Το κόκκινο βιβλίο

by Stratis Myrivilis, Στρατής Μυριβήλης

Όλες οι πολεμικές εμπειρίες του Στρατή Μυριβήλη ξαναζούν μέσα στις ιστορίες του Κόκκινου Βιβλίου, που εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1953 και που φανερώνει πως ο συγγραφέας του δεν μπόρεσε να ελευθερωθεί απ΄την συσσωρευμένη φρίκη τόσων πολέμων. Η νοσταλγία της Λέσβου, η τρυφερότητα προς τα μικρά παιδιά της Κατοχής, αλλά κυριώς ο πόλεμος και ο θάνατος κυριαρχούν στα διηγήματά του.

Genres: Short Stories

186 pages, Hardcover

First published January 1, 1953

About the author

Stratis Myrivilis was a major figure in the literary history of 20th Century Greece. He wrote mostly fiction: novels, novellas, and short stories.

Reviews

[Nikos Dunno · Rating 4 out of 5]

Αξίζει περισσότερο για τη γραφή του παρά για τα διηγήματα αυτά καθαυτά. Νιώθω ότι θα άφηνε καλύτερη εντύπωση αν ήταν δοσμένο με διαφορετική σειρά καθώς οι πιο ανατριχιαστικές ιστορίες είναι στην αρχή και οι λιγότερο ενδιαφέρουσες στο τέλος.

[philosophie · Rating 3 out of 5]

Μια συλλογή διηγημάτων για τον πόλεμο και το εύθραυστο της ζωής· ιστορίες από την περίοδο της Κατοχής με αμιγώς νατουραλιστικό πρόσημο, με περιγραφές κι αφηγήσεις που άπτονται της πραγματικότητας, χωρίς τάση ηρωοποίησης των χαρακτήρων ή διόγκωσης των γεγονότων, με τη μελοδραματική ατμόσφαιρα να απουσιάζει.

Η εμπειρία του πολέμου βιώνεται μέσα από τα μάτια των στρατιωτών στα χαρακώματα, των απλών ανθρώπων στα μετόπισθεν, των μικρών παιδιών που δεν αντιλαμβάνονται στο έπακρο τη ζωή γύρω τους. Η αφήγηση είναι λαϊκότροπη κι ακολουθεί παραδοσιακές λογοτεχνικές συμβάσεις, με την ιδιωματική γλώσσα να εναλλάσσεται τη δημοτική, ενώ η γραφή είναι συγκινησιακή απέναντι στη βιαιότητα του πολέμου, με το ρεαλισμό να μεταμορφώνεται, κατά διαστήματα, σε ιμπρεσιονιστικό.

[Alex · Rating 2 out of 5]

Ενώ είχε κάποια πολύ δυνατά μεμονωμένα σημεία (κάποιες από τις ιστορίες για τον πόλεμο ήταν φοβερά έντονες και μιλούσαν άμεσα μέσα σου χωρίς να μπορείς να κλείσεις την φρίκη έξω, μια εξ αυτών ήταν και ο λόγος που είχα αγοράσει το Κόκκινο Βιβλίο), κουράστηκα πολύ συνολικά να το διαβάσω. Η γραφή μου φάνηκε σαν Καζαντζάκης σε έκπτωση, κάποιες από τις ιστορίες (οι πιο "λυρικές" και ελεγειακές) ήταν ασύνδετες και οριακά έβγαζαν νόημα. Μάλλον, μιας και δεν θέλω να γράψω κακή κουβέντα έχοντας ως δείγμα ένα μόνο βιβλίο σε συνδυασμό με την βαρύτητα του ονόματος, θα πω πως ο Μυριβήλης δεν είναι για μένα.

[Konstantinos · Rating 3 out of 5]

Βρήκα αυτό το μικρό βιβλιαράκι σε ένα από αυτά τα μπαζάρ βιβλίου που πουλάνε κυρίως Λένα Μαντά και Νταν Μπράουν. Έχοντας στο μυαλό μου το Η ζωή εν τάφω που με συγκλόνισε όταν το διάβασα, και διαβάζοντας στο οπισθόφυλλο ότι πρόκειται για συλλογή αντιπολεμικών διηγημάτων μου φάνηκε ενδιαφέρον αλλά σκέφτηκα να περιμένω για να το βρω στο βιβλιοπωλείο που πηγαίνω συνήθως...

