entziehen können.
„Irgendwo scheint sicher die Sonne, aber das ist nicht unsere Sonne“. Die Krim ist für Iwan Schmeljow nicht länger Paradies, sondern apokalyptisch anmutende Natur, statt Fülle regieren Hunger und Elend, Rechtlosigkeit, Folter und Erschießungen. „Sie kommen nachts“, die mit dem roten Stern an der Mütze, sie verschleppen, morden und rauben.
Der Toten Sonne setzt elegisch ein, der Ich-Erzähler tastet mit seinem Blick die verheerte Natur ab, das Leid der verbliebenen Tiere, porträtiert die Nachbarn, führt Zwiesprache mit sich selbst, verarbeitet die Veränderungen. In der vormals blühenden Landschaft beschreibt er leise und behutsam die Verrohung aller menschlichen Verhältnisse, wenn alle Rechtsstaatlichkeit verfällt.
Durch die Sparsamkeit seiner Sprache, durch seine originelle Erzählkunst, wirkt Iwan Schmeljows Klage nur umso lauter, umso kraftvoller.
Ein russischer Literaturkritiker jener Tage resümierte: „Er erzählt nur, Tag für Tag, Schritt für Schritt in einer Epopöe von seinem kleinbürgerlichen Leben auf der Krim in dem Hungerjahr unter dem bolschewistischen Joch“.

Käthe Rosenberg, eine Cousine von Thomas Manns Ehefrau Katja, übersetzte Iwan Schmeljow ins Deutsche (erschienen 1925 bei S. Fischer in Berlin) – aber diese Übersetzung vermittelte nur einen ungefähren Eindruck von der Kraft und Poesie des Originals. Schmeljows unverwechselbare Erzählerstimme legt nun die Neuübersetzung von Christiane Pöhlmann frei.

320 pages, Hardcover

First published January 1, 1923

12 people are currently reading
375 people want to read

About the author

Ivan Shmelyov

68 books11 followers
Иван Сергеевич Шмелёв

Russian émigré writer, member of the Moscow literary group Sreda.
Shmelev was born into a merchant family. He graduated from the law faculty of Moscow University in 1898. His works first appeared in print in 1895. Shmelev’s best prerevolutionary prose works showed a profound knowledge of city life and popular language; they employed the narrative technique of oral folktales. The novellas Collapse (1907), Citizen Ukleikin (1908), and The Man From the Restaurant (1911), which was the most significant of the three, were written in the traditional style of critical realism.
Shmelev emigrated in 1922 and later published anti-Soviet stories and books filled with nostalgia for the prerevolutionary past, for example, The Lord’s Summer (1933).

Ratings & Reviews

What do you think?
Rate this book

Friends & Following

Create a free account to discover what your friends think of this book!

Community Reviews

5 stars
43 (47%)
4 stars
31 (34%)
3 stars
14 (15%)
2 stars
1 (1%)
1 star
1 (1%)
Displaying 1 - 10 of 10 reviews
Profile Image for Vit Babenco.
1,787 reviews5,800 followers
March 20, 2020
Is revolution a step forward or is it a step back? For those who win and enjoy their reign of terror it is a step forward… All the rest find themselves thrown back into the dark ages…
And that new existence – is it to be reached only through the Gates of Hell? – Ah, Hell is no invention of the imagination, but a real place which lies before me at this moment, a place of a charmed, magic circle of mountain and sea. And in that Hell day succeeds to day merely in a sort of changeless and purposeless sequence – a sequence so changeless and so purposeless that human beings grow confused and bewildered within its confines, and start groping about for a way of possible escape.

The living roam around the infernal circles of the underworld without any guidance and The Sun of the Dead shines upon them sorrowfully and darkly…
Farther and farther, aimlessly, I thread the snow-covered ravines. For I too am returned from the ages; I too am a barbarian of the caves. Unfortunately, though, I lack a shaggy hide for my covering. To cover me I have only a tattered suit and boots with toe-caps worn away until the rag-wrapt feet project. Nor have I at my disposal the cave-man's strength. And yet how intelligible and how familiar that life of my far-off ancestors seems to my instincts! And to think that though they had snow and darkness as have I, they lacked even fire to combat them with, and could not, as soon I shall be doing, light a stove on their return indoors! Yet for all that they survived.

