Hanna's reis

by Martine Letterie

Het is oorlog en de joden mogen niets meer van de Duitsers. Hanna is vijftien en daar mag ze ook al niets. Ze wordt er gek van. Dan ontmoet ze Anneke. Elke avond na het werk lopen ze samen op. Al snel bedenkt Hanna een gevaarlijk spel. 'Ik durf, ik durf, wat jij niet durft…' Ze dagen elkaar uit en Hanna durft het meest.

Als ze voor de zoveelste keer op het politiebureau zit, moet ze van de kinderpolitie naar een joods tehuis voor moeilijk opvoedbare kinderen in Apeldoorn. Woedend is Hanna, maar haar ouders zijn het ermee eens. Die denken dat ze daar veilig is voor de Duitsers. Ze vertrekt op 1 maart 1942, met de belofte dat ze eind mei weer naar huis mag. Maar dat pakt heel anders uit…

Dat Joodse tehuis heette het Paedagogium Achisomog en stond op het terrein van de joods psychiatrische inrichting Het Apeldoornsche Bosch. Beide werden in januari 1943 in één nacht door de Duitsers ontruimd.

Genres: History

172 pages, Hardcover

First published January 1, 2012

About the author

Martine Letterie werd 12 december 1958 in Amsterdam geboren. Ze groeide op in Voorburg en studeerde Nederlandse Taal- en Letterkunde in Utrecht, hoofdvak Middelnederlandse Letterkunde.
Ze stond ruim twaalf jaar voor de klas als lerares Nederlands op mavo, havo, vwo, meao en gaf de laatste vier jaar daarvan jeugdliteratuur op de Pabo in Doetinchem.

Sinds 1997 is ze fulltime schrijver en freelancer op het gebied van jeugdliteratuur. Inmiddels heeft ze meer dan 80 titels op haar naam staan. Veel daarvan zijn historische jeugdboeken. Samen met Arend van Dam heeft ze de Schrijvers van de Ronde Tafel opgericht en ze vormden 10 jaar samen het bestuur. Martine leidde het project Vergeten oorlog. In die serie zijn van haar hand de titels Oorlog zonder vader, Bommen op ons huis, Verzet tegen de vijand en Hanna’s reis verschenen.
Voor kleuters heeft ze De Sprookjesreis geschreven: een serie van 10 prentenboeken met bekende sprookjes, maar allemaal net even anders.
In 2010 is de Sprookjesreis genomineerd voor de Kinderboekwinkelprijs en in 2011 Kook jij of kook ik? een avi-meegroeiboek voor beginnende lezers, geïllustreerd door Rick de Haas. In augustus 2012 is een tweede meegroeiboek verschenen: Piet en Riet naar de maan.

Reviews

[Irene · Rating 4 out of 5]

Goed jeugdboek over een relatief onbekend gedeelte tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hanna komt terecht in het Joodse kindertehuis Paedagogium Achisomog. Dit tehuis staat op het terrein van de joods psychiatrische inrichting Het Apeldoorsche Bosch. Hier werden o.a. kinderen met een verstandelijke beperking of moeilijk opvoedbare kinderen opgevangen.

Hanna wordt door de Amsterdamse politie als moeilijk opvoedbaar gezien als ze in korte tijd drie keer in aanraking met de politie is gekomen. Op station Apeldoorn leert ze Jan kennen, uiteindelijk brengt hij haar naar het tehuis. In het tehuis gedraagt ze zich netjes en houdt ze zich aan alle regels zodat ze na drie maanden observatietijd weer naar huis kan, naar haar familie. Ze moet langer blijven, ook omdat het veiliger is dan terugkeren naar Amsterdam.

Veiliger blijkt het uiteindelijk toch niet. Dit waargebeurde stuk geschiedenis wordt door Letterie goed neergezet. In de nacht van 21 -22 januari 1943 worden alle bewoners en het personeel van Het Apeldoornsche Bos en het PA door de bezetter op transport gesteld naar Westerbork en direct naar Auschwitz. Direct na aankomst zijn ze vermoord.

De perspectieven van Hanna en Jan (een niet-joodse jongen die werkt op station Apeldoorn) geven het verhaal goed en helder weer.
In haar nawoord schrijft Letterie hoe dit verhaal tot stand is gekomen en dat Hanna's reis gebaseerd is op het leven van Margaretha Swart.

[Karin Van · Rating 5 out of 5]

Prachtig geschreven. Je reist met Hanna mee.

[Edwin · Rating 4 out of 5]

Nadat ze voor de 3e keer op het politiebureau is geweest, wordt Hanna voor observatie opgenomen in het Paedagogium Achisomog, een kinderhuis voor moeilijke kinderen op het terrein van het Apeldoornsche Bosch. Hanna is woedend en begrijpt er niets van. Ze wil alleen maar naar huis.

Letterie vertelt in dit boek wisselend over Jan, een jongen die Hanna op het station van Apeldoorn heft ontmoet, en over Hanna zelf. Ze beschrijft het 'veilige' leven dat Hanna heeft in het tehuis, en over de onveilige buitenwereld waar Jan in leeft. Tijdens zijn werk op het station hoort Jan wat de Duitsers van plan zijn. Hij probeert om de leiding van het Apeldoornsche Bosch te waarchuwen.

Het verhaal is grotendeels op waarheid gebaseerd. Het Apeldoornsche Bosch is inderdaad ontruimd en de patiënten en personeel op beestachtige wijze behandeld door de Duitsers. De belevenissen van Hanna lijken veel op die van een ander meisje waarvan Letterie de dossiers heeft kunnen inzien.