Πάω λοιπόν στο βιβλιοπωλείο και ρωτάω τον Δημήτρη - τον ιδιοκτήτη - αν το έχει:
- Έχεις το κόκκινο βιβλίο του Μυριβήλη;
- Δεν το έχω αλλά μπορώ να το φέρω. Αλλά το ξέρεις ότι είναι λίβελος...
- Δηλαδή;
- Είναι αντικομμουνιστικό. Λέει μέσα για μπολσεβίκους, για κόκκινους, κτλ.
- Το ξέρω, του λέω, ότι ο Μυριβήλης ήταν αντικομμουνιστής, αλλά έχω ξαναδιαβάσει Μυριβήλη και μου άρεσε πολύ. Εξάλλου, δεν έχω πρόβλημα, διαβάζω τα πάντα και κρίνω...

Είναι πραγματικά εντυπωσιακό πως μπορεί ο συγγραφέας που έχει γράψει το - κατά τη γνώμη μου - αντιπολεμικό αριστούργημα Η ζωή εν τάφω, να σβήνει με μια μονοκοντυλιά τα πάντα.

Πώς μπορεί να αναφέρεται στον εμφύλιο ως "καταστροφή που έφεραν στον τόπο οι ελληνόφωνοι τσέτες του σλάβικου κομμουνισμού";

Πώς μπορεί αυτή η συλλογή από διηγήματα, τα οποία λογοτεχνικά είναι τόσο όμορφα, να βρίθει από εντυπωσιοθηρικά τζημεροειδή "επιχειρήματα" του τύπου "είχα έναν φίλο, πλουσιόπαιδο, γιο μεγάλου κλωστοβιομήχανου. Ήταν κομμουνιστής και ξόδευε κάθε βράδυ ένα μηνιάτικο δικό μου. Τώρα ευτυχώς ξεκουμπίστηκε στην Αμερική και σκορπάει εκεί τα λεφτά του μπαμπά του και τις ιδέες του Μαρξ.";

Πώς μπορεί ένας συγγραφέας που έχει περιγράψει με τα μελανότερα χρώματα τη φρίκη του πολέμου, να θεωρεί μάρτυρες (!) τους ταγματασφαλίτες που βρίσκονται στον πάτο της Πηγάδας του Μελιγαλά;

Απόδειξη ότι το να είναι κανείς μεγάλος λογοτέχνης (καλλιτέχνης, κτλ.) δεν τον κάνει και μεγάλο Άνθρωπο.

Τρία αστεράκια γιατί σαν διηγήματα μου άρεσαν γενικά.

[Marios Shekeris · Rating 2 out of 5]

13 διηγήματα. Έκδοση το 1953. Ποικίλα θέματα. Γραφή που κυμαίνεται από την ποιητική λυρικότητα στον ωμό, σκληρό ρεαλισμό και μετά ξανά στο κλασικό παραμύθι της γιαγιάς. Λογικά θα πρέπει να γράφτηκαν σε διαφορετικές χρονικές φάσεις και διαθέσεις.

Συγκλονίζουν αυτά που έχουν να κάνουν με τον πόλεμο. Πολέμους καλύτερα. Που τους έζησε και ο ίδιος. Βαλκανικούς πολέμους, η μικρασιατική εκστρατεία. Και μετά ο δεύτερος παγκόσμιος, κατοχή και μετά εμφύλιος. Με εμπειρία προσωπική, με συλλογή των εμπειριών ή από τις ιστορίες των συμπολεμιστών. Ιστορίες φρίκης και απίστευτης βιαιότητας και βαρβαρότητα (όχι μόνον των «άλλων» αλλά και «εμείς») που ο Μυριβήλης τις διηγείται αρκετά ψύχραιμα με τα σημερινά δεδομένα. Πονάει η ανάγνωση, αλλά δίνει μια ευκαιρία να κατανοήσουμε τις εποχές.

Το παιδί τόχανε γδύσει τσίτσιδο και το γλέντησαν πολλοί σαν γυναίκα. Κατόπι βάρεσαν μπηχτές στα ψαχνά του και ασέλγησαν ακόμα και μέσα σ’ αυτές τις αιματηρές τρύπες. Στο τέλος κόψανε τη φύση του και τη μπήξανε στο στόμα του. Κρεμόταν εκεί ανάμεσα στα άσπρα δόντια του σαν μια μαύρη γλώσσα.

Φρίκη.

