İslam-Türk İnançlarında Hızır Yahut Hızır-İlyas Kültü

by Ahmet Yaşar Ocak

Paperback. Roy. 8vo. , [xxi], 241 p., color ills.

245 pages, Unknown Binding

First published January 1, 1985

About the author

Türk akademisyen, tarihçi, yazar.

Yozgat'ta doğan (1945) Ahmet Yaşar Ocak yüksek tahsilini İstanbul İlahiyat Fakültesinde tamamladıktan sonra İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih bölümünü bitirdi. Aynı fakültede asistan oldu. Doktorasını Strasbourg Üniversitesinde, doçentlik ve profesörlüğünü ise Hacettepe Üniversitesi Tarih bölümünde yaptı. Ocak, Hacettepe üniversitesinde öğretim görevliliği görevini devam ettirmektedir.

Ahmet Yaşar Ocak Strasbourg Universitesi Beşerî Bilimler Fakültesi'nde Prof. İrene Melikoff yönetiminde doktora çalışmalarına 1974 yılında başlamış ve 1978'de "La Revolte des Babais: Un Mouvement Socio-religieux en Anatolie au XIIIe Siecle" adlı teziyle doktorasını tamamlamıştır.

Ocak, 1983'ten beri Türk Tarih Kurumu ve Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, 1997'den beri Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı üyeliği 1993-1997 arası H.Ü. Türkiyat Araştırmaları Merkezi Başkanlığı'nda bulundu. 1998'den bu yana, Brill (Leiden) Yayınevi'nin Halil İnalcık ve Suraiya Faroqhi yönetiminde yayımlamakta olduğu The Ottoman Heritage dizisinin ve 1997'den beri Journal of the History of Sufism dergisinin danışma kurulu üyesidir.

Ocak İslam tarihindeki grupları, kişilikleri ve yapıları sosyal tarih perspektifinden incelemekte ve günümüzde fazlasıyla ve tamamen siyasi angajmanlarla değerlendirilen bir takım konulara akademik yaklaşımla yorumlar getirmektedir.

Reviews

[Mustafa Özgür]

Kitap, Hızır-İlyas kültü ile ilgili bir çok bilgi barındırıyor; efsanelerden kutsal kitaplara, pagan inanışından yahudilik, hristiyanlık, zerdüştlük ve müslümanlığa kadar, Hızır ve İlyas bahsinin geçtiği her bir bilgi kırıntısını, referansları ile okuyucuya aktarıyor. Hızır'ın, orta Asya Türk inanışlarında aranan kökleri de (yazara göre çok temeli olmasa da) hayli ilginçti.
Herkese iyi okumalar

[Gülşen]

Dili son derece akıcı ve kaynakçası müthiş bir eser. Ahmet Yaşar Ocak'ın derin araştırmalarından, en ufak bilgiyi dahi sonuna kadar araştırıp kökenini bulmaya çalışmasından etkilenmemek mümkün değildi.

Hızır'ın Aya Yorgi (St. Georges, Circis), Hristiyan teolojideki İlya (Elişa, Elyesa), Müslüman teolojideki İlyas peygamber, İskender, Hz. Musa, Hz. İsa, Hz. Ali ile alakası güzelce ortaya konmuş. Hatta Hızır'ın peşinde kitaptan yapılan okumalar sırasında Hızır'ın şunlarla nasıl da yakın bir ilişkisi olduğunu gördüm: Hz. Nuh, Hz. Adem, İbrahim Edhem, Tirmizi, Mehdilik kavramı, seyyahlar, Hacı Bektaş, Hacım Sultan, takdis ve üçleme kavramları, Muharrem ayı, Şamanizm, Sarı Saltık, Ertuğrul Gazi, Çin kültürü ve Taoizm, Zerdüştçülük, Budizm, Sümer kültürü, yılbaşı (nevruz), Süreyya yıldız kümesi (ülker, pervin), Adonis (Dumuzi, Tammuz), Köroğlu, Gılgameş, Ayasofya, Ege Denizi'nin meydana gelişi, Dionysos ile Kral Midas,

İlginçtir Hızırla kurulan dil daima bir sembol dili olmuş.
Ayrıca Hızır'ın yeşillik ve su ile ilişkisi çok derin.

En romantik kısım ise gül bahsi (Hızır'ın elinden dolu içmek kavramından daha romantik buluyorum). Bir cümle alıntılayayım: "Ayrıca hemen hemen bütün Hıdrellez adetlerinde bir gül ağacı öğesi vardır. Bunun sebebi Hızır ve İlyas'ın Hıdrellez gecesi bir gül fidanı dibinde buluşacakları inancıdır" s.161. Ne hoş bir vuslat tasavvuru..

Bu arada Hıdrellez günü salıncakta sallanmayanın beli ağrırmış. Bel ağrılarıma çare olarak seneye diyorum ki, o salıncaklar görecek gününü.. ^^

[meryem betul]

Hızır-İlyas Kültünü yalnızca İslam'ı açıdan değil her din, mit ve inanış açısından inceliyor Ahmet Yaşar Ocak. Bu kültün temelini, doğuşunu ve halk içindeki durumunu örneklerle,masallarla, destanlarla ve edebiyattaki yeri ile akıcı ve sade bir dille anlatıyor.

Konuya ilgisi olan okurların çok beğeneceğini düşünüyorum. Kitap, dip notları, kaynakçaları ve inceleme alanı ile beni fazlasıyla tatmin etti.

[Ismail Erol]

Oldukça akademik bir çalışma. Gerçekten emek verilerek hazırlanmış. Kaynakçada bulunan pek çok eserin fransızca oluşu dikkatimi çekti. Güzel bir eser.