Лодонгийн Түдэв гуайн бичсэн Нүүдэл суудал ном нь 1950-1960-аад оны монголчуудын нэгдэлд орохоос өмнөх аж ахуйн байдал, нэгдэлд орсны дараах нийгэм, эдийн засаг, хүмүүсийн аж ахуй амьдрал хэрхэн өөрчлөгдөж буй талаар яруу тодоор дүрсэлж бичсэн бүтээл юм.
Номонд гарах дүрүүд нь ч бас цаанаа л нэг сэтгэлд дотно, үйл явдлуудын өрнөл ч бас амьдралд маш ойрхон, нээрээ л ингэх байсан байх даа гэж санагдахаар бичигдсэнийг онцолмоор. Нэгдэл гэж зүйл байгуулагдаж эхлэх үед хүмүүсийн сэтгэл зүй тийм ч тогтвортой байгаагүй бөгөөд зовж зовж өсгөж өндийлгөсөн хэдэн малаа нийтийн эзэмшилд өгнө гэхээр хэн бүхний сэтгэлд харамын сэтгэл төрөх нь гарцаагүй байсан бизээ. Малчин хүний хамгийн чухал хөрөнгө бол мал нь байсан болохоор буруутгах ч аргагүй биз. Түүнчлэн нэгдлийн ачаар хүмүүс хэрхэн соёлын шуурганд өртөж буйг, нэг нь нийтийн төлөө, нийт нь нэгний төлөө гэсэн уриагаар хэрхэн хот айл, цаашлаад аймаг төвөө хөгжүүлж буйг гайхалтайгаар дүрсэлж харуулсан байдаг.
Номыг уншиж байх үед Түдэв гуайг их шогч хүн байсан болов уу гэж бодож суулаа. Дүрүүдийн хооронд гарах маргааныг хөгжилтэйгээр бас шаггүй ёжтойгоор харуулсан байсан. Түдэв гуайн байгаль дүрслэл үнэхээр гайхамшигтай санагдсан. Жишээ нь намрыг ингэж дүрсэлсэн байсан нь надад маш их таалагдсан: Төгсгөл нь үгүй уудам хорвоо чи шар торгон хөнжлөө нөмрөнхөн уйтгарлаж, хөвч их шугуй навчин нулимсаар уйлж, хөдөө их тал тариан цацгаар даллана. Уулсын оргилтой будан хүдэн янаглаж усны мандалд мөсөн зайр тэврэлдээд, ургамал ногоо халиуран хөшгирч усны шувууд зангаа хувилгана.
Энэ номыг уншиж дуусахад танил болсон дүрүүдээс ингээд хагацлаа даа гэж бодоход цаанаа л нэг гунигтай санагдаж байсан бөлгөө. Уншиж үзээгүй хүмүүс байвал уншаад нэг үзээрэй гэж зөвлье дөө.