To run, to hide, to survive are the only hopes of a little man at the time of social calamities.
Profile Image for Amani Alhindi.
230 reviews18 followers
June 7, 2024
رواية مرهقة للانسانية ثقيلة الوطء على النفس و ما يجعلها كذلك هو ان كاتبها هو شاهد عيان على احداثها المأساوية في شبه جزيرة القرم ابان الثورة البلشفية و الحرب الاهلية في ١٩١٧ .. هذه الاحداث و على رأسها اعدام ابنه الشاب حفرت في قلب ايفان شميليوف ذو الروح السخية و اللطف الكبير فكان نتاج الالم ان تمخضت هذه الملحمة الرهيبة .. شمس الموتى

الرواية وصف لمعاناة الناس من الجوع و انعدام الموارد الاساسية مشوبة بالاضطهاد و السرقات و الاعدامات التي كانت تطال الجميع بمجرد الصاق اي تهمة له معادية للثورة .. راح ضحيتها مئات الألوف من الارواح البريئة

لا يركز شميليوف في الرواية على معاناته الشخصية بل يوجهه نحو جيرانه و معارفه و سكّان منطقته .. يصف باسلوب جميل علاقته الوطيدة بحيوانات مزرعته و رفضه ان ينهي حياتهم و يأكلهم او حتى يقايضهم بالطعام … يحاول ان يؤمن لهم اقل طعام حتى لا يموتوا جوعاً و لكن لا يتبقى لهم و لا له شيء في النهاية يدرأ شبح الموت جوعاً …


Profile Image for Daniil Vilenskiy.
98 reviews4 followers
March 5, 2021
Маленький уютный мирок крымских дач превращается в ад, и ад тем страшнее, чем ярче контраст между дореволюционным “вчера” с его миндальными садами, разгуливающими по ним павлинами, сладким вином и шумными базарами и “сегодня” с гибнущими с голоду детьми, усеянной костьми степью, бесчинствующими матросами, казнями и пытками.

Шмелёву, пережившему этот крымский кошмар и потерявшему в гражданской войне любимого сына, удалось передать какое-то пограничное состояние между жизнью и смертью, когда на отчаяние и гнев уже не остаётся сил, когда уже ничего не ужасает и ничего не дарит веру в завтрашний день. В этом состоянии полупрозрачности, предшествующим переходу в небытие, пребывает и сам автор, и его соседи, и животные, и деревья, и даже неживая природа – пустые дороги, свинцовое море и блеклое мёртвое солнце. Это придаёт прозе Шмелёва поистине апокалиптический масштаб – для автора рушится не просто старый порядок, для него рушится весь мир.

Читать “Солнце мёртвых” непросто не только из-за ужаса описываемых событий, в котором почти нет проблесков надежды, но и из-за стиля повествования – отрывочного, разорванного и порой путанного. Но именно этот стиль и создаёт ощущение дневниковости – трудно представить, что написано это человеком, не переживающим данные события, а уже пережившим их. Наверное, есть вещи, пережить которые по-настоящему невозможно.
Profile Image for Elisa.
141 reviews24 followers
July 9, 2021

«Ecco, dunque, com'è il deserto! Il sole ride. Le montagne giocano a rimpiattino con le ombre. Cosa può loro importare se hanno davanti rosei corpi vivi o cadaveri bluastri, dagli occhi bevuti per il vino o perché svuotati del sangue?»

https://ilmanifesto.it/smelev-ogni-co...

