Konuşanlar, Bir Hüzünle Sesinde: Yazılar, Söyleşiler, Mektuplar

by Ziya Osman Saba

Ziya Osman Saba şiirinde, gönlümde yer etmiş dizelerden biri: "Konuşanlar, bir hüzünle sesinde..." Bu kitap da, kısacık yaşamında hüzünlü insanlara hep iyilikler dilemiş Ziya Osman Saba'nın yazılarını, söyleşilerini, mektuplarını ilk kez bir araya getiriyor. Onun sevdiği şairler, şiir kitapları, kaybettiği dostlarına yas yazıları, edebiyatımızı yücelten bir tutum...

Bu eseri, Tahsin Yıldırım nice dikkatlere açılan çabasıyla derledi.Ve bu eserin gün ışığına çıkması, hayatımın en büyük ülkülerinden biriydi.Dergi, gazete koleksiyonlarında zaman zaman rastladığım, Ziya Osman Saba imzalı yazılar bana hep öksüz çocukları çağrıştırır, onların oralarda kalmasına yerinirdim.

Şiirinde, öyküsünde daima iyiliği özlemiş Ziya Osman Saba, yazılarında da kalemini hep güzelden, incelikten, duyarlıktan yana bilemiş. Bu yazıları okumak; çirkinliklerin, bayağılıkların, koflukların saltanat kurduğu bir ortamda, has edebiyat okurlarına yalnızca mutluluk getirecek.
-Selim İleri-

336 pages, Paperback

First published January 1, 2015

About the author

Yedi Meşaleciler Hareketi'nin kurucularındandır. Şair olarak ün kazanan edebiyatçı, küçük hikâye türünde de eserler verdi. 30 Mart 1910 tarihinde İstanbul'da dünyaya geldi. Babası Binbaşı Osman Bey, Paris askeri ateşesi idi. Sekiz yaşında iken annesini kaybetti. Bu kaybın hüznünü hep hisseti ve eserlerine yansıttı. Ziya Osman, dokuz yaşında yatılı öğrenci olarak kaydedildiği Galatasaray Lisesi'nden 1931'de mezun oldu.

İlk şiiri 1927'de, lise öğrencisi iken Servet-i Fünun'da Ziya imzasıyla yayımlandı. Lisede bir yıl sınıfta kalınca bir alt sınıftaki Cahit Sıtkı ile tanışma fırsatı bulması, edebiyat dünyasında ender görülen bir dostluğun oluşmasını sağladı. Dostu Cahit Sıtkı'nın öğrencilik yıllarından itibaren kendisine yazdığı mektupları biraraya getirmesi ile ilk basımı 1957'de yapılan Ziya'ya Mektuplar adlı ünlü kitap oluşmuştur.

1928'de altı lise arkadaşı ile birlikte (Yaşar Nabi, Sabri Esat, Cevdet Kudret, Vasfi Mahir, Muammer Lütfi, Kenan Hulusi) Yedi Meşale isimli ortak kitap yayımladılar. Ziya Osman, kitabın başarısı üzerine Yusuf Ziya'nın desteğiyle çıkarılan ve yayımı sekiz ay süren aynı isimdeki derginin kurucu yazarları arasında yer aldı. Ömrü boyunca topluluğun şiir anlayışına bağlı kalan tek Yedi Meşaleci oldu. Derginin kapanmasından sonra şiirlerini Milliyet ve İçtihat'ta yayımlattı. Varlık Dergisi'nin kurulmasından sonra ise metinlerini orada yayımlatmaya başladı.

Sinir hastası olan kuzenine aşık olan Ziya Osman, ailesinin itirazlarına rağmen liseyi bitirdiği yıl onunla evlendi. 12 yıl süren bu evlilik mutsuz ve karamsar olmasına yol açtı. Yüksek öğrenimini 1936'da İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde tamamladı, aynı yıl İstanbul'da askerliğini yaptı.

Hukuk eğitimi sırasında bir yandan da Cumhuriyet Gazetesi muhasebe servisinde çalışan Ziya Osman Saba, çalışma hayatına 1938 yılında girdiği Emlak ve Eytam Bankası'nda uzun yıllar devam etti. 1943 yılında ilk eşinden ayrıldı. Aynı yıl, Yedi Meşale'den sonra ilk kitabı olan Sebil ve Güvercinler adlı kitabı yayımlandı. ABC Kitabevi'nin yayımladığı kitapta 66 şiiri yer almaktaydı. Ertesi yıl, çalıştığı bankada tanıştığı Rezzan Hanım ile evlenerek yavaş yavaş karamsarlığından kurtuldu. Bu evlilikten Orhan ve Osman isimli iki oğlu oldu.

