What do you think?
Rate this book
Provocatief coachen: de basis
Coaches, trainers en therapeuten zijn opgeleid om hun clienten naar de mond te praten. Elk probleem wordt serieus genomen en de vertrouwensrelatie moet ten koste van alles in stand worden gehouden. Lachen is uit den boze en de hulpverlener heeft de plicht om zinnige, praktische en haalbare oplossingen aan te dragen. Psychologen Jaap Hollander en Jeffrey Wijnberg zetten alle gangbare psychologische tradities op de kop met hun provocatieve stijl van coachen. Met een gefundeerde theorie, praktische toepassingen en concrete oefeningen reiken zij de hulpverlener een nieuwe aanpak aan. De provocatieve stijl is een manier van communicatie die humor en uitdaging combineert met speelsheid, confrontatie en goed contact.
- GenresPsychologyNonfiction
245 pages, Hardcover
First published January 1, 2008
3 people are currently reading
28 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 4 of 4 reviews
August 20, 2019
Vooronderstellingen van provocatieve coaching:
1. Het meest persoonlijke (wat door client als meest persoonlijk wordt ervaren) is universeel (iedereen heeft daar last van).
2. Mensen zijn veerkrachtiger dan ze lijken.
3. Een beetje wantrouwen (jegens wat mensen zeggen vs doen) is gezond.
4. Mensen lachen gauwer dan je denkt (mensen hebben een aangeboren behoefte om te lachen).
5. Uitdagen schept een band.
6. Als je een ezel vooruit wilt laten lopen, moet je hem aan zijn staart trekken (prikkelen ipv duwen of meetrekken).
7. Iemand brengt structuur aan; als de coach het niet doet, dan doet de client het wel.
8. Zijpaden en omwegen leiden naar de kern (door af te leiden haal je een client uit zijn verhaal).
Frank Farelly: grondlegger van provocatief coachen. Is begonnen als Rogeriaans therapeut; merkte dat hij door te zeggen waar het op staat, sneller en meer resultaat boekte.
Hollander, Dawes & Duba: hebben Farelly-factoren uitgewerkt:
1. Maak lichamelijk contact. Basisformule provocatieve coaching = warm fysiek contact + humor + provocatie (zeggen wat je denkt, uitdaging). Provocatie zonder humor en warm contact is cynisme of belediging.
2. Praat op grappende toon: ‘affectionate banter between friends.’. Niet serieus of begrijpend. Ook niet neerbuigend. Harde inhoudelijke boodschappen worden verzacht door positieve non-verbale relationele boodschap. Incongruentie tussen woorden en houding als strategie.
3. Spiegel non-verbale reacties van de cliënt. Voor contact, rapport. En voor inspiratie om positief plagend te kunnen observeren en reageren.
4. Richt de aandacht volledig op de cliënt.
5. Weiger om de cliënt te helpen.
6. Vergeet de structuur van het gesprek. Verwarring brengt de cliënt uit balans.
7. Ga voor de emoties. Bij noord-europeanen hoort het tonen van uitbundige emoties, zowel negatief als positief, niet; behalve bij sport, en daar lijkt het een beetje aangeleerd of een uitlaatklep. Erover praten mag wel. Provocatief coachen zoekt de emoties juist op, als er maar wat gebeurt: gevoelsmatige betrokkenheid of afstand - associatie of dissociatie? Je kunt emoties niet ‘oproepen’, wel de ander uitnodigen om emotioneel betrokken te zijn. Over seks beginnen: roept bij de meeste mensen een gevoelsmatige reactie op.
8. Stoplicht-kleurenblindheid. Als de cliënt met emotie aangeeft ergens niet over te willen praten, dan er juist op doorgaan. Twee redenen: (1) Nederlanders willen bij emotie schuilen tot de bui over is; coach wil pijnlijke zaken verhelderen, desensitiseren. Cliënt schaamt zich of is bang; de coach accepteert - immers: het meest persoonlijke is universeel, hoe emotioneler, hoe beter herkenbaar voor anderen omdat we op dat niveau gelijk aan elkaar zijn. (2) respecteren wens cliënt betekent een relatie waarin pijnlijke onderwerpen worden vermeden. Over de grens gaan leidt tot frictie en daarna een relatie waarin emotioneel belangrijke onderwerpen besproken kunnen worden, waarin iemands gevoelige kanten worden gezien.
9. Non verbale reacties beschrijven. Doel: op zoek naar de emotie achter de reacties.
10. Vraag naar details wanneer cliënt vaag wordt. De coach voelt vermijding, spanning aan, en zoekt naar de emotie erachter. Vaag wijst op schaamte, spanning of op jezelf opblazen: ‘blaaskaak’ (mooi beeld = kikker). Blaaskaakgedrag kan leiden tot oproepen irritatie en kloof tot andere mensen - dat kan de coach willen bespreken.
