Jest to książka dość wyjątkowa. Jest niewiele pamiętników czy wywiadów-rzek z najwyższymi przedstawicielami nomenklatury. Z samego tego faktu należy jej się uwaga. Tok wywiadu prowadzonego przez Rolickiego jest dość wartki, więc czyta się ją sprawnie. Treść jest dość przewidywalna: jest to pomnik wystawiony swoim rządom. Gierek jest dość mało samokrytyczny. Kreuje się na postać wywodzącą się z ludu i mającą z nim żywy kontakt. Jest wielkim liberałem, czasem wręcz grzeszącym nadmierną łagodności i otwartością. Dąży do pluralizmu, otwarcia na nowe środowiska (Kościół) i kontakty z Zachodem. W stosunku do Rosjan jest ostrożny i krytyczny. Ponadto jest politycznym realistą, zmagającym się z obiektywnymi okolicznościami i myślącym ciągle o dobru kraju. Jego projekty były dalekosiężne i już, już by się powiodły, gdyby nie przeciwnicy partyjni: początkowo z epoki Gomułki (Moczarowcy), potem zaś z ekipy Kani i w końcu Jaruzelskiego. Ostatecznie, to Jaruzelski jest obarczany odpowiedzialnością za zaprzepaszczenie dorobku "złotej dekady" i kryzys lat 80tych. Niewygodne kwestie Gierek zręcznie zbywa krótkimi frazesami. W efekcie całość wychodzi bardzo gładko - Gierek stawia sobie pomnik męża stanu. Rolicki raczej stymuluje swobodną wypowiedź, niż aktywnie dopytuje. Całość trzeszczy najbardziej we fragmentach dot. protestów w 1976. Gierek zakazał użycia broni. W zamieszkach uczestniczyli głównie rozrabiacy i złodzieje. Oni też zostali potem ukarani (za niszczenie mienia, a nie za protesty). O represjach i ścieżkach zdrowia I sekretarz nie wiedział. Gdy się dowiedział, natychmiast ich zakazał. Gołąbek otoczony przez skorpiony. Wywiad należy więc czytać z dużą dozą ostrożności (na pewno nie jako pierwsze źródło wiedzy o tych czasach).
Nie dane mi było żyć w czasach opisywanych w książce a nasz system edukacji jest tak skonstruowany, że dla większości mojego pokolenia druga połowa XX wieku jest białą plamą. Muszę przyznać, że całą książkę przesłuchałem z zaciekawieniem. Rzuciła ona nowe światło na moje pojęcie o realnym socjalizmie w Polsce. Mam po lekturze pozytywne zdanie o Gierku. Jestem świadom, że nie mógł się on ustrzec naginania historii na swoją korzyść oraz wybielania ale fakt, że jest tego świadom i jest w stanie się do tego przyznać dobrze o nim świadczy. Nie miałem świadomości jak wiele udało mu się zrobić oraz jak ogromna część infrastruktury naszego kraju powstała za czasów jego "sekretarzowania". Z czystym sercem polecam ją każdemu jako rzadką perspektywę najważniejszej osoby w Państwie na niesamowicie ciekawe dziesięciolecie. Nie traktowałbym książki tej jako źródło historyczne ale z pewnością można z niego wynieść wiele lekcji nt. gospodarki, ustroju czy specyfiki Polski.
Zapraszam Was do wspólnej przeprawy przez tekst Przerwanej dekady, wywiadu rzeki, który udzielił Edward Gierek Januszowi Rolickiemu już w nowych realiach III RP. Ten odcinek jest mocno subiektywny i domyślam się, że może wzbudzić sporo kontrowersji, ale moim zdaniem wkładano nam do głowy bardzo uproszczony obraz PRL i Gierka. Dodatkowo, moim zdaniem, propaganda telewizji z czasów Gierka nie pozostała bez śladu na psychice osób, które wchodziły wówczas w dorosłość. Częste uproszczenia, czy wręcz głupoty ekonomiczne mają swoje źródło właśnie w epoce Gierka. Demonstruję, jak niesprawiedliwie jest oceniany jest, jak odrywa się go z szerszego kontekstu, co ma zobrazować opowieść o dziejach Fiata 126p, w zasadzie opowieść o maluchu streszcza tok całej mojej argumentacji. Dodatkowo chciałbym pokazać kuriozalne efekty myślenia dychotomicznego tzn. skoro w PRL była bieda i niczego nie było, to IIRP była prężnie działającą potęgą gospodarczą. Jakoś niewielu bierze pod uwagę, że oba te państwa była biedne i zacofane, ale to już może opowieść na inny odcinek. Myślę, że daje sporo argumentów w dyskusjach z Waszymi rodzicami, dziadkami, kiedy będziecie konfrontowani z nieprawdziwymi informacjami, czy faktami wyrwanymi z kontekstu. https://youtu.be/11x3N2WUfEc
Jakoś natnęło mnie aby przybliżyć sobie czas PRLu kiedy przyszedłem na świat. Jestem dzieckiem przerwanej dekady, dekady Gierka. Pamiętam z jak wielkim sentymentem traktowano Gierka w mojej rodzinie. Był naprawdę, tak jak to stereotyp mówi chwalony jako wielki lider Polski Ludowej. Dorośli w mojej rodzinie naprawdę pozytywnie mówili o Gierku. Sporo ciekawych rzeczy dowiedziałem się o czasach kiedy Gierek rządził Polską. Myślę, że jednak oceny jego rządów są na wyrost pozytywne. Sam Gierek niewiele mógł zdziałać jeśli chodzi o poprawę sytuacji gospodarczej Polski, nie mógł przeciwstawić się Moskwie i nie mógł też pokonać barier związanych z gospodarką centralnie planowaną. Jego rzekome reformy były od samego początku skazane na porzażkę. To była tylko kwestia czasu aż gospodarka upadnie. Nie można było przecież zwiększyć produktywności gospodarki na kredy. Centralne planowanie oraz niekompetentne zarządzanie stały na przeszkodzie reform gospodarczych i na dłuższą metę polska gospodarka za czasów Gierka nie miała szans wyjść na prostą zrównoważonego rozwoju. Chociaż wiele wskaźników ekonomicznych wzrosła za czasów Gierka, czego nie można powiedzieć o innych dekadach PRLu.
Nie ma wątpliwości, że Edward Gierek w tej książce mocno się wybiela, dopasowuje fakty do swoich teorii i nigdy nie uczestniczy w podejmowaniu akurat tych najbardziej kontrowersyjnych decyzji. I oczywiście zawsze jest ofiarą intryg innych osób, a sam przenigdy nie spiskował choćby przeciwko Władysławowi Gomułce...
To wszystko nie zmienia jednak faktu, że po pierwsze poprawianiu własnego wizerunku służą podobne rozmowy-rzeki, a po drugie, iż jest to niezwykle ważne świadectwo epoki. Zdecydowanie warto więc sięgnąć po tę książkę, nawet jeśli redaktor Janusz Rolicki w wielu miejscach powinien był nieco "przycisnąć" rozmówcę.
Ciekawie jest spojrzeć w 2025r na perspektywę Gierka z lat 1989/1990 na dekadę lat 70. Od publikacji książki do dziś minęło już więcej lat niż od jej publikacji do wydarzeń, które opisuje 😉 Polecam, choćby dla takich doznań "upływu czasu", zapoznać się z punktem widzenia Gierka (bo książka to wywiad rzeka z tow. Gierkiem) na Polskę, socjalizm i żelazną kurtynę. Dodatkowo można zapoznać się z jego oceną Kani, a także gen. Jaruzelskiego i ogólniej całą ekipą stanu wojennego.