Profile Image for Fabio Filippi.
Author 9 books
August 30, 2021
Un autore poco tradotto in Italia. Vissuto esule in Francia, in questo romanzo riesce a esprimere il crudo sentimento di abbandono e di graduale disfacimento causato dalla rivoluzione d'Ottobre. La storia si svolge in un villaggio della Crimea intorno al 1920. La fame e la paura pervadono le giornate dei protagonisti che vivono sulla speranza di non essere derubati delle proprie povere cose o di non essere assaliti e sbattuti in cella o peggio essere buttati in un fosso con un colpo di rivoltella.
Profile Image for nna .
9 reviews
November 12, 2023
Czy ktoś z możliwością edycji mógłby poprawić tytuł? Brzmi on: Słońce martwych.
Profile Image for Piotr.
625 reviews51 followers
February 26, 2024
Niezwykła książka.
To pewnie dzięki niej, był Szmielow zgłaszany do literackiego Nobla. Jak wielu innych powiększył grono "pokrzywdzonych, pominiętych". Straciła na tym sama nagroda, stracił i Szmielow, któremu ni osłodziła trudów emigranckiego życia.
Przypominają mi się "Przeklęte dni" Bunina, z którym Szmielow się przyjaźnił, u którego we francuskim Grasse mieszkał.
Porażająca, wręcz apokaliptyczna opowieść. I niezmiernie, boleśnie wręcz piękna.
Wydawca namówił na 'słowo wstępne' Sergieja Lebiediewa - powstała niewiarygodna wręcz literacko-historyczna klamra. Innej Rosji Szmielow nie doczekał - czy doczeka jej Lebiediew?
3 reviews
February 2, 2025
Ein wichtiges Dokument einer vegessenen Katastrophe auf der Krim. Absolut lesenswert, wenn man Mut dazu hat, sich mit der Aussichtlosikeit, der Verzweiflung, dem Hunger und der Brutalität im Überlebenskampf in der Zwanzigerjahren des vorigen Jahrhunderts stellen möchte.
Ein wichtiges Buch gegen das Vergessen!
Profile Image for Yousef Nabil.
231 reviews266 followers
September 18, 2024
تعود أهمية «شمس الموتى» في الأساس إلى أنها شهادة يُقدِّمها شاهد عيان على ما حدث في شبه جزيرة القرم إبان الإرهاب الأحمر والمجاعة.
يقول الأديب الألماني توماس مان عنها:
«لا شك أن ملحمة شمس الموتى هي واحدة من أشد الكتب مأساوية في تاريخ الإنسانية. لم يكن شاهد عيان بسيط هو الذي سجَّل قصة الحرب الأهلية المندلعة بين الأشقاء، بل كاتب روسي بارز، وقد يكون واحدًا من أعظم كُتَّاب القرن العشرين. إننا حتى الآن لم ندرك بعد حجم المكانة الإبداعية لإيفان سيرجيفيتش شميليوف.
اقرأوه إذا كانت لديكم الجرأة الكافية».
يرى أيضًا الأديب الروسي ألكسندر سولنجيتسين أن العمل يُقدِّم شهادة صادقة عما حدث في القرم في وقت مبكر. ربما هو أول عمل يتناول فظائع البلاشفة بهذه الصورة.
شمس الموتى عبارة عن مشاهد بانورامية تُصوِّر موت الحياة برمتها بفعل المجاعة والإرهاب، وتأثيراتهما على نفوس القاطنين وحياة الناس والحيوانات والنباتات، وتتناوب المشاهد طوال العمل بين علامات على حياة ميتة ومزاج من اليأس المدمر وذكريات الإرهاب الأحمر وعودة الناس إلى الحياة الوحشية.
في أحد المشاهد تنهال امرأة باللوم على رجل سرق البقرة التي تعيل بها أحفادها. هذا الرجل قبض عليه البلشفيون وعذبوه وأطلقوا سراحه لعدم وجود طعام يُقدَّم في السجون، ومات بعدها بأيام. قبل موته يلتقي بالمرأة التي سرقها ويستجدي منها طعامًا، وتقدم له كسرة خبز وتنهال عليه بالاتهامات، فيقول لها:
- أنا أموت كما ترين، وأنتِ... أنتِ تقضين عليَّ.
- وأنت قضيت على أيتامي أيضًا.
- سامحيني. لست أنا الذي قضيت على أيتامك، بل هم مَن قضوا علينا جميعًا.
شمس الموتى شهادة أدبية مهمة، مليئة بالمشاهد الأدبية والإنسانية القوية عن زمن صعب، وهي فرصة ليتعرف القارئ العربي على قلم إيفان شميليوف الذي أهملته حركة الترجمة.

Displaying 1 - 10 of 10 reviews

Can't find what you're looking for?

Get help and learn more about the design.