Μετα;

Κάποια άλλα διηγήματα έχουν την ονειρική λυρικότητα του Μυριβήλη σε συνδυασμό με την φυσιολατρία του που καταλήγουν - στην δικιά μου ανάγνωστική εμπειρία - σε μια συμβατική φλυαρία. Μετά ένα παραμύθι από την γιαγιά προς τα εγγόνια για την διαμάχη αληθινής αγάπης με το προξενιό και το συνοικέσιο. Μια ιστορία για τα κορίτσια με κύφωση. Και μετά στο τέλος ένα καθαρό παραμύθι με μικροαπατεώνες και τα μπλέξιματά τους με πειρατές και βρικόλακες.

Ένα μείγμα κειμένων χωρίς ιδιαίτερη συνοχή, που δίνει την ευκαιρία στον αναγνώστη να γνωρίσει ή να επιβεβαιώσει την χαρισματική γραφή του Μυριβήλη.

[Irini Gergianaki · Rating 5 out of 5]

Βγήκε εψές η Σελήνη, πελώρια και φασματική, στύλωσε πάνω από τον Λυκαβηττό την ασπίδα του καθρέφτη της και άπλωσε το ερωτικό της φίλτρο πάνω στην Πολιτεία με τα σβησμένα φώτα.

Οι άνθρωποι ένιωσαν μια στάλα από το χρυσό δηλητήριο να στάζει μέσα στην αδύνατη καρδιά. Τα δάχτυλα έγιναν φιλντισένια, τα μέτωπα αγνό κερί, και μέσα στα διάπλατα μάτια άναψαν πυρσοί από κίτρινο φώσφορο.

Η Σελήνη χαμήλωσε πάνω στις ωραίες γυναίκες, πέρασε στο εκστατικό πρόσωπό τους την προσωπίδα από λεπτό φύλλο χρυσού, αυτή που φορούσαν οι πεθαμένες βασίλισσες των Μυκηνών. Τις κοιτάξαμε με θάμβος και είταν η πρώτη φορά που τόσο βαθιά τις είδαμε ως μέσα στη θηλυκή καρδιά τους.

Γιατί είταν η Σελήνη που μας τις έδειξε.

Βαθιά λυρικός, "στοιχειωμένος" από τη φρίκη των πολέμων που έζησε γράφει με δάκτυλα βουτηγμένα στην σκληρότητα της ζωής.
Η γενιά του 30... Είναι και αυτά τα μικρά καλοδεμένα βιβλία της Εστίας που μυρίζουν λογοτεχνία.

[Kostas Kalamatianos · Rating 4 out of 5]

Το βιβλίο περιλαμβάνει τα εξής διηγήματα (με διαφορετική θεματογραφία και έκταση):
1. Το λουλούδι της φωτιάς.
Εκτενέστατο, περιγράφει την αγριότητα του πολέμου. Ίσως το καλύτερο του βιβλίου.
2. Πώς ο Παγκράτης δεν έγινε ήρωας.
Ένα μικρό σε έκταση περιστατικό, του Ελληνο-ιταλικού πολέμου.
3. Αποκριάτικη ιστορία.
Χιουμοριστική ιστορία που εκτυλίσσεται στα χρόνια της γερμανικής κατοχής.
4. Η φωνή της Ραχήλ.
Στηλιτεύει τις φρικαλεότητες των εγκλημάτων των ναζί και των Ελλήνων κομμουνιστών (δεν αναφέρει τίποτα όμως, για τα εγκλήματα των δοσιλόγων κοκ).
5. Στη χώρα των αγαλμάτων.
Ιστορία 4 κοριτσιών στα χρόνια της Γερμανοιταλικής Κατοχής με "φόντο " το μεγάλο λιμό του 40-41 στην Αθήνα, τους θανάτους και την εμφάνιση των μαυραγοριτών.
6. Μια νύχτα πλάι στο τζάκι.
7. Η καμπουρίτσα.
Το πρώτο διήγημα του βιβλίου που δεν έχει αναφορά σε πόλεμο, κοκ και μιλάει για την θλιβερή ιστορία μια νεαρής κοπέλας με αναπηρία.
8. Νύχτα στο Σαρωνικό.
Φυσιολατρική περιγραφή με έντονα χρώματα.
9. Η γιαγιά η Λυγερή.
Ο έρωτας του Λιά για την Λυγερή, όπως τον αφηγείται η ίδια, στις εγγονές της.
10. Κάτω από τον άδειον ουρανό.
11. Ένα αγόρι της Αθήνας.
Ιστορία της Κατοχής/αντίστασης με πικρό τέλος.
12. Η νύχτα της Εκάτης.
13. Οι κάλπηδες.
Η ιστορία του ψευτοΘόδωρου και του Καλπομανώλη, όπως την άκουσε ο συγγραφέας από τον παππού του.