Ziya Osman Saba, bankası tarafından Ankara'ya tayin edilmesi üzerine bir süre bu kentte yaşadıysa da İstanbul özlemi nedeniyle 1945 yılında bankadaki görevinden ayrıldı. İstanbul'da Milli Eğitim Bakanlığı Basımevi'nde tashih şefi (düzeltmen) olarak çalıştı. 1947'de ikinci kitabı Geçen Zaman yayımlandı. Varlık Yayınları tarafından basılan bu kitap, şairin "Sebil ve Güvercinler" kitabındaki şiirlerle 1943-1946 arasında yazdığı şiirlerin biraraya getirilmesinden oluşuyordu. 1950'de geçirdiği bir kalp krizi nedeniyle bu işi de bırakmak zorunda kalan Saba, yaşamının geri kalanında arkadaşı Yaşar Nabi'nin sahibi olduğu Varlık Yayınları'nın kitaplarını evinde basıma hazırlayarak geçimini sağladı.

İlk hikâye kitabı Mesut İnsanlar Fotoğrafhanesi 1952'de yayımlandı. 29 Ocak 1957 günü İstanbul'da bir kalp krizi sonucu Kadıköy'deki evinde hayatını kaybeden şairin Nefes Almak adlı şiir kitabı ile Değişen İstanbul adlı hikâye kitabı ölümünden sonra basıldı.

Eyüp Sultan'daki aile mezarına defnedilmiştir; ancak mezar bugün kayıptır.

Reviews

[Memed Koz · Rating 5 out of 5]

İnce düşünceli, hassas yürekli, maneviyatı yüksek bir İstanbul beyefendisi şair Ziya Osman Saba’nın yazıları, söyleşilerinden oluşan değerli bir kitap.
Dört bölümden oluşuyor.
1) Henüz 20’li yaşlarında dergilerde yayınlanan, kitaplara dair eleştiri yazıları. Bahsi geçen kitaplar şiir kitapları ve genelde şair adaylarının ilk kitapları. Yazık ki çoğu nitelikli şair olamamış ya da şiir yazma yolundan bir zaman sonra sapmış isimler ama o dönem için bir potansiyel teşkil etmelerinden ötürü ve bu isimlerin çoğu Saba’nın arkadaşlık ettiği kişiler.
2) Edebiyatçılarımıza, edebiyata dair görüşlerinin yer aldığı ve yine dergilerde kalmış yazılar. Bu bölümde özellikle lise sıralarında tanıştığı ve yaşamı boyunca en yakın arkadaşı olduğu Cahit Sıtkı Tarancı’ya dair yazdığı 3 yazıda daha önce hiç edinmediğim bilgileri edindim, çok sevdim.
3) Yine lise sıralarında tanışıp arkadaş olduğu, Varlık dergisinin sahibi Yaşar Nabi Nayır’a yazdığı bir kaç mektup.
4) Vefatından sonra Yaşar Nabi Nayır ve Behçet Necatigil’in kaleme aldığı iki dokunaklı yazı.
Şiirleri, yazıları, yakın çevresinin anlattıkları hep aynı yere varıyor; en başta belirttiğim, bugün çok az insanda rastlayabildiğimiz o nadide kişiliği. Şiirleri en sevdiğim şiirler arasında olan şaire dair dergilerde kalmış bu yazıların derlenip kitaplaştırılması çok değerli. Kitabın arka kapak yazısı da Selim İleri’ye ait.
Huzur içinde uyusunlar.

[Zeynep T. · Rating 5 out of 5]

Daha önce "Mutlu İnsanlar Fotoğrafhanesi" hikaye kitabını okuyup hayran kaldığım Ziya Osman Saba hakkındaki "Ziya Osman Saba - Konuşanlar, Bir Hüzünle Sesinde - Yazılar, Söyleşiler, Mektuplar" kitabını kütüphane kataloğunda görünce hemen ödünç aldım.

Bu kitapta; Ziya Bey'in çoğunlukla Varlık dergisinde olmak üzere şairler, yazarlar ya da belli bir eser için yazdığı tenkitleri, yorumları, çeşitli anketlere verdiği cevapları, kendisi ile yapılan az sayıdaki söyleşileri, bazı mektuplarını ve son olarak ölümünün ardından yakın arkadaşı Yaşar Nabi Nayır ve Behçet Necatigil'in kaleme aldığı yazıları okuyoruz.

Ziya Osman Saba arkadaşlarının ve yazar tanıdıklarının eserlerini eleştirirken nezaketi elden bırakmıyor. Herkesin övdüğü dürüst, sevecen, kibar karakteri verdiği cevaplarda kendini belli ediyor. Günümüzde edebiyat tarihinde yerini almış Fazıl Hüsnü Dağlarca, Abdülhak Şinasi Hisar, Ahmet Hamdi Tanpınar gibi yazarların değerini 40'lı, 50'lı yıllarda okuduğunda anlayıp haklarını teslim edecek kadar öngörü sahibi ve nitelikli bir eleştirmen. Bugünün yazarlarının kendisinden öğrenecek çok şeyi var.

Kitapta en sevdiğim kısımlar; Ziya Bey'in yakın arkadaşı Cahit Sıtkı Tarancı ile dostluklarını anlattığı "Cahit'le Günlerimiz" başlıklı yazıları ile Yaşar Nabi Bey'in arkadaşının ölümünden sonra kaleme aldığı veda yazısı oldu.

Tüm bu yazıları gazete ve dergi koleksiyonlarından derleyip bir araya getiren Tahsin Yıldırım Bey'e teşekkürler.