11. ‘On the spot hypnotherapie’. Door de verwarrende communicatie kan de cliënt in een soort ‘verwarringstrance’ komen: aandacht naar binnen gericht, innerlijke processen lopen vanzelf zonder bewust denken, bewegingloosheid. Coach gaat dan langzaam gedragen praten met diep timbre, congruent, algemene waarheden vertellen om cliënt ander perspectief aan te reiken.
12. Reageer congruent op trauma’s.
13. Reflecteer incongruenties.
14. Misinterpreteer communicatieproblemen als kwaliteiten.
15. Protesteer zwak vooruitgang. Door niet serieus te nemen, moet de cliënt zijn vooruitgang verkopen en telkens herhalen. Daardoor raakt hij meer overtuigd van vooruitgang.
Provocatieve relatie:
- Verbaal impliceert de coach dat hij een expert is.
- Non verbaal: overdrijving waardoor de cliënt begrijpt dat de coach helemaal niet de expert is (belachelijk maken).
- Non verbaal: relationele boodschap ‘je bent oke’.
Basisformule provocatief coachen: contact + humor + provocatie. Prov coach houdt de cliënt een lachspiegel voor.
Contact gaat voor techniek. Als de cliënt ‘uit contact gaat’, dan het afwijzende gedrag van de cliënt benoemen (lichtvoetig) en eerst het contact herstellen.
De cliënt gedraagt zich bij de coach zoals zij in het dagelijkse leven met andere mensen omgaat - mensen zijn gewoontedieren. Coach maakt de relationele problemen van de cliënt voelbaar door ofwel overdreven hetzelfde te doen, of de gewenste reactie overdreven te vertonen.
Manoeuvre = gedrag waarmee cliënt niet alleen een inhoudelijke boodschap geeft, maar tevens de relatie probeert te definiëren. Begrip van usa psych Jay Haley. Hoe sterker de manoeuvre van de cliënt, hoe provocatiever de reactie van de coach.
Onderbreken: het onderbreken van de cliënt wordt vaak als ongepast beschouwd maar kan de volgende positieve effecten hebben:
- Pattern disruption: door de verwarring kunnen nieuwe ideeën wortel schieten.
- Verhinderen van de gebruikelijke voorstelling van zaken.
- Cliënt wordt gestimuleerd om eigen voorstelling van zaken te verdedigen. Coach achterhaalt hiermee de motivatie en eigenaarschap.
Dramatiseren
Dramatiseren versterkt het effect van de sessie: pakkende slogans, overdreven nadoen, gekke toneelstukjes... alles werkt.
Effectiviteit
Of provocatieve coaching effectief is, valt eigenlijk niet te meten. Enige criterium is if de coach ervan geniet. Daarmee blijft alle verantwoordelijkheid bij de client.
‘Iedereen heeft op zijn eigen - al dan niet miserabele - leven.’ De provocatieve coach kan uitdagen, maar wat de cliënt met de uitdaging doet, is zijn eigen verantwoordelijkheid.
1. Het meest persoonlijke (wat door client als meest persoonlijk wordt ervaren) is universeel (iedereen heeft daar last van).
2. Mensen zijn veerkrachtiger dan ze lijken.
3. Een beetje wantrouwen (jegens wat mensen zeggen vs doen) is gezond.
4. Mensen lachen gauwer dan je denkt (mensen hebben een aangeboren behoefte om te lachen).
5. Uitdagen schept een band.
6. Als je een ezel vooruit wilt laten lopen, moet je hem aan zijn staart trekken (prikkelen ipv duwen of meetrekken).
7. Iemand brengt structuur aan; als de coach het niet doet, dan doet de client het wel.
8. Zijpaden en omwegen leiden naar de kern (door af te leiden haal je een client uit zijn verhaal).
Frank Farelly: grondlegger van provocatief coachen. Is begonnen als Rogeriaans therapeut; merkte dat hij door te zeggen waar het op staat, sneller en meer resultaat boekte.
Hollander, Dawes & Duba: hebben Farelly-factoren uitgewerkt:
1. Maak lichamelijk contact. Basisformule provocatieve coaching = warm fysiek contact + humor + provocatie (zeggen wat je denkt, uitdaging). Provocatie zonder humor en warm contact is cynisme of belediging.
2. Praat op grappende toon: ‘affectionate banter between friends.’. Niet serieus of begrijpend. Ook niet neerbuigend. Harde inhoudelijke boodschappen worden verzacht door positieve non-verbale relationele boodschap. Incongruentie tussen woorden en houding als strategie.
3. Spiegel non-verbale reacties van de cliënt. Voor contact, rapport. En voor inspiratie om positief plagend te kunnen observeren en reageren.
4. Richt de aandacht volledig op de cliënt.
5. Weiger om de cliënt te helpen.
6. Vergeet de structuur van het gesprek. Verwarring brengt de cliënt uit balans.
7. Ga voor de emoties. Bij noord-europeanen hoort het tonen van uitbundige emoties, zowel negatief als positief, niet; behalve bij sport, en daar lijkt het een beetje aangeleerd of een uitlaatklep. Erover praten mag wel. Provocatief coachen zoekt de emoties juist op, als er maar wat gebeurt: gevoelsmatige betrokkenheid of afstand - associatie of dissociatie? Je kunt emoties niet ‘oproepen’, wel de ander uitnodigen om emotioneel betrokken te zijn. Over seks beginnen: roept bij de meeste mensen een gevoelsmatige reactie op.