Dit boek is een onderdeel uit de 'Vergeten Oorlog' serie van uitgeverij Leopold. Echt een aanrader voor de wat oudere jeugd.

[Anna · Rating 5 out of 5]

Ik had nog nooit iets gelezen over de vergeten kinderen in het Apeldoornsche bos. Het heeft een enorme indruk op mij gemaakt.
Een aanrader voor een ieder die meer wil lezen dan alleen de geschidenisboeken van school.

[Didactief]

Zoenen met een Duitse soldaat. Dat doe je niet als vijftienjarig joods meisje in 1942. Hanna doet het wel en wordt gestraft. Ze wordt drie maanden voor observatie naar een joods kindertehuis in het Apeldoornsche Bosch gestuurd: het Paedagogium Achisomog. Hanna is woedend, maar haar familie is opgelucht. In Apeldoorn is het vast veiliger dan in Amsterdam.

Op het station in Apeldoorn komt Hanna in contact met stationshulp Jan die haar naar het Apeldoornsche Bosch brengt. Jan kan Hanna niet vergeten en denkt nog vaak aan dat 'stoere gekke meisje'.

In het tehuis heeft Hanna het naar haar zin, ze sluit vriendschap met kamergenootje Rosa en de verstandelijk gehandicapte Wolf. Toch zet ze elke dag een streepje achterop haar nachtkastje om de dagen te tellen tot ze weer naar huis mag. Wanneer na drie maanden besloten wordt dat ze voor de veiligheid beter in Apeldoorn kan blijven, besluit ze met Rosa te ontsnappen: ze móet haar moeder zien. Jan helpt de meisjes. De reis komt abrupt ten einde wanneer ze worden verraden en opgepakt in Amsterdam. De meisjes gaan terug naar het tehuis en blijven daar tot de Duitsers het tehuis ontruimen en iedereen op transport naar het oosten sturen.

In Hanna's reis vertelt Martine Letterie wisselend over Hanna en Jan. Ze beschrijft beeldend Hanna's 'veilige' leven in het tehuis en hoe ze worstelt met het missen van haar familie in Amsterdam. De gedeelten over Jan beschrijven vooral de onveilige buitenwereld. Op het station hoort Jan wat de Duitsers van plan zijn en dat brieft hij door aan Hanna in het Apeldoornsche Bosch.

Voor een groot deel is het verhaal dat Letterie schrijft gebaseerd op echte gebeurtenissen. De hoofdpersoon Hanna is verzonnen, maar haar belevenissen lijken erg op die van Margaretha Swart, een meisje dat wel echt geleefd heeft. Hanna's reis maakt deel uit van de serie Vergeten Oorlog, een reeks boeken over onbekende verhalen uit de Tweede Wereldoorlog. Dit indrukwekkende leesboek maakt een onuitwisbare indruk en zorgt ervoor dat de oorlog niet vergeten kan worden.

[Rianne · Rating 3 out of 5]

Gezien de titel verwachtte ik een ander boek, een boek dat over een reis zou gaan in de oorlog. De titel vind ik dan ook niet echt goed gekozen. In het nawoord lees ik dat het boek is geschreven ook om te belichten wat zich in Apeldoorn heeft afgespeeld tijdens de oorlog en dat klopt, maar dan had de titel wel anders mogen zijn.
Wanneer de reis in mijn ogen pas echt begint is het boek ten einde. Begrijpelijk omdat de schrijver zich baseert op feiten en daar waarschijnlijk niet over heeft terug kunnen vinden, maar je komt daardoor wel bedrogen uit.
Het boek speelt zich wel af in de oorlog, maar het gaat vooral over een meisje dat op een plek moet blijven voor haar eigen veiligheid, maar dat zelf niet in de gaten heeft. Er wordt nogal snel over emoties heen gestapt, want als puber horen dat je hele familie is gedeporteerd lijkt me geen gewone gang van zaken en daar wordt nogal makkelijk overheen gestapt.
Het is een aardig boek, maar niet briljant.

[Elly · Rating 5 out of 5]

Een boek dat ik wilde lezen na Familiegeheim. Dit boek speelt in 1942. Ik vind de tijd van Hanna in het tehuis het mooiste deel. Ook hoe de jongen van het station steeds weer een rol speelt. Wederom heel beeldend geschreven. Het nawoord is uitgebreid en geeft je kippenvel vind ik.

[Brigitte · Rating 5 out of 5]

Wat is dit prachtig geschreven. Het is een moeilijk onderwerp, het is een verdrietig stuk geschiedenis, maar het is heel helder en beeldend verteld. Echt een mooi boek.

[Gusta · Rating 4 out of 5]

Wat een in- en inverdrietig verhaal. Indringend geschreven. De moeite zeer waard.

[Ria]

blijvend belangrijk.
opdat we niet vergeten.

[Janny Lokerse · Rating 4 out of 5]

Zeer aangrijpend verhaal van een Amsterdams meisje, dat een verkeerde vriendin krijgt en zo in korte tijd 3 keer op het politiebureau belandt. Ze is een onhandelbare puber die ter observatie …

[Luna faye · Rating 5 out of 5]

Zo’n mooi maar ook triest verhaal. Ik schrik nog elke keer van de gebeurtenissen in de tweede wereld oorlog.

[Jitsje · Rating 4 out of 5]

Een mooi boek over de geschiedenis van Apeldoorn in de tweede wereldoorlog.

[Marte Jongbloed · Rating 4 out of 5]

Indrukwekkend en hartverscheurend.
Een aanrader.

[Anne · Rating 3 out of 5]

Het was een erg indrukwekkend boek.

(2015 reading challenge: Set in my hometown)