8. Stoplicht-kleurenblindheid. Als de cliënt met emotie aangeeft ergens niet over te willen praten, dan er juist op doorgaan. Twee redenen: (1) Nederlanders willen bij emotie schuilen tot de bui over is; coach wil pijnlijke zaken verhelderen, desensitiseren. Cliënt schaamt zich of is bang; de coach accepteert - immers: het meest persoonlijke is universeel, hoe emotioneler, hoe beter herkenbaar voor anderen omdat we op dat niveau gelijk aan elkaar zijn. (2) respecteren wens cliënt betekent een relatie waarin pijnlijke onderwerpen worden vermeden. Over de grens gaan leidt tot frictie en daarna een relatie waarin emotioneel belangrijke onderwerpen besproken kunnen worden, waarin iemands gevoelige kanten worden gezien.
9. Non verbale reacties beschrijven. Doel: op zoek naar de emotie achter de reacties.
10. Vraag naar details wanneer cliënt vaag wordt. De coach voelt vermijding, spanning aan, en zoekt naar de emotie erachter. Vaag wijst op schaamte, spanning of op jezelf opblazen: ‘blaaskaak’ (mooi beeld = kikker). Blaaskaakgedrag kan leiden tot oproepen irritatie en kloof tot andere mensen - dat kan de coach willen bespreken.
11. ‘On the spot hypnotherapie’. Door de verwarrende communicatie kan de cliënt in een soort ‘verwarringstrance’ komen: aandacht naar binnen gericht, innerlijke processen lopen vanzelf zonder bewust denken, bewegingloosheid. Coach gaat dan langzaam gedragen praten met diep timbre, congruent, algemene waarheden vertellen om cliënt ander perspectief aan te reiken.
12. Reageer congruent op trauma’s.
13. Reflecteer incongruenties.
14. Misinterpreteer communicatieproblemen als kwaliteiten.
15. Protesteer zwak vooruitgang. Door niet serieus te nemen, moet de cliënt zijn vooruitgang verkopen en telkens herhalen. Daardoor raakt hij meer overtuigd van vooruitgang.
Provocatieve relatie:
- Verbaal impliceert de coach dat hij een expert is.
- Non verbaal: overdrijving waardoor de cliënt begrijpt dat de coach helemaal niet de expert is (belachelijk maken).
- Non verbaal: relationele boodschap ‘je bent oke’.
Basisformule provocatief coachen: contact + humor + provocatie. Prov coach houdt de cliënt een lachspiegel voor.
Contact gaat voor techniek. Als de cliënt ‘uit contact gaat’, dan het afwijzende gedrag van de cliënt benoemen (lichtvoetig) en eerst het contact herstellen.
De cliënt gedraagt zich bij de coach zoals zij in het dagelijkse leven met andere mensen omgaat - mensen zijn gewoontedieren. Coach maakt de relationele problemen van de cliënt voelbaar door ofwel overdreven hetzelfde te doen, of de gewenste reactie overdreven te vertonen.
Manoeuvre = gedrag waarmee cliënt niet alleen een inhoudelijke boodschap geeft, maar tevens de relatie probeert te definiëren. Begrip van usa psych Jay Haley. Hoe sterker de manoeuvre van de cliënt, hoe provocatiever de reactie van de coach.
Onderbreken: het onderbreken van de cliënt wordt vaak als ongepast beschouwd maar kan de volgende positieve effecten hebben:
- Pattern disruption: door de verwarring kunnen nieuwe ideeën wortel schieten.
- Verhinderen van de gebruikelijke voorstelling van zaken.
- Cliënt wordt gestimuleerd om eigen voorstelling van zaken te verdedigen. Coach achterhaalt hiermee de motivatie en eigenaarschap.
Dramatiseren
Dramatiseren versterkt het effect van de sessie: pakkende slogans, overdreven nadoen, gekke toneelstukjes... alles werkt.
Effectiviteit
Of provocatieve coaching effectief is, valt eigenlijk niet te meten. Enige criterium is if de coach ervan geniet. Daarmee blijft alle verantwoordelijkheid bij de client.
‘Iedereen heeft op zijn eigen - al dan niet miserabele - leven.’ De provocatieve coach kan uitdagen, maar wat de cliënt met de uitdaging doet, is zijn eigen verantwoordelijkheid.
July 28, 2020
Vermakelijk werkje met veel voorbeelden. Ook wel leerzaam, geloof ik.
March 9, 2025
Zeker het laatste hoofdstuk (waarom het werkt) maakte dit boekje de moeite waard. Had een stuk dunner gekund. Had liever enkele dialogen volledig gezien, dan tientallen keren het begin van een interventie. Deel 2 is onderweg.
Displaying 1 - 4 of 4 reviews